منشأ سفته بازی در بورس تهران

یک ساعت تاخیر، افت شدید ارزش معاملات!

میانگین ارزش معاملات روزانه در بورس، از ابتدای آذر‌ماه تا‌کنون بیش از ۱۵۰ میلیارد تومان بوده است. به عبارت بهتر از ابتدای آذر ماه تاکنون، به‌طور میانگین در هر روز کاری به اندازه ۱۵۰ میلیارد تومان سهام در بازار جابه‌جا شده است. گذشته از آنکه این میزان ارزش معاملات روزانه برای بورس ۳۴۰ هزار میلیارد تومانی تهران، یک شوخی تلخ به حساب می‌آید، کاهش شدید ارزش معاملات با تاخیر یک ساعته آغاز بازار، تا حدودی غیرطبیعی به نظر می‌رسد. ارزش معاملات بورس در روز گذشته نسبت به میانگین خود از ابتدای ماه جاری، بیش از ۴۰ درصد افت نشان داد. تنها با تعطیل شدن یک ساعته بازار، تقریبا نیمی از ارزش معاملات کاسته شد. این کاهش از این جنبه نگران‌کننده به نظر می‌رسد که گویای کاهش شدید نقش تحلیل در مبادلات بازار است.

معامله‌گران حرفه‌ای، عمدتا برای معاملات خود استراتژی بلندمدت، میان‌مدت و کوتاه‌مدت دارند و نقشه راه را از ابتدای هر بازه زمانی برای خود ترسیم می‌کنند. اغلب معامله‌گران با تجربه از ابتدای هر ماه، هر هفته و هر روز چند سهم را تحت نظر قرار می‌دهند و در واقع تصمیمات خود را پیش از آغاز معاملات اتخاذ می‌کنند. شاید سرمایه‌گذاران بخشی از دارایی خود را برای معاملات روزانه پرریسک کنار بگذارند، اما طبیعتا این بخش از پرتفوی چندان قابل توجه نیست. بر این اساس چنانچه ساعات معاملات کوتاه‌تر یا بلندتر شود، قاعدتا نباید انتظار داشت که ارزش معاملات تغییر محسوسی را تجربه کند. چرا که قاعدتا سرمایه‌گذاران پیش از آغاز ساعات معاملات تصمیم خود را برای خرید یا فروش گرفته‌اند. مگر آنکه اتفاق غیرمترقبه‌ای رخ داده و تحلیل‌ها را دگرگون کند. با توجه به آنکه در روز گذشته خبر منفی یا مثبت خاصی به بازار مخابره نشد و همچنین با توجه به آنکه بورس در شرایط تقریبا عادی به سر می‌برد، این کاهش شدید ارزش معاملات تا حدودی نامتعارف به نظر رسید.

جولان سفته‌بازی و فراموشی سرمایه‌گذاری بلندمدت

در حال عادی، کاهش ساعات معاملات باید ارزش معاملات را برای مثال ۱۰ یا ۱۵ درصد کاهش می‌داد. افت ۴۰ درصدی ارزش معاملات (نسبت به میانگین آذر ماه) نشان می‌دهد که در حال حاضر تنها زمان است که زمینه انجام معاملات را ایجاد می‌کند. در واقع سرمایه‌گذاران بیشتر برای نوسان‌گیری و سفته‌بازی در بازه‌ای بسیار کوتاه‌مدت خرید و فروش می‌کنند. این معامله است که مبنای معامله بعدی قرار می‌گیرد و نه اطلاعات بنیادی حاکم بر بازار. در همین فضا است که تحلیل تکنیکال، آن هم در بازه‌های زمانی بسیار کوتاه‌مدت مورد استقبال قرار می‌گیرد. در این تحلیل فرض می‌شود که در قیمت‌های آنی، تمام اطلاعات موجود بازار لحاظ شده است و صرفا با مطالعه روندهای قیمتی می‌توان مسیر آینده قیمت را پیش‌بینی کرد. اما در شرایط فعلی، کارآیی بازار به حدی تنزل یافته است که به سختی می‌توان اطلاعاتی برای روندهای قیمتی به دست آورد.

بازی جمع صفر و کاهش کارآیی بازار

در گزارش‌های اخیر «دنیای اقتصاد» بارها به ابهامات بازار اشاره شده است. بازگشت ریسک سیستماتیک آینده برجام به بازار پس از انتخاب دونالد ترامپ، بحران بانک‌ها و همچنین شرایط مبهم عملکرد شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه در فرآیند سودسازی باعث شده است که آینده بازار تا حدودی مبهم باشد. از همه اینها گذشته، محرک اخیر بازار سهام برای رشد، افزایش قابل‌توجه قیمت‌های جهانی، به‌ویژه قیمت‌های فلزات اساسی و فرآورده‌های معدنی بوده است. به جرأت می‌توان ادعا کرد که نه‌تنها فعالان و کارشناسان داخلی بازار سرمایه در تحلیل کنش‌های بازار جهانی دچار ضعف هستند، بلکه کارشناسان بین‌المللی نیز اغلب در پیش‌بینی بازارهای جهانی دچار خطا می‌شوند. تجربه نشان داده است که قیمت‌های جهانی با نوسان‌های شدید دچار افت و خیز می‌شوند و این نوسان‌ها همواره به‌عنوان ریسک بازارهای مالی و کالایی محسوب می‌شده است. همین موضوع سبب می‌شود که بازار سهام کشور در حالت شکننده و ناپایداری قرار گیرد. به عبارت دقیق‌تر نه‌تنها بازار در شرایط فعلی ابهامات فراوانی دارد، بلکه فاقد عامل پیشران درونی مستحکمی است که خیال سرمایه‌گذاران را برای آینده راحت‌تر کند.

مروری بر آمار معاملات دیروز