تحقق رؤیای روسی «ترامپ»

روزنامه شرق: گزینه‌ها یک‌به‌یک کنار رفتند و در نهایت قرعه به نام «رکس تیلرسون» افتاد؛ مردی از جهان تجارت که تا حدود یک ماه دیگر بر کرسی بالاترین نهاد دیپلماسی ایالات متحده تکیه می‌زند.

روز گذشته و پس از گمانه‌زنی‌های بسیار «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری منتخب آمریکا، رکس تیلرسون، رئیس شرکت نفت و گاز «اکسون موبیل» را به‌عنوان وزیر خارجه ایالات متحده معرفی کرد؛ کسی که به گفته ترامپ به‌عنوان فردی که در رأس یک شرکت تجاری موفق فعالیت می‌کرده، فردی موفق در زمینه مذاکرات و دستیابی به توافق‌های بین‌المللی بوده است.

گمانه‌ها زمانی درباره معرفی تیلرسون به‌عنوان وزیر خارجه آمریکا افزایش یافت که «میت رامنی»، فرماندار سابق «ماساچوست» اعلام کرد بخشی از دولت ترامپ نخواهد بود. پس از آن ترامپ دوشنبه‌شب در توییتی نوشت که گزینه وزارت خارجه را سه‌شنبه معرفی خواهد کرد. ترامپ در بیانیه روز گذشته از انتخاب خود این‌طور دفاع کرد: «رکس تیلرسون برای منافع ایالات متحده مدافعی پرقدرت و برخوردار از دیدی شفاف خواهد بود و به تغییر جهت در رویکرد سیاست خارجی کمک خواهد کرد که سال‌هاست به بیراهه رفته و امنیت و موقعیت آمریکا در جهان را تضعیف کرده است». تیلرسون هم گفته که او منعکس‌کننده دیدگاه ترامپ مبنی بر بازگرداندن اعتبار روابط خارجی ایالات متحده و پیشبرد امنیت ملی این کشور خواهد بود.

مخالف هر نوع تحریم

اگرچه انتخاب تیلرسون ٦٤ساله در روزهای اخیر تقریبا قطعی به نظر می‌رسید اما فقدان تجربه و روابط نزدیک او با «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهوری روسیه، سناتورهای دو حزب را نگران کرده است. از نشانه‌های نزدیکی تیلرسون و روسیه همین بس که سال ٢٠١٣ پوتین به پاس «تقویت همکاری در بخش انرژی» نشان افتخار دولت روسیه را به او اعطا کرد. حالا برخی تحلیلگران می‌گویند با انتخاب رکس تیلرسون به‌عنوان وزیر خارجه، دونالد ترامپ نبرد بر سر دو موضوع را در کنگره پیش‌رو خواهد داشت: «روسیه و تضاد منافع». رئیس اکسون موبیل به‌خاطر قراردادهای نفتی پرسود خود با روسیه، رابطه نزدیکی با پوتین و اطرافیان او دارد و سرنوشت معاملات نفتی به منافع شخصی تیلرسون گره خورده است، ازهمین‌رو سود و زیان‌های شخصی او بر وظیفه‌اش به‌عنوان وزیر خارجه سایه می‌اندازد.

همکاری شرکت اکسون موبیل و «روس نفت» یکی از پرسودترین‌ها برای دو طرف بوده و براساس گزارش‌ها دو طرف در سال ٢٠١١ قراردادی ٥٠٠‌میلیارددلاری برای استخراج منابع نفتی قطب شمال بسته بودند. اما شاید یکی از موانع پیش‌روی تجارت دو طرف را بتوان تحریم‌های اقتصادی دست‌وپاگیر کشورهای غربی علیه روسیه خواند؛ تحریم‌هایی که پس از الحاق کریمه به خاک روسیه آغاز شد و تیلرسون هم یکی از مخالفان آن بوده است. او در نشست سالانه شرکتش تحریم‌های اعمالی علیه روسیه را زیان‌بخش دانسته و تأکید کرده بود مقامات آمریکایی و اروپایی باید در تصمیم‌گیری‌هایشان، از جمله اقداماتی که پس از مناقشه کریمه و جنگ داخلی اوکراین در پیش گرفته‌اند، همه صدمات جنبی‌ای را که به افرادی خارج از دایره تحریم وارد می‌شود، نیز در نظر بگیرند.

از همین رو برداشتن تحریم‌ها هم به عملیات‌های چند‌میلیون‌دلاری برنامه‌ریزی‌شده اکسون موبیل در روسیه کمک می‌کند. به‌ دلیل سابقه روابط رکس تیلرسون و رئیس‌جمهوری روسیه، این احتمال وجود دارد که نامزد تصدی سمت وزارت خارجه در دولت دونالد ترامپ در کسب حمایت سنای آمریکا با مشکلاتی مواجه شود. درعین‌حال، گفته می‌شود شماری از اعضای متنفذ حزب جمهوری‌خواه انتخاب او را توصیه کرده بودند.

سود و زیان تیلرسون برای ایران

اگرچه معرفی تیلرسون به‌عنوان گزینه ترامپ برای وزارت خارجه ایالات متحده را بسیاری آوردن صنعت جهانی نفت از پشت پرده به قلب سیاست خارجی آمریکا می‌خوانند اما به باور برخی تحلیلگران از چشم‌انداز توافق هسته‌ای با ایران، ورود تیلرسون به‌عنوان چهره‌ای عمل‌گرا را می‌توان قدمی مثبت برای ایران خواند؛ نگاهی به موضع‌گیری‌های تیلرسون در چند سال اخیر هم تأییدکننده همین امر است. تیلرسون در ماه می‌ سال ٢٠١٤ و در نشست اکسون موبیل، مخالفت خود با تحریم را اعلام کرد: «به‌طور کلی ما حامی تحریم نیستیم، چراکه به نظر ما مؤثر نیستند مگر اینکه جامع‌الاجرا باشند که آن هم امر بسیار دشواری است».

اگرچه نگاه تیلرسون به تحریم‌ها صرفا از جنبه اقتصادی است و نه بشردوستانه، اما اعتقاد‌نداشتن کلی او به اثرگذاری تحریم می‌تواند در برهه‌ای که درخواست‌ها برای تحریم بیشتر ایران در آمریکا بالا گرفته، مثبت باشد. ماه مارس سال جاری میلادی هم، تیلرسون در گفت‌وگویی با «سی‌ان‌بی‌سی» گفت با وجود تحریم‌های ایالات متحده، ایران را یکی از بازارهای جذاب برای اکسون موبیل می‌داند: «شرکت‌های آمریکایی مثل شرکت ما هنوز نمی‌توانند با ایران روابط تجاری داشته باشند. بسیاری از رقبای اروپایی ما، فعالانه در ایران تجارت می‌کنند». هنوز پیش‌بینی آینده و روابط ایران و روسیه با ایالات متحده و سود حاصل از آن برای اکسون موبیل و شخص تیلرسون زود است اما آنچه همین حالا و با خبر انتخاب تیلرسون قطعی شده، افزایش سهام این شرکت بزرگ گازی و نفتی در بازارهای جهانی است.