دلایلی برای طرح پروژه «عبور احتمالی از روحانی»

هرچند در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ «محمدرضا عارف» توانست تأییدیه شورای نگهبان برای کاندیداتوری را بگیرد و گزینه اصلاح طلبان برای تصدی پست رئیس جمهوری بود، آنها با سبک و سنگین کردن اوضاع، تاکتیکی دیگر برای جلوگیری از حذف کامل از ساختار قوه مجریه در پیش گرفتند. برای همین از عارف خواستند انصراف دهد تا از «حسن روحانی» به عنوان کاندیدای نیابتی خود حمایت کنند که هم بیشتر از عارف در ساختار نظام مورد اعتماد و هم مورد قبول بخشی از اصولگرایان بود. اما اکنون دولت روحانی واپسین ماه های خود را می گذراند و گروه های سیاسی از جمله اصلاح طلبان به فکر چیدن سناریویی جهت حفظ و افزایش حضور خود در آینده سیاسی ایران هستند.

روحانی با توجه به عملکرد خود و شعارهایی که در طول نزدیک به ۴ سال ریاست جمهوری اش داشته است، مهمترین بخش پایگاه رأی خود را در میان اصلاح طلبان جست و جو می کند و اصلاح طلبان نیز تا حدی صحبت حمایت دوباره از روحانی را مطرح می کنند؛ اما با مروری بر مواضع اخیر چهره های اصلاح طلب مشخص می شود این حمایت، با اما و اگرهایی همراه است که نشان دهنده تغییر فیگور اصلاح طلبان نسبت به روحانی در انتخابات آینده است.

وقتی قید حمایت همراه با بیان مطالبات آورده می شود، پشت این جمله معنای دیگری است که نشان از عدم حمایت تمام و کمال و بی چون و چراست؛ هرچند اصلاح طلبان سهم جدی و معناداری در دولت یازدهم دارند، استفاده از لفظ «بیان مطالبات» نشان دهنده این است که شاید آنها در ازای حمایت از روحانی، خواستار سهم بیشتری از دولت احتمالی آینده وی هستند.

او با انتقاد از عملکرد روحانی بعد از استقرار مجلس دهم می گوید که «آقای روحانی فرصتی را از دست داد و آن هم فرصت تغییر بعد از شکل گیری مجلس دهم بود. اگر روحانی این تغییر را با جهت گیری خاص خودش در مدیران ملی و منطقه ای ایجاد می کرد، اعتماد عمومی بیشتر به سمت ایشان می رفت.»

اصلاح طلبان در حین تشکیل کابینه دولت یازدهم انتظار داشتند با توجه به حمایتی که از او کرده بودند سهم بیشتری در کابینه داشته باشند و در آن مقطع نارضایتی خود را نیز اعلام کردند. اما بعد از تشکیل مجلس دهم و همگرایی بیشتر دولت و مجلس منتظر تغییرات اساسی تری در ترکیب دولت و مدیران استانی بودند که آن انتظار نیز به نحوی برآورده نشد و تنها تغییر دو وزیر، پرونده ترمیم کابینه را مختومه کرد.

دیگر فعال اصلاح طلب یعنی «ابراهیم اصغرزاده» برای مقدمه چینی جهت توجیه معرفی آلترناتیو برای روحانی حمایت از او بدون داشتن جایگزین را نوعی ریسک سیاسی می داند و می گوید: «در این شرایط ممکن است روحانی در یک میدان بی رقیب به خودش ببازد... اصلاح طلبان هم که تخم مرغ هایشان را در سبد او گذاشته اند، بازنده میدان بی رقیب خواهند بود».

آنچه بیشتر توجه ها را جلب می کند این است که اصلاح طلبان با ادبیاتی تردید آمیز و محتاطانه هم در مورد حمایت از روحانی و هم معرفی جایگزین برای او اظهار نظر می کنند.

«مرتضی الویری» دیگر چهره اصلاح طلب اما دلایل بیشتری برای معرفی کاندیدای جایگزین برای ریاست جمهوری عنوان می کند و معتقد است، «به سه دلیل باید یک کاندیدای اصلاح طلب هم به ثبت نام در انتخابات بپردازد تا در صورت بروز اتفاق پیش بینی نشده اصلاح طلبان در میدان رقابت حاضر باشند.» وی احتمال ردصلاحیت شدن روحانی، امتناع وی از حضور در انتخابات و همچنین احتمال تغییر نظر مردم نسبت به روحانی را سه دلیل اصلی نیاز به کاندیدای پوششی در انتخابات ۹۶ عنوان کرده است.

این گونه انتقادات اصلاح طلبان از روحانی روز به روز بیشتر و جملاتی از طرف حامیان سفت و سخت دیروز روحانی بیان می شود، به طوری که «محمدرضا تاجیک» دولت روحانی را دولت «گرفتار» و«پوپولیست» و «صادق زیباکلام» آن را دولتی «یک میلیونی» و «تصادفی» معرفی می کنند، ولی به نظر نمی رسد آنها راه بهتر و ممکن تری از حمایت روحانی برای حفط و تقویت خود در ساختار قدرت داشته باشند. و اگر امروز صحبت از معرفی کاندیدای آلترناتیو برای روحانی پیش کشیده شد، می توان دلایلی دیگر نیز برای آن فرض کرد که کمتر از زبان اصلاح طلبان گفته شده است.

مطرح کردن پروژه «عبور احتمالی از روحانی» و ایجاد فشار بر وی با مطرح کردن کاندیدای جایگزین می تواند راهی برای یادآوری پایگاه رأی اصلاح طلبان به او باشد؛ پایگاه رأیی که به ظن خود اصلاح طلبان عامل اصلی پیروزی روحانی در انتخابات ۹۲ شد و می تواند در انتخابات ۹۶ نیز همین کارکرد را داشته باشد.

معرفی کاندیدای جایگزین و حمایت از او در دوران تبلیغات انتخاباتی و اعلام انصراف او به نفع روحانی در روزهای منتهی به روز رأی گیری می تواند قدرت چانه زنی اصلاح طلبان با روحانی را جهت گرفتن سهم بیشتری از دولت بالا برد.

با معرفی چهره ای اصلاح طلب و امکان رد صلاحیت آن توسط نهادهای نظارتی انتخابات از جمله شورای نگهبان امکان بالا بردن هزینه رد صلاحیت برای آنها فراهم می شود. و در نهایت معرفی کاندیدای اصلاح طلب به نوعی بیان مجدد تمایل به حضور در ساختار اصلی قدرت در جمهوری اسلامی از جانب آنها محسوب می شود که می تواند در صورت احراز صلاحیت تریبونی برای بیان مواضع، خواسته ها و برنامه های آنها از رسانه ملی و فرصت تبلیغاتی مناسبی را فراهم کند.