غفلت خودروسازان تجاری از جاده برجام

به‌عبارت بهتر، تجاری‌سازان از فرصتی که برجام برای پیوند دوباره آنها با شرکت‌های خارجی ایجاد کرد، استفاده لازم را نبردند و هم‌اکنون با تیراژی ضعیف و اوضاع مالی وخیمی روزگار می‌گذرانند.از همین رو در حال حاضر از واحدهای تجاری‌ساز خودروسازان به‌دلیل تیراژ بسیار پایین و همچنین زیان انباشته زیاد، به‌عنوان شاخه‌های زائدی یاد می‌شود که جز سنگینی کردن روی دوش شرکت‌های مادر، ظاهرا خاصیت دیگری ندارند.این در حالی است که از دید موسسات خارجی، تولید خودروهای تجاری می‌تواند یک فرصت رشد در ایران باشد. با این حال ظاهرا تجاری‌ها تنها حدود ۱۵ درصد از کل تولید خودرو کشور را در اختیار دارند، آن هم در شرایطی که در بسیاری از کشورهای صاحب صنعت خودرو، این رقم به ۲۶ درصد می‌رسد.بنابراین با وجود آنکه تجاری‌ها نقش مهمی در صنعت خودرو جهان دارند، در این سال‌ها اوضاع به شکلی پیش رفته که سازندگان خودروهای تجاری در ایران به شرکت‌هایی ضعیف تبدیل شده‌اند.این موضوع اما سبب شده مسوولان دو خودروساز بزرگ کشور گاهی مستقیم به این ماجرا ورود کرده و تلویحا از تمایل خود برای واگذاری واحدهای تجاری‌سازشان صحبت به میان بیاورند.

به‌عنوان مثال، پیش‌تر یکی از مسوولان ارشد خودروسازی کشور در گفت‌وگو با دنیای اقتصاد عنوان کرده بود که واحدهای تجاری‌ساز به‌دلیل زیان انباشته بالا، بار مالی سنگینی روی دوش شرکت‌های مادر می‌گذارند.وی حتی بر این موضوع نیز تاکید کرده بود که زیان انباشته و تیراژ ضعیف زیرمجموعه‌های تجاری‌ساز، عملکرد شرکت‌های مادر را تحت‌تاثیر منفی قرار داده است؛ به‌نحوی‌که گاه سبب تضعیف کارنامه بورسی آنها شده است.از سوی دیگر اما مدیرعامل سایپا نیز به تازگی با اشاره به وجود زنجیره ناقص در برخی شرکت‌های تابعه این خودروساز، اشاره‌ای غیر‌مستقیم به واحد‌های تجاری سایپا و برنامه‌ریزی برای اصلاح امور یا واگذاری‌شان کرده است.به گفته مهدی جمالی، سایپا هم‌اکنون در مرحله ادغام، فریز یا واگذاری برخی از شرکت‌های تابعه است و پیش‌بینی می‌شود پس از اصلاح سازماندهی، تعداد شرکت‌های گروه از ۸۴ شرکت به ۷۰ شرکت کاهش یابد. هرچند مدیرعامل سایپا به‌طور مستقیم اشاره‌ای به واحدهای تجاری‌ساز نکرده، با این حال با توجه به تیراژ و عملکرد مالی ضعیف، به‌نظر می‌رسد بخشی از منظور وی، زیرمجموعه‌های تولیدکننده محصولات تجاری شرکت است.

