كشاكش برجام ميان اروپا و آمريكا

روزنامه آرمان: اوضاع جهان به دوران قبل از فروپاشي اتحاد شوروي و دوران جنگ سرد شباهت يافته است. وقتي در اواخر دهه ۸۰ ميلادي فرانسيس فوكوياما كتاب پايان تاريخ را نوشت، ليبرال دموكراسي را پيروز قاطع در نظام بين‌الملل معرفي كرد؛ آغازي بر توسعه مناسبات اقتصادي و كاهش اولويت‌هاي امنيتي در جامعه بين‌الملل.

اما دوران خوش عمر طولاني نداشت. تنها دهه ۹۰ ميلادي بود كه امنيت به اولويت دوم تبديل شده بود و هژموني بلامنازع آمريكايي‌ها جهان را به سمت توسعه اقتصاد آزاد و تجارت جهاني به پيش مي‌برد. اما حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و حمله به برج‌هاي دوقلو در قلب نيويورك بار ديگر امنيت را به بازي اول جهان تبديل كرد. حالا خبري از كمونيسم نيست بلكه اين تروريسم تكفيري است كه امنيت جهان را تحت الشعاع خود قرار داده است.

در سوي ديگر گروه‌هايي چون داعش با تعريف تروريسم در تضاد هستند چرا كه ادعاي خلافت و حكمراني دارند. اجلاس امنيتي مونيخ يكي از مواردي است كه مهم‌ترين بازيگران جهان كه بيش از ۸۰ درصد اقتصاد دنيا را در اختيار دارند را در آلمان گرد هم مي‌آورد تا راهكارهاي مقابله با نا‌امني را جست‌وجو كنند. اجلاس مونيخ اين‌بار از آن جهت اهميت دارد كه در آمريكا يک بازيگر مهم سياست بين‌الملل یعنی دونالد ترامپ روی کار آمده است. رئيس‌جمهوري كه خلأ‌هاي امنيتي چون بحران تروريسم در پيروزي او تاثير‌گذار بود. نكته حائز اهميت در اين همايش توجه بسياري از رسانه‌ها به ايران است.

توافق هسته‌اي ايران با ۶ قدرت جهاني موجب شد تا نخستين‌بار بعد از جنگ جهاني دوم يك موضوع امنيتي با مذاكره به راه‌حل برسد. اما دونالد ترامپ با تيم جنگ‌طلبي كه برگزيده، چشم ديدن اين توافق را ندارد. اروپايي كه بيش از هر زماني با سياست‌هاي واشنگتن فاصله گرفته است اجلاس مونيخ را فرصت مناسبي يافته تا از برجام دفاع كند و تاكيد دارد اين توافق براي صلح جهاني حائز اهميت است.

ديپلماسي بر مسير پويايي

در همين زمينه مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا با محمدجواد ظريف در مونيخ ديدار و گفت‌وگو كرد. موگريني از زمان روي كار آمدن ترامپ بارها اعلام كرده، اروپا هرگونه دست‌اندازي به برجام را نمي‌پذيرد. بعد از ديدار دو طرف نيز اتحاديه اروپا با صدور بيانيه‌اي اعلام كرد: «اجراي توافق هسته‌اي با ايران در ديدار با محمدجواد ظريف و يوكيا آمانو مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي مورد بحث قرار گرفت و موگريني در اين ديدارها بر لزوم پايبندي كامل و دقيق تمام طرف‌ها به تعهداتشان در برجام تاكيد كرد.» موگريني علاوه بر اين به عنوان هماهنگ‌كننده كميسيون مشترك برجام يادآور شد: «اين توافق به اهداف خود دست يافته و تمام طرف‌ها بايد به‌طور موثر در طول مدت عمر توافق به تعهدات خود پايبند بمانند.

برجام يك عامل ايجاد‌كننده ثبات و عنصري كليدي در معماري منع اشاعه سلاح‌هاي كشتار جمعي است كه لازم است كاملا اجرا شود.» بهرام قاسمي سخنگوي وزارت خارجه كشورمان روز گذشته با تشريح سفر ظريف به اجلاس مونيخ و همچنين ديدار وي با مقامات خارجي ساير كشورها، گفت: وزير امور خارجه با بيش از۲۰مقام شركت‌كننده در اين اجلاس ديدار و رايزني مي‌كند و وي همچنين ادعاي برخي از رسانه‌ها را مبني بر ديدار ظريف با وزير امور خارجه آمريكا رد كرد.

