مسکو و دغدغه جنگ جهانی سوم

روزنامه شرق - محمدعلی عسگری: «کسانی که در آمریکا دچار شخصیتی چندپاره هستند، سلاح‌های اتمی را علیه مسکو آماده می‌کنند»؛ این بخشی از مطلبی است که چندی پیش کانال «ایزویستیا» وابسته به وزارت دفاع روسیه آن را منتشر کرد و در آن از «سطح بسیار بدی» صحبت به میان آورد که روابط دوجانبه روسیه و ایالات متحده آمریکا به آن حد رسیده است.

برخی از تحلیلگران این نوع بیان و گفتمان رسانه‌ای روسی را بی‌سابقه توصیف کرده و می‌گویند بیشتر شبیه به گفتمانی است که کره‌ شمالی از آن استفاده می‌کند. نه فقط به‌این‌دلیل که با توصیفات و واژگانی خاص دولت آمریکا را هدف قرار داده بود؛ بلکه بیشتر به دلیل کاربرد اصطلاحاتی مانند جنگ جهانی سوم، استفاده از سلاح‌های اتمی و ... . کانال یادشده به نقل از یک مقام بلندپایه در وزارت حوادث غیرمترقبه روسیه گفت: «مقامات کشور پناهگاه‌هایی را در زیر زمین تأسیس کرده‌اند که جا برای همه شهروندان مسکو دارد». تعداد ساکنان مسکو به ١٢‌ میلیون نفر می‌رسد.

کانال ایزویستیا به‌سرعت به یک کانال تبلیغات رسانه‌ای گسترده در روسیه تبدیل شد و از طریق برنامه‌ها و تحلیل‌های مختلف جا باز کرد. مسئله ترس از وقوع یک جنگ جهانی سوم همچنان در رسانه‌های روسی بازتاب دارد. این تصور از همان‌دست خبرهایی تغذیه می‌شود که گویی قرار است به‌زودی یک جنگ جهانی جدید اتفاق بیفتد یا از خبرهای دیگری که برای مثال خواستار ذخیره‌کردن موادغذایی و آب و آرد شده یا همان درخواستی که در آن ولادیمیر پوتین از شهروندان روسی در خارج خواست هرچه زودتر به کشور بازگردند.

به‌طورکلی، هدف این‌گونه تبلیغات رسانه‌ای به اشکال مختلف، این است که قصد دارد یک حرف مهم را به مخاطبانش تفهیم کرده و به آنها بگوید «واشنگتن تلاش می‌کند از طریق مشوش‌کردن سیاست‌های اتمی روسیه، حملات خود علیه ما را در آینده توجیه کند». بیانیه وزارت دفاع آمریکا نیز که از قول اشتون کارتر می‌گفت: «پنتاگون در راهکارهای اتمی خود علیه حملات تحریک‌کننده روسیه بازنگری می‌کند»، خمیرمایه خوبی برای این‌گونه تبلیغات بود.

کوبیدن بر طبل جنگ

حتی دیمیتری کاسلوف، گوینده معروف و رئیس آژانس خبری رسمی روسیه، «روسیه اسویدنیا»، از هشدار نسبت به وقوع یک جنگ جهانی سوم هم فراتر رفته و در برنامه «خبرهای امروز» گفت رفتارهای زشت در برابر روسیه می‌تواند ابعادی اتمی داشته باشد. وی در ادامه افزود: «روسیه تنها دولتی است که می‌تواند آمریکا را به خاکستر تبدیل کند». دراین‌باره ولادیمیر ژیرینوفسکی، رهبر «حزب لیبرال روسیه» که یک حزب ملی‌گرای افراطی است، در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز گفت: «روابط روسیه و آمریکا بدتر از این نمی‌تواند باشد. تنها راه برای بدتر‌شدن این حالت شروع یک جنگ است».

برای کامل‌ترشدن این تصویر بد نیست به همان مصاحبه‌ای برگردیم که پایگاه اینترنتی «مرکز روسیه» با الکساندر گروشکو، سفیر این کشور در ناتو، انجام داده بود. همه می‌دانند که روابط مسکو و اتحادیه اروپا بیش‌ازپیش وخیم شده است؛ اما این حالت تیرگی به گفته گروشکو هنوز «به انتهای آن نرسیده است»؛ اما معنی اشاره‌ای که او می‌کند، چیست و چه چیزی روابط مسکو و واشنگتن را به این سمت کشانده است؟ تجسم‌کردن این حالت تیرگی به صورت عملی در نظر مسکو به معنای «نه فقط تصمیمات سیاسی، بلکه اقدامات نظامی غربی‌هاست؛ به‌گونه‌ای که دارد سیاست‌های آنها به برنامه‌ریزی نظامی و تکنولوژیک تبدیل می‌شود. اینها همه تدابیری است که امروزه آمریکا و متحدان اروپایی او برای بازتولید یک نوع رویارویی اتخاذ می‌کنند.

اینها به سهم خود بر سیاست‌های آینده اثر خواهد گذاشت». این مسائل طبعا کرملین را نگران خواهد کرد؛ زیرا از نزدیک شاهد آن است که نیروهای ناتو در حال تقویت خود بوده و زیرساخت‌های نظامی جدیدی را در کنار مرزهای روسیه تأسیس کرده‌اند. نیروهای دریایی ناتو در دریای سیاه تجمع کرده‌اند و بر تعداد سربازان‌شان افزوده شده است. استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، حتی گفت ناتو قصد دارد در دریای مدیترانه یک نیروی دریایی تشکیل دهد. این پیمان از نزدیک تحرکات دریایی و نظامی روسیه را در منطقه زیر نظر خواهد داشت.

