كمپ «سيـاه» براي معتادان

قانون نوشت: جمعيت معتادان رو به افزايش است. اين را نه از دريچه اعداد و ارقام كه با نگاهي به گوشه و خيابان شهرها مي توان فهميد. معتاداني كه امروز تعداد متجاهرشان بيش از قبل شده است. مسئولان نيز با روش ها و مدل هاي مختلف، دنبال كنترل اين جمعيت و كاهش آن هستند تا با بهبودي معتادان، جامعه شهري نيز بهبود يابد. آخرین طرح ملی درباره سوءمصرف مواد كه در سال ۹۰ انجام شد، نشان داد ایران یک میلیون و ۳۲۵ هزار معتاد دارد که حدود ۶۰ درصد از این جمعیت به تریاک و هرويین و ۲۶ درصد از آن ها به مواد صنعتی و آمفتامین‌ها معتاد هستند.

ده سال قبل از این بررسی نیز، تحقیقی ملی انجام شده بود که مقایسه نتایج این دو بررسی نشان داد در سال ۹۰، جمعیت معتادان ۱۲۵ هزارنفر افزایش یافته که در مقایسه با رشد جمعیت، افزایش چشمگیری نداشته است اما آمار بسیار نگران کننده، تغییر روند مصرف است که در سوء مصرف شیشه از حدود ۳ درصد به ۲۶ درصد رسیده ایم که یعنی تمایل به مصرف مواد از سنتی به صنعتی در حال تغییر است. این خطری جدی برای جامعه است چون درمان اعتیاد به روانگردان‌ها بسیار پیچیده و وقت‌گیر است و نياز به مسكن هاي قوي در كنترل مصرف و درمان معتادان است.

مسكني براي اعتياد؟

يكي از راهكارهايي كه اخيرا به عنوان مسكني براي درمان معتادان مطرح شده، اردوگاه سازي براي معتادان است كه به عقيده ريیس سازمان بهزیستی کشور، اگرچه یک نسخه بلندمدت برای حل و یا کاهش آسیب اعتیاد در کشور نيست اما یک اقدام موقتی است که باید انجام شود.

انوشیروان محسنی‌بندپی، با بيان اينكه اگر مراکز ترک اعتیاد اجباری در کشور وجود نداشته باشد، معتادان متجاهر در جایی چون گورستان نصیرآباد شهریار و در اشکالی همچون گورخوابی خود را نشان می‌دهند، انتقاد كرده كه انتشار چنین تصاویر و ساختن واژه‌هایی همچون گورخوابی و ...، سیاسی کردن مسائل اجتماعی است: « اگر مراکز ترک اعتیاد اجباری در کشور وجود نداشته باشد، برخی از معتادان متجاهر به این شکل ظهور کرده و مدتی بعد هم کسانی که به دنبال ساختن واژه‌های سیاسی هستند، شروع به واژه سازی‌هایی همچون پل خوابی، پارک خوابی و ... کرده تا از مسائل اجتماعی به اهداف سیاسی خود برسند».

ريیس سازمان بهزیستی کشور مي گويد: در حال حاضر امکان اسکان موقت برای معتادان وجود دارد. در بعضی شهرها نیز گرمخانه راه‌اندازی شده و تمامی افراد معتاد متجاهر و بی‌خانمان می‌توانند شب را در آنجا خوابیده و در صورت تمایل نيز صبح، مرکز را ترک کنند. همواره تلاش ما آن است که فرد با علاقه، عزم و اراده خود وارد مراکز اقامتی و پروسه درمانی شوند اما در حال حاضر با توجه به وضعیت موجود ناچار هستیم برنامه ترک اجباری را برای برخی از گروه‌ها اجرایی کنیم.

وی در ادامه ضمن اشاره به گورخوابی در گورستان نصیرآباد شهریار گفت: در شهرهای کوچک ممکن است چنین مواردی بروز کند اما آنچه مسلم است آن است که در حال حاضر تمامی دستگاه‌های کشور برای ساماندهی این افراد و کاهش آسیب‌هایی همچون کارتن خوابی بسیج شدند.

