شبح ترامپ در «اَپک»

روزنامه شرق: «ترامپ»؛ بمب اين روزهاي اقتصاد جهان؛ دامنه انتخاب شوك‌آور او، اجلاس اَپِک را هم درنورديد. سران ٢١ كشور عضو مجمع اقتصادی آسیا-اقیانوس آرام در پرو ديدار كردند و در بحبوحه افزایش شک‌وتردیدها درباره تجارت آزاد با پیروزی دونالد ترامپ، بيانيه پاياني اجلاس خود را با همين محور نوشتند. درخواست آنها هم تأکید بر تجارت آزاد و مقاومت برابر حمایت‏گرایی اقتصادی بود.

آن‌طور كه آسوشیتدپرس گزارش داده، اجلاس امسال سران اَپِک با تعهد مشترکی برای اقدام در جهت رسیدن به توافق فراگیر تجارت آزاد که دربرگیرنده تمام ٢١ کشور عضو اپک باشد، به کار خود پایان داد. چنین توافقی به‌عنوان مسیر رسیدن به ««رشد پایدار، متوازن و فراگیر» با وجود فضای سیاسی»، توصیف شد. سران کشورهای عضو اَپِک در بیانیه مشترکی در پایان اجلاس بر «تعهد خود به بازنگاه‌داشتن بازارها و مبارزه با تمام اشکال حمایت‌گرایی (اقتصادی)» تأکید کردند. در این بیانیه با اشاره به «افزایش تردید درباره تجارت» تأکید شده که «لازم است جوامع به‌طور مؤثرتری از مزایای تجارت و بازارهای آزاد آگاه شوند و بدانند که تجارت چگونه می‌تواند موجب ارتقای نوآوری، اشتغال و بالارفتن معیارهای زندگی شود».

«پدرو پابلو کوشینسکی»، رئیس‌جمهوری پرو، در پایان این اجلاس در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت كه احساس سرخوردگی کسانی که در نتیجه جهانی‌شدن دچار محرومیت شده‌اند، مانع اصلی برابر توافق‌های تجارت آزاد در آسیا و سراسر جهان است. وی ادامه داده است: حمایت‏گرایی درواقع بازتاب شرایط سخت اقتصادی است. رئیس‌جمهوری پرو با اشاره به رأی مردم انگلیس به خروج از اتحادیه اروپا (برگزیت) و پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا گفت: این نتایج نشان‌دهنده واکنش برابر جهانی‌شدن در مناطق صنعتی سابق در آمریکا و انگلیس است که با حمایت از تجارت در مناطق شهری برخوردارتر و کشورهای درحال‌توسعه مغایرت دارد.

به گفته او، این برهه مهمی در تاریخ اقتصادی است؛ چراكه نتایج انتخابات مختلف در کشورهای بسیار مهم بازتاب‌دهنده احساسات ضد تجارت آزاد بوده است. در اين اجلاس باراک اوباما، براي آخرين‌بار به‌عنوان رئیس‌جمهوری آمریکا شرکت کرد. او از طرفداران توافق تجارت موسوم به «مشارکت ترانس پاسیفیک» (TPP) با مشارکت ١٢ کشور بود، اما اکنون با پیروزی ترامپ انتظار نمی‌رود اوباما برای تصویب این توافق در کنگره آمریکا تلاش کند. ترامپ این توافق را یک فاجعه دانسته است که موجب ازبین‌رفتن شغل در آمریکا می‌شود. اوباما در یک کنفرانس خبری در پایتخت پرو گفت: اعتقاد من این است که پاسخ درباره تجارت، کنارکشیدن نیست بلکه پاسخ، انجام درست تجارت است، به‌گونه‌اي که کارگران و مردم عادی از تجارت جهانی سود ببرند.

«شرق» دلیل نگرانی سران عضو اپک را از علی بیگدلی، کارشناس مسائل بین‌المللی، جویا شده است. به بیان او، اظهارات ترامپ درباره فاجعه‌بودن توافق تجارت موسوم به «ترانس پاسیفیک» با مشارکت ١٢ کشور و البته تلاشش برای محدودکردن واردات از چین دلیل اصلی نگرانی این کشورهاست؛ چراکه آمریکا سالی ٧٥٠‌میلیارد دلار کالا از چین وارد می‌کند و این در حالی است که خود آمریکا ٩‌ میلیون نفر بی‌کار دارد. به‌گمان ترامپ، آمریکا می‌تواند با محدودکردن واردات از چین، اشتغال ایجاد كند.

