سلفی‌های غمگین نشانه افسردگی است

سمیرا طاووسی مشاور و روانشناس در شهروند نوشت: با ورود به هزاره سوم و پا گذاشتن در عصر تکنولوژی، سبک و سیاق زندگی هر روزش متفاوت‌تر از دیروزش شده است. امکانات جدیدی که بر کیفیت زندگی اکثر جوامع در اقصی نقاط دنیا تأثیر گذاشته است. حضور پررنگ شبکه‌های مجازی در زندگی شهری بیش از پیش نمایان شده و به همین روال هم امتداد می‌یابد. در کنار این شیوه از زندگی همیشه یک سوال کلیشه‌ای بیان می‌شود: آیا فرهنگ استفاده از شبکه‌های مجازی را داریم؟! اما جالب است بدانیم اگر به واسطه همین تکنولوژی‌های نوین و به‌خصوص شبکه‌های مجازی به مشکل خوردیم و زندگی و سلامت‌مان تحت‌تأثیر قرار گرفت، چه باید بکنیم؟!

بالاخره روزی فرامی‌رسد که پزشکان از صفحه‌های اجتماعی ما به‌عنوان ابزار تشخیصی برای شناسایی مشکلات‌مان استفاده می‌کنند. در تحقیقی که اخیرا انجام شد، نتایج اولیه جالبی در مورد ارتباط تصاویری که فرد در صفحه اینستاگرام خود به اشتراک می‌گذارد و نشانه‌های افسردگی، به دست آمد. بر طبق نتایج این تحقیق، افرادی با افسردگی بالینی تمایل دارند عکس‌هایی با زمینه رنگ خاکستری را در صفحه خود به اشتراک بگذارند، درحالی‌که افراد شادتر تمایل به انتشار عکس‌های رنگی دارند. البته این تحقیقات هنوز در مراحل اولیه هستند اما محققان امیدوارند با کمک این امکانات بتوانند به‌زودی مشکلات روانی را در مراحل اولیه تشخیص دهند. این گزارش جدید که هنوز توسط کارشناسان مورد بررسی عمیق‌تر قرار نگرفته و در مجلات دانشگاهی به چاپ نرسیده است، نشان داد که در میان ١٦٦ داوطلب که حدود ٤٠‌هزار عکس در اینستاگرام خود به اشتراک گذاشته بودند، حدود ٧٠ نفر بیان کردند، افسردگی بالینی دارند.

محققان جزییات مختلف این عکس‌ها را مورد بررسی قرار دادند، از جمله رنگ، روشنایی تصویر، وضوح رنگ‌ها و تضاد موجود در عکس. آنها همچنین تعداد چهره‌های موجود در هر تصویر و تعداد لایک‌ها و کامنت‌ها را نیز حساب کردند، سپس با کمک الگوهای کامپیوتری تلاش کردند نتایج را بین افراد افسرده و سالم مقایسه کنند.

بررسی‌ها نشان‌دهنده چند تفاوت معنادار بود، به‌عنوان مثال روش افراد افسرده این بود که بیشتر تمایل داشتند عکس‌هایی با زمینه آبی‌، خاکستری‌ و تیره‌تر را به اشتراک بگذارند. همچنین افکت‌ها و فیلترهایی که دو گروه مورد استفاده قرار دادند نیز متفاوت بود؛ به این صورت که افرادی که علایم افسردگی داشتند بیشتر از افکت‌های سیاه‌وسفید برای تصاویر اینستاگرام خود استفاده کرده بودند، درحالی‌که افراد معمولی از افکت‌های درخشان‌کننده عکس بیشتر استفاده کرده بودند.

به‌نظر پژوهشگران این تحقیق، از آن‌جایی که افراد افسرده تغییراتی را در مغزشان تجربه می‌کنند که دریافت‌شان از دنیا را تغییر می‌دهد، بنابراین آنها لذت کمتری از فعالیت‌های مفرح می‌برند و ممکن است دچار کندی تفکر و حرکت شوند و انگیزه‌ای برای تحرک و فعالیت نداشته باشند، با شروع هر کار جدید مشکل داشته باشند و حتی درک متفاوتی از گذشت زمان داشته باشند. این حالت‌ها باعث می‌شود افراد افسرده رنگ‌های کمتر یا فیلترهای خاصی که حس بصیری ویژه‌ای ایجاد می‌کند، در تصاویر اینستاگرم خود استفاده کنند.

درواقع نتایج این تحقیق امکان پیش‌بینی افسردگی فرد را به همان میزان که پزشک در مصاحبه تشخیصی متوجه می‌شود، فراهم می‌کند و این اتفاق حتی وقتی افسردگی فرد هنوز به وسیله پزشک تشخیص داده نشده قابل انجام است، یعنی افرادی که تصاویر با زمینه تیره‌تر یا خاکستری را بیشتر به اشتراک می‌گذارند، ممکن است خودشان هم ندانند که افسردگی دارند. افراد افسرده معمولا لایک کمتری هم می‌گیرند و با وجود این‌که عکس‌هایی با چهره را نیز به اشتراک می‌گذارند، نسبت به تصاویری که افراد معمولی به اشتراک می‌گذارند، چهره کمتری در تصاویرشان وجود دارد. محققان فکر می‌کنند بسیاری از تصاویر افراد افسرده شامل سلفی‌های غمگین است و در مقابل دیگران معمولا تصاویری از گروه‌های دوستان را در اینستاگرام به اشتراک می‌گذارند، البته این بخش از حدس‌های محققان هنوز توسط تحقیقات تأیید نشده است. در نهایت محققان معتقدند استفاده از ابزارهای اندازه‌گیری شبیه چیزی که در این تحقیق استفاده شده به درمانگران و حتی بیمارانی که آگاهی زیادی از علایم افسردگی خود ندارند، کمک بزرگی می‌کند، یعنی استفاده از این برنامه می‌تواند باعث افزایش خودآگاهی فرد افسرده و همچنین افزایش آگاهی اطرافیان او شود.

البته بسیار مهم است که بدانیم پژوهشگران تأکید می‌کنند که این تحقیق نیاز به مطالعه و بررسی بیشتری دارد تا بتواند مورد تأیید علمی قرار گیرد. این‌که چنین یافته‌ای برای انتشار مجاز است یا خیر؟ همه محققانی که این تحقیق را انجام داده‌ یا آن را مطالعه کرده‌اند، معتقدند این پژوهش باید به‌عنوان مرحله آزمایشی درنظر گرفته شود و فعلا نباید از آن به‌عنوان ابزاری برای ارزیابی افسردگی در افراد استفاده کرد. اطلاعات این پژوهش باید توسط تحقیقات دیگری تکمیل شود و سپس مورد تأیید و استفاده قرار گیرد.

آنها معتقدند در آینده نزدیک علم پزشکی به انواع ابزارهای متفاوت برای تشخیص و درک احساس‌های بیماران، دسترسی خواهد داشت. ممکن است یافته‌های این تحقیق در آینده به‌عنوان یکی از ابزارهای تشخیصی یا پیش‌آگهی برای احتمال وجود افسردگی در فرد مورد استفاده قرار گیرد؛ اما درحال حاضر افراد نمی‌توانند از روی تصاویر اینستاگرام به افسرده‌بودن یا نبودن خودشان یا شخص دیگر پی ببرند.