در سال 92 تنها ظرفیت پذیرش 400 معتاد را در کشور داشتیم اما در حال حاضر ظرفیت پذیرش 8600 معتاد متجاهر تحت عنوان مراکز ماده 16 را داریم؛ این درحالیست که در مراکز ماده 15 نیز استان تهران ظرفیت پذیرش 2500 نفر را دارد.«بندپی» در ادامه با تاکید بر آنکه گستردگی اقدامات دولت در این حوزه بر همگان روشن و مشخص است گفت: باید تلاش شود تا رویکرد ترک داوطلبانه، اشتغال، ارائه پروتکل‌های علمی، اجتماع پذیری و تشویق فرد برای حضور در مراکز اقامتی و پروسه درمان اعتیاد در کشور تقویت شود.

ترك اعتياد، اجباري نيست

طرح سازمان بهزيستي در اردوگاه سازي براي معتادان اما در حالي مطرح شده است كه چندي قبل، معاون ستاد مبارزه با مواد مخدر كشور، به زور بردن معتادان به مراكز ترك اعتياد را مصداق آدم ربايي خوانده بود و انتقادهايي را نسبت به آن مطرح كرد. «پرويز افشار» گفته بود: هیچ فردی را نمی‌توان با زور و به صورت اجباری برای ترک اعتیاد به یک کمپ برد. گزارش‌هایی درباره برده شدن فردی از منزلش آن هم به زور به کمپ ارائه می‌شود اما باید بگویم این حرکت به هیچ وجه، وجهه قانونی ندارد.

اگر خانواده‌ای در داخل منزل شکایت دارد، باید به سراغ ضابطین قانونی برود تا با او برخورد کنند. به زور بردن افراد به کمپ در واقع از مصادیق آدم ربایی است و اگر کسی در این رابطه شکایتی داشته باشد، باید به مراجع قضایی مراجعه کرده و پرونده قضایی تشکیل دهد. این سبک رفتارها مورد تایید ستاد مبارزه با مواد مخدر و سازمان بهزیستی نیست و در صورت مشاهده، مورد پیگرد قانونی قرار می‌گیرد».

خطر توسعه مراكز غير مجاز

يكي از موضوعاتي كه در رسميت يافتن مراكز ترك اعتياد اجباري يا همان اردوگاه سازي براي معتادان از سوي سازمان بهزيستي مطرح است، باز شدن راه براي افزايش مراكز غير مجاز ترك اعتياد است كه در روش هاي اجباري خود، به بدترين شكل و با توسل به زور، معتادان را ترك مي دهند. موضوعي كه در سال هاي اخير بسيار درباره آن سخن گفته شده و نشان هايي از استفاده از سگ هاي وحشي و شكنجه در ترك معتادان يافت شده است.

اكنون مراکزی وجود دارند که به صورت وحشیانه افراد را برای ترک به این کمپ‌ها می‌برند. ‌سال ٨٦ در سازمان بهزیستی، قراردادی مصوب شده بود که کمپ‌ها نباید هیچ دیواری داشته باشند و حضور در این مراکز اختیاری باشد. رفت و آمد در این کمپ‌ها آزاد است و باید فرد معتاد، احساس آزادی داشته باشد و طبق یک مدل اجتماعی کارشناسی شده، اعتیاد را کنار بگذارد اما متاسفانه با آغاز به کار این کمپ‌ها‌،قالب‌هایی که برای راه‌اندازی این مراکز مشخص شده بود، اجرا نشد و درحال حاضر شاهد مراکز ترک اعتیادی هستیم که مانند یک زندان است و هیچ احساس آزادی در آنجا وجود ندارد.

رفتن به این مراکز با زور و اجبار است و از هیچ مدل اجتماعی استفاده نمی‌شود. وقتی در این مراکز ترک اجباری مواد مخدر، از قالب خاصی پیروی نشود، آدم‌ربایی و نگهداری غیرقانونی جوانان بی‌گناه نیز رخ می‌دهد.طبق بررسی‌های انجام شده، امروزه تعداد کمپ‌های ترک اعتیاد غیرمجاز در کشور بیشتر از کمپ‌های مجازی هستند که طبق پروتکل‌های تصویب‌شده کارشان را ادامه می‌دهد. اتفاقاتی که در این مراکز رخ می‌دهد، تن هر انسانی را می‌لرزاند. ضرب و شتم، گرسنگی، عدم رعایت بهداشت ‌و توهین به شخصیت فرد. همه این موارد، تازه گوشه‌ای از مشکلات این کمپ‌ها هستند.در چنين شرايطي، اردوگاه سازي براي معتادان مي تواند خطري جدي در سرنوشت هزاران معتاد در كشور باشد كه بايد به آن توجه بيشتري شود.