محمدجواد ظريف همچنين در مونيخ با يوكيو آمانو مديركل آژانس بين‌المللي انرژي نيز ديدار و گفت‌وگو كرد. گزارش‌هاي اين آژانس ملاك اصلي تصميم‌گيري‌هاي شوراي امنيت خواهد بود. گزارش‌هايي كه تاكنون چندين بار منتشر شده و همواره پايبندي ايران در آن ذكر شده است. ظريف همچنين با همتايان خود از فرانسه، انگليس، روسيه و اسپانيا نيز ديدار كرد.

دنياي بدبيني ترامپ

اما اين تمام اجلاس مونيخ نيست. آمريكاي ترامپ در آن‌سوي ميدان همچنان عليه ايران تلاش مي‌كند. ترامپ نمي‌خواهد ايران را به سادگي فراموش كند. بيراه نيست اگر بگوييم انتقاد عليه ايران و مانور روي مواردي چون بازداشت چند ساعته ملوانان آمريكايي در خليج فارس در راي‌دهندگان ملي‌گراي آمريكا بي‌تاثير نبوده است. مايك پنس، معاون رئيس‌جمهور آمريكا، در سخنانش در كنفرانس امنيتي مونيخ، با تكيه بر مواضع پيشين آمريكا عليه برنامه هسته‌اي كشورمان گفت: «دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور آمريكا اطمينان پيدا خواهد كرد كه ايران هرگز نمي‌تواند به سلاح هسته‌اي با ظرفيت تهديد كشورهاي عضو ناتو، متحدان ما در منطقه، به‌ويژه اسرائيل دست یابد.»

او در ادامه ادعاهاي خود از برنامه جامع اقدام مشترك انتقاد كرد و مدعي شد: «ايران بزرگترين حامي تروريسم است.» مايك پنس تصريح كرد: « اجراي توافق هسته‌اي و لغو تحريم‌ها به ايران آزادي بيشتری براي تهديد منطقه داده است. معاون رئيس‌جمهور آمريكا افزود: «در دوران رياست ترامپ، آمريكا همچنان متعهد به اطمينان از عدم دستيابي ايران به تسليحات هسته‌اي است تا اين كشور نتواند ناتو و متحدان ما را تهديد كند.»

اعتماد‌زايي از نوع روحاني

وضعيت فعلي نشان مي‌دهد نظام بين‌الملل علاقه‌مند نيست در موضوع هسته‌اي ايران بار ديگر يك ماجراجويي آغاز شود. اگر روزگاري دولت سابق ايران رويه‌هاي ديپلماسي را رعايت نمي‌كرد و ايران را به گوشه رينگ نظام بين‌الملل برد، امروز بعيد به نظر مي‌رسد اجماعي عليه ايران شكل بگيرد. ترامپ تلاش مي‌كند بر طبل ايران‌هراسي بكوبد اما دست‌كم تا زماني كه در ايران حسن روحاني بر سر كار است دور از انتظار است آنها راه به جايي ببرند، چرا كه دولت تدبير و اميد نشان داده عرف سياست خارجي را به خوبي مي‌شناسد و حركت بر مسير حقوق بين‌الملل را رويه خود مي‌داند. در واقع آنچه بيش از هرچيزي دستاورد برجام است شكست اجماعي بود كه عليه ايران شكل گرفته بود.

اگر تا همين چند سال پيش ايران خطري براي امنيت تلقي مي‌شد، ديپلماسي روحاني با اعتمادزايي از طريق همكاري‌هاي بين‌المللي حالا شرايطي را خلق كرده است كه بر تمايل شركت‌ها و كشورهاي مختلف براي سرمايه‌گذاري در ايران روز به روز افزوده مي‌شود. اين روند در چهار سال دوم دولت تدبير و اميد بدون ترديد با شتاب بيشتري پيش خواهد رفت.