برجام، گره گشای تنگنا‌های خزانه

اقتصاد ایران در 6 سال گذشته شرایط سختی را به دلیل برخی محدودیت‌ها و تحریم‌های وضع شده بر بخش‌های مختلف اقتصادی همچون: بانکی، نفت و گاز، صنایع و...، تجربه کرده است. ایران یکی از کشورها و اقتصادهای تولیدکننده و وابسته به نفت است که در سالیان گذشته به دلیل تحریم‌ها با مشکلات و دشواری‌هایی روبه رو شد؛ برای مثال درآمد نفتی به تبع کاهش قیمت جهانی نفت کاهش یافت. همچنین، پیش از تحمیل تحریم‌ها به ایران و از ابتدای بحران مالی امریکا، قیمت جهانی نفت رو به کاهش نهاد و در نتیجه تقاضای کل برای تمام کالاها و همچنین تقاضا برای نفت کاسته شد. بر این اساس از سال 2009 کشورهای جهان کاهش قیمت جهانی نفت را تجربه کردند که یکی از دلایل اصلی آن رکود اقتصادی بین‌المللی بود و البته این شرایط پس از مدتی به کاهش مجدد قیمت جهانی نفت نیز منجر شد.

رشد اقتصادی مورد انتظار در طول برنامه ۵ ساله آینده به طور متوسط، سالانه ۸ درصد پیش‌بینی شده است و این رشد از طریق منابع داخلی و نیز با فرض دسترسی به منابع خارجی محقق خواهد شد. این منابع (سرمایه‌های) خارجی به شکل منابع مالی، کالا (محصولات) و تکنولوژی متجلی می‌شود. هدف مسئولان ایرانی این است که مجدداً فعالانه به بازار و اقتصاد جهانی بازگردند؛ البته در این بین راه‌های بسیاری برای ادغام و بازگشت به اقتصاد جهانی وجود دارد که یکی از آنها دسترسی به سرمایه‌گذاری خارجی است.

در حال حاضر، این اقدامات آغاز شده و در نخستین مرحله، در پایان تابستان سال‌جاری مجلس طی قانونی این اجازه را به دولت داد که از بخشی از درآمد ناشی از تسعیر ارز که در سال 1392 حاصل شده است و در حساب‌ بانک مرکزی موجود است، استفاده کند. در سال 1392 این نگرانی وجود داشت که باتوجه به شرایط اقتصادی در صورتی که دولت از این درآمد برای پرداخت بدهی خود به بانک‌ها و بخش خصوصی استفاده کند، این کار ممکن است موجب افزایش پایه پولی کشور و افزایش حجم نقدینگی شود؛ البته در کنار این امر تورم نیز در آن زمان حدود 40 درصد بود، که ممکن بود با این کار نرخ تورم نیز افزایش یابد. از این‌رو مجلس شورای اسلامی در آن زمان به دولت دهم اجازه برداشت از این حساب‌ها را نداد.

در پی مدیریت مناسب بانک مرکزی بر بازار ارز، نرخ ارز به شرایط ثبات نزدیک شده است و روند کاهشی را دنبال می‌کند. لازم به ذکر است ثبات نرخ ارز موجب پایداری و کنترل نرخ تورم می‌شود. همچنین بخش زیادی از واردات ما به مواد خام و کالاهای نیمه ساخته اختصاص دارد. در کنار این امر نوسانات و تغییرات نرخ ارز روی هزینه تولید اثرگذار است. البته در این مدت توانسته‌ایم بازار ارز را مدیریت کنیم و از این منظر خطری برای افزایش نرخ تورم وجود ندارد.

هنوز برخی از بانک‌های بزرگ جهان در برقراری روابط بانکی و تجاری با ایران محتاطانه برخورد می‌کنند. البته ایران با بانک‌های اروپایی ارتباطات خوبی دارد و این ارتباطات باید ارتقا یابد. همچنین در شرایط فعلی تولید نفت ایران افزایش یافته است، اما قیمت نفت به دوران پیش از تحریم‌ها بازنگشته است. بنابراین، با وجود اینکه حجم تولید نفت به قبل از تحریم‌ها بازگشته است اما قیمت نفت پایین است. در حال حاضر شرکت‌های بزرگ، فعالیت‌های اقتصادی خود را آغاز کرده‌اند و فعالیت‌های تجاری مالی و بانکی در صنایع نفت، گاز و صنایع و معادن آغاز و گشایش‌هایی در این باره حاصل شده و این روند همچنان ادامه دارد. امیدواریم با ارائه تصویر روشنی از وضعیت اقتصاد کلان ایران، موجبات اشتیاق و اطمینان همکاری سایر کشورها و آشنایی هرچه بیشتر آنها با ایران را فراهم کنیم.