بیگدلی ادامه می‌دهد که فاجعه‌خواندن «ترانس پاسیفیک» هم دلیل دیگر نگرانی اعضای اپک است. توافق بر عقد معاهده ترانس پاسیفیک (تی‌پی‌پی) با هدف یکسان‌سازی استانداردهای تجاری بین آمریکا و ۱۱ کشور حاشیه اقیانوس آرام بوده تا به‌این‌ترتیب افزایش سطح مبادلات اقتصادی در پویاترین منطقه جهان، آغازگر فصل جدیدی در سیاست‌گذاری واشنگتن نسبت به آسیا-پاسیفیک باشد. ترامپ این توافق را فاجعه خوانده و این کشورها نگران ازدست‌رفتن منافعشان هستند.

تلاش چین و روسیه

در چنین شرایطی چین و روسیه تلاش دارند یک منطقه تجارت آزاد در آسیا و اقیانوسیه تشکیل دهند؛ این اقدام به‌دلیل نگرانی از مخالفت رئیس‌جمهوری جدید آمریکا با پیمان تجارت آزاد «ترانس- پاسيفیک» (TPP) است. آن‌طور که بلومبرگ گزارش داده، به اعتقاد آنها انتخاب ترامپ می‌تواند تهدیدی برای امضای توافق‌نامه تجارت آزاد «مشارکت ترانس-پاسيفیک» (TPP) باشد که نوشته شده است، اما بی‌تأیید آمریکا نمی‌تواند به مرحله اجرا دربیاید. وزارت امور خارجه چین پس از دیدار و گفت‌وگوی شی جین پینگ، رئیس‌جمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، در حاشیه نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه که در لیما، پایتخت پرو، برگزار شد، از دیدارهای بعدی مقامات دو کشور در زمینه ایجاد منطقه تجارت آزاد آسیا و اقیانوسیه خبر داد. این منطقه قرار است بدون حضور آمریکا به‌عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان ایجاد شود.

APEC چیست؟

مجمع همکاری اقتصادی آسیا- اقیانوس آرام (APEC) مجمعی است اقتصادی متشکل از گروهی از کشور‌ها که در سواحل اقیانوس آرام قرار دارند. آن‌طور که وب‌گاه رسمی خود این مجمع توصیف کرده، محور مباحث اجلاس مجمع همکاری آسیا-اقیانوس آرام، اقتصاد منطقه‌ای، همکاری، تجارت و سرمایه‌گذاری است. براساس آمار ارائه‌شده، کشور‌های عضو اپک ٦٠ درصد اقتصاد جهانی را نمایندگی می‌کنند. در ماه‌های ديگر سال هم وزرای اقتصاد «اپک» برای ایجاد هماهنگی‌های بیشتر جلسه‌هایی را برگزار می‌کنند. مقر اَپک شهر سنگاپور است.

سران کشور‌های اپک هم سالی یک‌بار در اجلاس سران این مجمع شرکت می‌کنند، البته در این اجلاس سالانه هیأت نمایندگی تایوان به سرپرستی یکی از وزرای دولت این کشور حضور پیدا می‌کند. اجلاس سران اپک به‌طور دوره‌ای در کشور‌های عضو برگزار می‌شود و براساس رسم معمول، سران کشور‌ها باید با لباس سنتی کشور میزبان در اجلاس شرکت کنند. تاریخچه این مجمع هم نشان می‌دهد که در ژانویه سال ١٩٨٩ باب هاوک، نخست‌وزیر استرالیا، خواستار افزایش همکاری میان کشور‌های منطقه اقیانوس آرام شد. در پی این درخواست، کشورهای حاشیه اقیانوس آرام نخستین اجلاس خود را با عنوان مجمع همکاری اقتصادی آسیا- اقیانوس آرام در کانبرا، پایتخت استرالیا، برگزار کردند.

در اولین اجلاس، وزرای ١٢ کشور حاشیه اقیانوس آرام شرکت کردند. نخستین اجلاس سران اَپک هم در سال ١٩٩٣ در آمریکا برپا شد. در این اجلاس، سران کشور‌های حاشیه اقیانوس آرام بر سر کاهش محدودیت‌ها و موانع تجارت میان کشور‌های عضو و ایجاد مجمعی در منطقه آسیا و اقیانوس آرام براي توسعه همکاری‌های اقتصادی به توافق رسیدند. براساس یکی دیگر از مفاد توافق، مقرر شد دبیرخانه اپک هم در سنگاپور تأسیس شود.