تلاش برای ریزش آرای روحانی

علی رضایی در ایران نوشت: یک کلید دیگر، روی میز انتخاباتی طیفی از اصولگرایان قرار گرفت. در شرایطی که کارگزاران ائتلاف میان این جریان تلاش دارند کاندیداهای بالقوه و پرتعداد این اردوگاه را بر سر حمایت از گزینه‌ای «واحد» مجاب کنند، از هفته گذشته طیفی دیگر از این جریان نسخه «تعدد کاندیداها» را برای تأثیرگذاری در انتخابات آتی پیچیده‌اند.

جمعه گذشته بود که مسعود زریبافان، یکی از بستگان و نزدیکان فکری و سیاسی محمود احمدی‌نژاد در همایش «جبهه یاران انقلاب اسلامی» رویه ائتلاف‌های انتخاباتی اصولگرایان را مورد تردید قرار داده و این گزاره را مطرح کرد که «فرمول قطعی نیست که وحدت، موجب پیروزی و تکثر، موجب شکست می‌شود.» او با این استدلال به دست اندرکاران وحدت میان اصولگرایان توصیه کرد: «ده‌ها نفر از چهره‌های خادم هستند که می‌توانند رأی روحانی را پایین آورده و به سمت خودشان جذب کنند؛ باید اجازه دهیم این افراد بیایند و همچنین همه ظرفیت‌های اصولگرایی در انتخابات حاضر شوند.»

دو روز پس از این اظهارات بود که ناصر ایمانی، تحلیلگر اصولگرا به انتخاب گفت: «اگر مرکزیت اصولگرایان تشکیل شود، در این صورت یک کاندیدا معرفی می‌شود که با روحانی رقابت کند؛ اما اگر آن تشکل مرکزی شکل نگیرد، به طور طبیعی با تعدد کاندیدای اصولگرا مواجهه خواهیم بود تا آرای روحانی شکسته و انتخابات به دوره دوم کشیده بشود.» دیروز هم امیررضا واعظ آشتیانی دیگر فعال اصولگرا، احتمال «تعدد» کاندیدای اصولگرایان را مطرح ساخت و به عصر ایران گفت: این تعدد کاندیدا با هدف خراشیدن رأی آقای روحانی نخواهد بود ولی اگر این چنین شد، اجتناب‌ناپذیر است. اظهاراتی که نشان می‌دهد حداقل بخشی از بدنه اصولگرایی، فرمول «تعدد» را کارآمدتر از گزینه «واحد» می‌داند. اختلافی که حاصل از تفاوت نگاه به دو انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ و ۹۲ است. چه حامیان «تعدد کاندیدا» معتقد هستند آنچه در سال ۸۴ به روی کارآمدن محمود احمدی‌نژاد انجامید، کشیده شدن انتخابات به دور دوم در پی سرشکن شدن آرا بود.

در انتخابات یادشده آیت‌الله ‌هاشمی رفسنجانی، علی لاریجانی، محمدباقر قالیباف و احمدی‌نژاد، کاندیداهای غیراصلاح‌طلب بودند. تعدد نامزدهای انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری باعث شد آرا بین کاندیداها تقسیم شده و هیچ کدام از نامزدها نتوانند ۵۰ درصد آرا به علاوه یک را به دست بیاورند. نکته قابل تأمل آن بود که آیت‌الله ‌هاشمی رفسنجانی با محمود احمدی‌نژاد که آن روزها اسم و رسمی در سیاست نداشت، به مرحله دوم رفت و در این مرحله بخشی از اصولگرایان حمایت خود را معطوف چهره ناآشنای سیاست کردند.

اگرچه نمی‌توان انتخابات ریاست جمهوری سال آینده را با انتخابات سال ۸۴ تطابق نعل به نعل داد، اما حامیان «تعدد» کاندیدا معتقدند تنها راه افزایش شانس این اردوگاه بر حسن روحانی، سرشکن کردن آرا با هدف کشاندن انتخابات به دور دوم است. پیش‌تر طیفی از اصولگرایان از جمله ناصر ایمانی با یادآوری آرای حسن روحانی در انتخابات اخیر، این گونه ارزیابی می‌کردند که وی تنها کمی بیشتر از ۵۰ درصد رأی داشت و حال اگر در سه سال و نیم گذشته اندکی از این آرا کاسته شده باشد، احتمالاً انتخابات به دور دوم کشیده می‌شود و آنجاست که اصولگرایان می‌توانند با بسیج آرا و نیروهای خود، رقابتی راحت‌تر داشته باشند.

اصولگرایانی چون غلامرضا مصباحی مقدم، سخنگوی جامعه روحانیت مبارز پیش‌تر مطرح کرده بود معرفی کاندیدایی مقابل حسن روحانی، می‌تواند اصولگرایان را از مطلوب خود دور کند؛ زیرا به اعتقاد او درست است که طیفی از حامیان حسن روحانی در سال‌های گذشته «ریزش» کرده است، اما ممکن است کاندیدای صد درصد مخالف او، به عنوان کاتالیزور عمل کرده و باعث شوند حامیان پیشین او ولو با ناخرسندی به روحانی رأی دهند. اتفاقی که در انتخابات‌ اخیر اعم از ریاست جمهوری سابقه داشته است؛ چنانکه برخی با صرف این هدف که یکی از کاندیداها رأی نیاورد، به نامزد دیگر رأی داده‌اند. رویه‌ای که یکی از چالش‌های برخی اصولگرایان در انتخابات ریاست جمهوری آینده به شمار می‌آید و حال گروهی برای اینکه این چالش را دور بزنند، ایده «تعدد» کاندیداها را مطرح ساخته‌اند. ایده‌ای که می‌کوشد تکثر نامزدهای بالقوه این جریان را از نقطه «ضعف» به نقطه «قوت» بدل کند.

به اعتقاد حامیان این تئوری، اگر چه قانع کردن نامزدهای احتمالی اصولگرا برای کناره‌گیری داوطلبانه پیش از انتخابات دشوار است، اما وقتی یک نفر از این نامزدها بر اساس آرا به مرحله دوم رفت، مجاب کردن اردوگاه رأی رقبای اصولگرا برای حمایت از وی ساده خواهد شد.

با مروری بر این استدلال‌ها، این نکته خودنمایی می‌کند که حامیان «تعدد» کاندیداها از دو نکته غفلت کرده‌اند؛ نخست اینکه فاصله رأی حسن روحانی با منتخب دوم انتخابات ریاست جمهوری سال 92 زیاد و معنادار بود. نکته دوم اینکه مشخص نیست با کشیده شدن انتخابات به دور دوم، فضای رقابتی به سود نامزد رقیب روحانی باشد. از همین روست که هنوز هم بخش اصلی اصولگرایان معتقدند «تعدد» نامزدهای این اردوگاه، نتیجه‌ای مشابه انتخابات سال 92 را تکرار خواهد کرد؛ انتخاباتی که اصولگرایان با 5 نامزد در آن شرکت کرده و در نهایت ریاست جمهوری را به حسن روحانی واگذار کردند.