تجاری‌سازان نیمه جان

اما اگر نگاهی به تیراژ واحدهای تجاری‌ساز ایران خودرو و سایپا بیندازیم، به وضوح متوجه اوضاع نابسامان تولید در آنها خواهیم شد، اوضاعی که به‌نظر می‌رسد شرکت‌های مادر آنها را به ستوه آورده است.البته در حال حاضر علاوه‌بر ایران خودرودیزل و سایپادیزل و زامیاد به‌عنوان سه بازوی اصلی تجاری‌ساز خودروسازان بزرگ داخلی، شرکت‌های بخش خصوصی زیادی نیز به تولید انواع کامیون و مینی‌بوس و اتوبوس و وانت مشغولند، اما در کل تیراژ قابل قبولی ندارند.به‌عبارت بهتر، روی کاغذ با خطوط تولید زیادی در حوزه خودروهای تجاری سبک و سنگین روبه‌رو هستیم، اما وقتی تیراژ آنها را مورد بررسی قرار می‌دهیم، متوجه می‌شویم حال و روز خوشی را تجربه نمی‌کنند.

اما در بخش مینی‌بوس نیز اوضاع نه‌تنها بهتر نیست، بلکه شرایط بدتری در تولید وجود دارد.طبق آمار اعلامی، فقط و فقط ۵۳۰ دستگاه مینی‌بوس در کشور تا پایان آذرماه به تولید رسیده که اگرچه حدود ۹ درصد افزایش در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته داشته، اما از تیراژ به شدت پایین این مدل خودرو حکایت دارد.این در حالی است که هنوز هم مینی‌بوس‌های فرسوده و شدیدا آلاینده در خیابان‌های کشور تردد می‌کنند و فکری برای جایگزینی شان نمی‌شود.اما اگر نگاهی جداگانه به واحدهای تجاری‌ساز شرکت‌های خودروساز بزرگ کشور بیندازیم، تا حد زیادی می‌توانیم نارضایتی مسوولان ایران خودرو و سایپا را از عملکرد زیرمجموعه‌هایشان درک کنیم.

به‌عنوان مثال، در ایران خودرودیزل که زیرمجموعه تجاری‌ساز ایران خودرو به شمار می‌رود، کل تولید به یک هزار و ۳۷۷ دستگاه می‌رسد. همچنین در سایپادیزل و زامیاد نیز که دو واحد تجاری‌ساز سایپا به شمار می‌روند، در مجموع یک هزار و ۴۲۲ دستگاه محصول تا پایان آذرماه امسال به تولید رسیده و این عدد نشان می‌دهد حال و روز این دو شرکت نیز مانند ایران خودرودیزل خوب نیست.این آمار ضعیف در شرایطی است که جدای از وجود تعداد بسیار زیادی کامیون و اتوبوس و مینی‌بوس فرسوده، کلی ارز نیز بابت واردات این مدل خودروها، از کشور خارج می‌شود. عجیب اینجاست که طبق لیست اعلامی ازسوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، چندین شرکت خصوصی سازنده خودروهای تجاری نیز در کشور وجود دارد، اما تقریبا هیچ‌کدام حال و روز خوشی نداشته و بیشترشان یا تعطیل‌اند یا نیمه تعطیل.با این حساب، اگرچه ایران به لحاظ زیرساخت و ظرفیت تولید خودروهای تجاری شرایط مناسبی دارد، با این حال استفاده‌ای بهینه از این ظرفیت نشده و به جای آنکه کشور صادرکننده چنین خودروهایی باشیم، به واردکننده آنها تبدیل شده‌ایم. هرچه هست، عملکرد ضعیف و اوضاع نابسامان شرکت‌های تجاری‌ساز تابعه خودروسازان بزرگ کشور، در حال حاضر به یک مشغله ذهنی مهم برای ایران خودرو و سایپا تبدیل شده و آنها را به‌نوعی بر سر دو راهی تقویت یا واگذاری شرکت‌های موردنظر قرار داده است.در واقع، واحدهای تجاری‌ساز در حال حاضر حکم شرکت‌هایی نیمه جان را دارند که یا باید ازسوی ایران خودرو و سایپا تقویت شده و احیا شوند، یا اینکه در لیست واگذاری و فروش قرار بگیرند.

تقویت یا واگذاری واحدهای تجاری‌ساز