انگشت‌ها روی ماشه

وقتی گفته می‌شود: «رویارویی نظامی روسیه و آمریکا و متحدانش می‌تواند در هرلحظه‌ای اتفاق بیفتد»، این اظهارات رسانه‌های رسمی روسیه به معنای بزرگ‌کردن مسئله نیست. قطعا استقرار سیستم‌های موشکی «اس٣٠٠» و «اس٤٠٠» در خاک سوریه و در پایگاه هوایی حمیمیم یا پایگاه دریایی طرسوس بیهوده نبوده است. این موشک‌ها آماده‌اند تا هواپیماهای آمریکایی و ناتو را درصورتی‌که قصد داشته باشند به مواضع ارتش سوریه حمله کنند، هدف قرار دهند. روسیه گفته است که این اقدام را به‌مثابه تهدید مستقیم واحد‌های خود در خاک سوریه تلقی می‌کند. ایالات متحده نیز تهدیدهای روسیه را جدی می‌گیرد.

میشل بالدانسا، سخنگوی پنتاگون، گفته است: «استقرار سامانه‌های موشکی پیشرفته روسیه در خاک سوریه منجر به پیچیده‌ترشدن اوضاع در آسمان این کشور خواهد شد». همه وقوف دارند که اوکراین مدت‌هاست به میدانی برای رویارویی نظامی و بزنگاه شروع یک جنگ تمام‌عیار بین آمریکا و متحدانش ازیک‌سو و روسیه از‌سوی‌دیگر تبدیل شده است. اگر آمریکا و متحدانش بخواهند سیاست‌هایشان را درباره مسکو تغییر دهند بحران اوکراین یک مدخل مهم برای بازنگری در نقشه راه ژئوپلیتیک منطقه‌ای خواهد بود اما چنین تغییری هنوز مشاهده نمی‌شود. در یک سطح وسیع‌تر، مقامات سیاسی و نظامی روسیه بر این نکته تأکید دارند که کشورشان در معرض تهدیدها و مخاطرات تازه و غیرقابل کتمانی قرار گرفته است.

برای مثال آنها می‌گویند پایگاه هوایی «آماری» در کنار اقیانوس اطلس در استونی تقریبا چند دقیقه با سن‌پطرزبورگ فاصله دارد. این، به آن معناست که هواپیماهای «اف٣٥» حامل سلاح‌های اتمی قادر خواهند بود به عمق خاک روسیه راه یابند؛ کمااینکه افتتاح پایگاه دفاع موشکی رومانی نیز در چارچوب «اجرای برنامه‌های رویارویی در منطقه دریای سیاه» جای می‌گیرد. این مسئله نشان می‌دهد که چرا روسیه انگیزه‌ای قوی برای پاسخ‌گویی به گام‌های ترکیه برای عادی‌سازی روابط دو کشور داشت. مسکو همچنین از این خبر به‌شدت انتقاد کرد که آمریکا یک بمب اتمی هدایت‌شده «ب٦١» را با موفقیت آزمایش کرده است. آمریکا این آزمایش را در پایگاه هوایی ایالت نوادا آزمایش کرد. اما آیا واقعا روسیه می‌تواند به سمت یک رویارویی نظامی همه‌جانبه با ایالات متحده آمریکا و ناتو برود؟ آیا ایالات متحده آمریکا و متحدانش می‌خواهند روسیه را به سمت چنین مواجهه‌ای بکشانند؟

پایان بازی خرید وقت

آندره کلیموف، معاون کمیته امور خارجی پارلمان روسیه، گفته است: «اگر دولت جدید آمریکا بعد از انتخابات موضع خود را در قبال روسیه تغییر دهد، روسیه نیز موضع خود را تعدیل خواهد کرد». به باور کلیموف نشانه‌هایی وجود دارد که احتمال می‌دهد واشنگتن از فشار بر مسکو عقب‌گرد کند. یک عامل نیز وجود دارد که روسیه ناچار است در محاسبات خود به آن اهمیت بدهد؛ زیرا تاکنون مسکو موفق نشده است تمایز معناداری بین مواضع اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها درباره دو پرونده سوریه و اوکراین به وجود آورد. همچنین روسیه نتوانسته است مواجهه با خودش را در قالب مواجهه بین ایالات متحده آمریکا و متحدانش ازیک‌جهت و روسیه، چین و متحدانش ازطرف‌دیگر برقرار کند.

در این تردیدی وجود ندارد که روسیه تا اینجا توانسته است از حالت ضعف و تردید حاکم بر دولت اوباما سوءاستفاده کند. با اتمام زمان بازی خرید وقت، به طور قطع، جو تبلیغات رسانه‌ای و سیاسی روسیه فروکش خواهد کرد. صحبت از جنگ جهانی سوم هنوز روشن نیست. چه‌بسا نگرانی روسیه از این بابت باشد که درک می‌کند ناتو به صورت مستقیم وارد یک رویارویی نظامی - نه متعارف و نه اتمی - با مسکو نخواهد شد بلکه در صورت قصدداشتن به جنگ‌های نیابتی روی خواهد آورد تا به‌این‌وسیله ازیک‌سو ارتش روسیه را فرسوده و ازسوی‌دیگر با تحریم‌های خود اقتصادش را فلج كند.