فرهادی: میخواهم راه کیارستمی را ادامه بدهم

وبسایت کافه سینما: لوفیگارو به بهانۀ اکران فروشنده در سینماهای فرانسه گفتگویی با اصغر فرهادی انجام داده که ترجمه‌اش را در اینجا می‌خوانید.

لوفیگارو: اصغر فرهادی که برای درام‌اش فروشنده برندۀ دو جایزه در جشنوارۀ کن ۲۰۱۶ شد، در این گفتگو دوباره به نقش کلیدی زنان می‌پردازد و موضع‌اش در قبال سانسور در ایران را روشن می‌کند.

فروشنده فیلم تازۀ اصغر فرهادی که برندۀ دو جایزۀ بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد شد، یک تریلر هیجان‌انگیز ایرانی‌ست. کارگردانِ فیلم جدایی، اینجا یک زوج در موقعیتی بحرانی را به دقت مورد واکاوی قرار می‌دهد. فیلمساز به سؤال‌های ما صادقانه و روراست پاسخ می‌دهد و موضع خود را به عنوان فیلمسازی که در ایران فیلم می‌سازد آشکار می‌کند.

در این فیلم زوج بازیگری را نمایش می‌دهید که در حال تمرین نمایشنامۀ مرگ فروشنده اثر آرتور میلر در تهران هستند؛ با وجود همۀ محدودیت‌هایی که دولت ایران اعمال می‌کند...

من در ایران تحت چنین شرایطی بزرگ شده‌ام. شاید به نظر شما این شرایط بسیار غم‌انگیز به نظر برسد. اما وقتی در چنین محیطی رشد می‌کنید، با راه‌ها و امکاناتی که این محیط به شما می‌دهد، دیگر توجهی به محدودیت‌ها نمی‌کنید. مثل کسی که در شرایط آب و هوایی خاصی زندگی می‌کند و دیگر از خود نمی‌پرسد که اگر هوا گرم‌تر یا سردتر شود، زندگی‌اش چطور خواهد گذشت. من فیلم‌هایم را با در نظر گرفتن حال و هوای خودم می‌سازم. به هر حال، ایدۀ کارگردانیِ این نمایشنامه درون فیلم من، به هیچ وجه نه به خاطر احساس ترحمی است که نسبت به تقدیرم دارم و نه برای شرایط کاری‌ام به عنوان یک فیلمساز ایرانی. این محدودیت‌ها متوجه تماشاگر فیلم‌هایم نمی‌شود. تنها چیزی که تماشاگر باید با آن روبرو شود، فیلم‌ام است!

می‌توان گفت که قهرمانان زن فیلم‌های شما پیچیده‌تر و مرموزتر از قهرمانان مردتان هستند.

در واقع وقتی که شروع به نوشتن قصۀ فیلم می‌کنم، هیچ وجهِ تمایزی بین شخصیت‌های زن و مرد قائل نمی‌شوم. در وهلۀ اول آن‌ها را به عنوان یک انسان، صرف‌نظر از جنسیت‌شان، می‌بینم و می‌نویسم. جنس یا جنسیت در مقاصد و خواسته‌های آدم‌ها و یا در شیوه‌ای که آن‌ها را خلق می‌کنم و شخصیت‌شان را شکل می‌دهم، تعیین‌کننده نیست. با این حال باید بر اساس تجربه‌هایم اعتراف کنم که شخصیت‌های زن من قوی‌تر هستند. قهرمانان زن فیلم‌هایم مثل نیروی محرک‌ می‌مانند. آن‌ها هستند که باعث حرکت و تغییر و تحول در فیلم‌هایم می‌شوند. زنان همچنین شجاع‌تر از مردان هستند. اگر می‌خواستم تجزیه و تحلیل کنم تا بدانم این شخصیت‌ها از کجا می‌آیند، می‌گفتم که زنان زندگی‌ام یا زنان سرزمینم که در اطرافم دیده‌ام، چنین زنانی هستند.

و این نگرش یأس‌آور به زوج‌ها از کجا می‌آید؟

فکر نمی‌کنم که چنین نگرشی داشته باشم. برعکس، در هر یک از فیلم‌هایم اهمیت زیادی برای زوج‌ها قائلم. این فقط راهی برای پرداختن به مسأله‌ای‌ست که از نگاه من، اساسی و پایان‌ناپذیر است. در زندگی شخصی من، زندگی مشترک از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. زوج موضوعی بی‌پایان است. به همین دلیل است که سعی می‌کنم روی این موضوع مطالعه کنم و بدین منظور زوج‌ها را تحت شرایط بحرانی قرار می‌دهم.

پس از تماشای فروشنده به این باور می‌رسیم که بهترین روش فیلمسازی در ایران، بازی از طریق حذف و دور زدن و پیشنهاد دادن ا‌ست. با این حال، جعفر پناهی این‌گونه عمل نمی‌کند...

تا آنجا که به من مربوط می‌شود، چارۀ دیگری ندارم. اگر بخواهم در ایران فیلم بسازم، باید سانسور را بپذیرم. و اگر نمی‌پذیرفتم، می‌بایست فیلمسازی را کنار می‌گذاشتم و امروز این گفتگو پیرامون فیلم‌ام شکل نمی‌گرفت. این حرف‌ها را برای رفع همۀ ابهام‌ها در رابطه با جعفر پناهی می‌گویم. من اعتقاد دارم که همۀ فیلمسازان با یکدیگر متفاوت‌اند و هر یک از آن‌ها شیوه و رویکرد خودشان را دارند. پناهی قبلا دستیار کیارستمی بوده و من اغلب به ایشان رجوع می‌کنم. کیارستمی در سخت‌ترین برهه‌های سانسور در ایران به کارش ادامه داد و هیچ ناله و شکایتی از تقدیری که در انتظار او بود نداشت. ترجیح می‌دهم در مسیر کیارستمی گام بگذارم تا اینکه بخواهم مسیر جعفر پناهی را دنبال کنم.