برنامه ششم مساله‌محور است

وحيد شقاقي‌شهري در آرمان نوشت: روز گذشته مجلس كليات برنامه ششم توسعه را تصويب كرد. مجلس همواره درباره برنامه ششم توسعه به دولت اعلام مي‌كرد كه لايحه اين برنامه را براي بررسي ارائه دهد، اما اين‌طور نشد و قرار شد مجلسي‌ها برنامه را تنظيم كنند. به هر حال در اين برنامه دولت چند كار خوب انجام داد. بايد اين مورد را در نظر داشته باشيم كه دولت برنامه ششم را مساله محور تنظيم كرد. برنامه ششم بر اساس برخي مسائل مانند مساله آب، محيط زيست، گردشگري، اشتغال، حمل و نقل و توجه ويژه به سواحل مكران تدوين شده است. در این برنامه روي بخشي از چالش‌هاي مهم كشور كه كارشناسان اقتصادي هشدار داده بودند، تمركز شد.

مزیت ديگر برنامه ششم اين بود كه در آن سعي شد تا حد امكان سياست‌هاي كلي اقتصاد مقاومتي را در دل خود جاي دهد. به‌طور كلي نظر مقام معظم رهبري اين بود كه نبايد دو برنامه مجزا نوشته و عملياتي شود. دولت سعي كرد كه برنامه‌هاي ستاد اقتصاد مقاومتي را كه نياز به منابع مالي دارد در برنامه ششم نشان دهد. به عبارت ساده‌تر اقتصاد مقاومتي حاوي يك نوع نگاه از آينده به حال است. اقتصاد مقاومتي تهديدهايي را كه مي‌تواند در آينده كشور را دچار بحران كند، شناسايي كرده و با هدف افزايش تاب‌آوري و كاهش صدمات احتمالي برنامه‌ريزي لازم را انجام مي‌دهد، اين در حالي است كه لايحه برنامه تقديمي از اين ويژگي برخوردار نيست و مشخص نيست فرض تحقق سياست‌هاي اتخاذي چيست و چقدر ضريب مقاومت كشور را بالا مي‌برد. از طرف ديگر لايحه برنامه ششم نسبت به پنج برنامه قبلي عملياتي‌تر بسته شد و بر اين شد كه وزارتخانه‌ها مبتني بر چالش‌هاي واقعي خودشان برنامه را تنظيم كنند. قبل از تنظيم اين برنامه پيشنهادات وزارتخانه‌ها، دستگاه‌ها و نهادهاي به دولت ارائه شده و دولت بر اساس آن برنامه‌ريزي كرده بود. در مجموع مواردي كه در برنامه ششم توسعه گنجانده شده بر اساس واقعيت‌هاي وزارتخانه‌هاو دستگاه‌هاست.

ضعف اساسي كه نظام برنامه‌ريزي ما در برنامه ششم توسعه خود را نشان داده تامين منابع مالي است. براي مثال ما براي رشد هشت درصدي برنامه ششم توسعه به بيش از ۵۰۰ هزار ميليارد تومان منابع مالي نياز داريم. يكي از مشكلاتي كه در بودجه‌هاي سنواتي مي‌بينيم و در برنامه ششم هم مشاهده مي‌شود اين است كه تامين منابع مالي ديده نشده است و مشخص نيست دولت از كجا مي‌تواند اين منابع را تامين كند. دولت مي‌خواست بخشي از اين منابع مالي را از طريق جذب سرمايه‌گذاري خارجي به دست آورد، اما آن‌طور كه انتظار مي‌رفت نتوانستيم سرمايه جذب كنيم. دومين محوري كه دولت هنوز نتوانسته در برنامه ششم به آن پاسخ دهد بحث آينده پژوهي و سناريو‌سازي است. به عبارت ساده‌تر اگر در آينده آسيب‌پذيري‎هاي اقتصاد ایران تغییر کندیاآسیب‌هاي جدیدي به وجود بیاید، ممکن است بخشی از این احکام مصوب را به هم بزنیم.

همچنين به نظر مي‌رسد در برنامه ششم جايگاه بين‌المللي و منطقه‌اي ايران به خوبي ترسيم نشده است. قرار بود برنامه‌هاي توسعه‌اي ما را به سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ برساند و ما كشور اول منطقه باشيم، اما در برنامه ششم توسعه به اين موضوع توجه نشده است. يكي از محورهايي كه از آن به عنوان ضعف برنامه‌هاي توسعه‌اي به ويژه برنامه ششم ياد مي‌شود اين است كه قرار بود برنامه‌هاي توسعه‌اي بر اساس الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت تنظيم شود. دولت براي اين الگو برنامه‌هايي آماده كرد، اما عجولانه بود و كارايي لازم را نداشت. مي‌توان الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت را به عنوان حلقه مفقوده برنامه‌هاي توسعه‌اي در نظر گرفت.