«ان شاءالله» در عصر ریاست جمهوری ترامپ

صبح نو نوشت: آیا با وجود موج اسلام‌هراسی آتی در آمریکا، استفاده از عبارت‌های نیایشی می‌تواند همچنان به قوت خود باقی بماند؟

نشریه «فایرن پالسی» در مقاله‌ای به چگونگی ورود واژه «ان شاءالله» - به عنوان عبارتی عربی و برخاسته از فرهنگ اسلامی- به زبان انگلیسی و نفوذ آن در لایه‌های فرهنگی آمریکا پرداخته است که در ادامه گوشه‌ای از این گزارش را می‌خوانید.

همه ما انگلیسی زبانان به این امر واقفیم که برای زرنگ به نظر رسیدن باید از زبان فرانسه یا برای روشنفکر نمایی، از زبان سانسکریت استفاده کنیم. کلمه دیگری که این روزها به واژگان انگلیسی آمریکایی هجوم آورده، «ان شاءالله» - عبارتی اسلامی-عربی به معنای «اگر خدا بخواهد»- است. اولین استفاده از این واژه در انگلیسی به قرن ۱۹ برمی‌گردد؛ اما از زمان حادثه ۱۱ سپتامبر است که کاربرد آن بین آمریکایی‌های غیرمسلمان و غیرعرب رایج شده است. کلمه‌ای که در حین عبور در مترو یا در نشست‌ها ممکن است به گوش شما بخورد. «جیمز فالوز» روزنامه‌نگار نشریه آمریکایی «آتلانتیک» این کلمه را بارها توئیت کرده است.

برای آمریکایی‌هایی که «ان شاءالله» را به‌عنوان واژه‌های دعایی به‌کار می‌برند، به نظر می‌رسد این عبارت ترکیبی باشد از ژست فرانسوی و زبان چندفرهنگی سانسکریتی به همراه هیجان خطر اضافه.

کاربرد این کلمه اسلامی این روزها در حالی شایع شده که «دونالد ترامپ» رییس‌جمهور منتخب آمریکا، دولت خود را از حامیانی پر کرده که معتقدند اسلام ذاتاً خشن، خطرناک و تهدیدآمیز است. افرادی که چنین دیدگاهی دارند، معتقدند هرچیز مرتبط با اسلام، قدرتی شیطانی دسیسه‌آمیز دارد و می‌بایست خود را در برابر آن مصون ساخت.

«مایکل فلین» که از سوی دونالد ترامپ به‌عنوان مشاور امنیت ملی آمریکا انتخاب شده، اسلام را «سرطان بدخیمی» خوانده و معتقد است که شریعت یا قانون اسلام در حال نفوذ به قوانین و نهادهای ایالات متحده آمریکاست. «فرانک گافنی»، نظریه‌پردار توطئه که مشاور کمپین ترامپ در کارزار انتخاباتی وی بود، قبلاً نوشته بود: آرم آژانس دفاع موشکی آمریکا، ستاره و هلالی پنهان نماد اسلام- در خود دارد و بنابراین حاکی از سرسپردگی مقامات آمریکایی به اسلام است.

در حال حاضر این ترس متوجه زبان عربی شده است. در سال 2013 گافنی از انتخاب «جان برنان» به سمت ریاست سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا از سوی باراک اوباما انتقاد کرد و ادعای وی این بود که برنان می‌تواند زبان عربی را سلیس صحبت کند. «لیندسی گراهام» سناتور جمهوری‌خواه، طی سخنرانی خود در «کمیته روابط عمومی آمریکا-اسرائیل» مه سال 2015- پس از اعلام اسامی چندین سازمان تروریستی به طعنه گفت: «هرچیزی که در خاورمیانه به حرف «آل» شروع شود، حاوی خبر بدی است.» در حالی که «آل» مثل حرف تعریف «the» در زبان انگلیسی است بنابراین شاید به همین توجیهات است که «ان شاءالله» آماج چنین اسلام‌هراسی فزاینده قرار گیرد.

اینکه ادعای اسلام هراسی نهفته در کلمه «ان شاءالله» می‌تواند تاثیرگذار باشد، به نظر می‌رسد به خاطر جذبه فزاینده آن در میان شهرنشینان ترقی‌خواه ایالات‌متحده است؛ اما چرا در میان این همه عبارات مصطلح عربی چون «بسم الله» (به معنی به نام خدا) یا «برک الله» (به معنی برکات خدا) یا «الحمدلله» (به معنی ستایش و شکر خدا)، «ان شاءالله» و نه دیگر کلمات عربی به زبان انگلیسی راه یافته است؟

پاسخ اینجاست که «ان شاءالله» عبارتی جذاب، مسحورکننده و به شکل غیرقابل انکاری کاربردی است. «ان شاءالله» روی کاغذ خیلی شبیه معادل مسیحی انگلیسی عبارت «اگر خدا بخواهد است» و تاییدی است بر ناتوانی انسان برای پیش‌بینی یا کنترل آینده و گوش سپردن به این باور است که طرح‌ها و برنامه‌های شکننده و متزلزل انسانی در دستان قادر مطلق قرار دارد.

این کلمه برخلاف معادل آن در انگلیسی، به‌عنوان بهانه‌ای از پیش تعیین شده و نبود قطعیت برای اتفاقاتی که ممکن است اشتباه از آب درآید، نیز به کار می‌رود. در کشورهایی چون مصر، این کلمه به کرات در محاورات اجتماعی مسلمانان و مسیحیان شنیده می‌شود، حتی در میان افراد غیرمذهبی درآسانسور و ساندویچی‌ها؛ پدیده‌ای که سال 2008 «نیویورک تایمز» در مقاله‌ای به آن «نفوذ ان شاءالله» لقب داد.

در حال حاضر این کلمه بین جوانان نسل جدید وزارت خارجه آمریکا، روزنامه‌نگاران و سربازانی که در عراق و افغانستان بودند و به‌ویژه افرادی که به این مناطق سفر کرده‌اند به شدت رایج شده است. به نظر می‌رسد کلمه «ان شاءالله» این شانس را دارد که جایگاهی دائمی در زبان انگلیسی بیابد؛ اما کسانی که از نفوذ این کلمه در هراسند، باید از این موضوع ناراحت باشند.