بده‌بستان ديپلماتيک براي حفظ برجام

وقايع‌اتفاقيه: کاخ سفيد با انتشار بيانيه‌اي درباره دستاوردهاي ۵۰ روز ابتدايي رياست‌جمهوري دونالد ترامپ، از تحريم‌هاي وزارت خزانه‌داري آمريکا ضد چندين شرکت و فرد ايراني به‌عنوان يکي از عملکردهاي ترامپ در بخش امنيت ملي آمريکا نام برد. «اولويت‌دادن به امنيت ملي آمريکا» عنوان اين بخش از اقدامات وزارت خزانه‌داري آمريکا بود. در همين زمينه، روز گذشته، گزارشاتي از کنگره آمريکا مخابره شد که مؤيد ائتلاف يا همگرايي جمهوري‌خواهان و دموکرات‌ها براي اعمال دور جديدي از تحريم‌ها ضد ايران به‌واسطه فعاليت‌هاي موشک‌هاي بالستيک بود.

انتشار اين بيانيه در شرايطي است که روي‌کارآمدن دونالد ترامپ در آمريکا، گمانه‌زني‌هايي را مبني‌بر لغو برجام و ضديت کاخ سفيد با ايران مطرح کرده بود اما برخلاف پيش‌بيني‌هاي اوليه روند اظهارنظرهاي نزديکان ترامپ نشان‌دهنده آن است که گزينه لغو برجام از دستور کار آنها خارج شده است؛ درواقع، مهم‌ترين تصميمات دولت جديد آمريکا در ارتباط با برجام نبوده بلکه موضوع اعمال تحريم‌هاي تازه عليه جمهوري‌اسلامي ايران، داغ‌ترين سوژه‌اي است که موردنظر تحليلگران قرار گرفته است. اين موضوع دوباره توجه رسانه‌هاي داخلي و خارجي را به مواضع واشنگتن نسبت به ايران جلب کرده و مي‌تواند ميزاني براي سنجش عيار تقابل ترامپ و يارانش در برابر تهران باشد.

تحريم اوليه ترامپ عليه ايران

نخستين تحريم دولت ترامپ عليه ايران که در بيانيه عملکرد ۵۰ روزه دولت ترامپ آمده، اضافه‌شدن ۱۳ فرد و ۱۲ نهاد به ليست سياه وزارت خزانه‌داري آمريکاست. براين اساس، ۱۵ بهمن، کابينه جديد ايالات‌متحده، ۱۳ فرد و ۱۲ سازمان و شرکت را به ليست تحريم‌هاي ايران اضافه کرد. اين افراد و سازمان‌ها، ايراني و غيرايراني بودند. اين براي نخستين‌بار از زمان آغاز به کار دونالد ترامپ در سمت رياست ايالات‌متحده آمريکا بود که اين کشور، افراد و سازمان‌هايي را به ليست تحريم‌هاي ايران اضافه مي‌کرد. بر اساس اعلام رسانه‌ها، هشت نفر از اشخاص و پنج مورد از نهادها ايراني بودند و به ادعاي وزارت خزانه‌داري آمريکا، بعضي از آنها با سپاه پاسداران ارتباط دارند. همچنين دو شهروند لبناني، يک شهروند اماراتي و يک شهروند چيني هم در اين فهرست بودند. يحيي الحاج، عبدالله اصغرزاده، داريان تني، ابراهيم حسن دهقان، فرحات محمدعبدالامير، محمد مقام، کامبيز رستمي، علي شريفي، کين شينهوا، ريچارد يو، مصطفي زاهدي، قدرت زرگري و کارول ژو، نام افرادي بود که در ليست سياه قرار داشتند.

همچنين شرکت‌هاي: ۱- شرکت ستاره شرقي، ۲- شرکت آرين دانش، ۳- شرکت ساختماني-تجاري ماهر، ۴- شرکت تجاري- انرژي ميراژ، ۵- شرکت بين‌المللي ام‌کي‌اس، ۶-شرکت صادرات واردات نينگبو، ۷- شرکت داريا افق سبز، ۸- شرکت داروسازي ريم، ۹-شرکت رويال پرل مستقر در امارات، ۱۰- شرکت زيست تجهيز پويش، ۱۱- شرکت تجاري کاسالينگ و ۱۲- Mirage for Waste Management & Environmental Services sarl هم به ليست شرکت‌هاي تحريمي اضافه شدند. بسياري کارشناسان در همان ابتدا تأکيد داشتند که با اضافه‌شدن اين نام‌ها به ليست سياه، تحريم جديدي عليه ايران ازسوي آمريکا اجرا نشده است بلکه افراد و سازمان‌هاي جديدي به تحريم‌هاي قبلي ايران اضافه شده‌اند. بااين‌حال، ترامپ و مشاور امنيت ملي او در هفته‌هاي اخير به‌شدت از آزمايش موشکي ايران انتقاد کرده بودند. آنها همچنين ايران را به اعطاي سلاح به گروه انصارالله (حوثي‌ها) در يمن و بي‌ثباتي منطقه متهم کرده بودند که ازسوي تهران رد شد.

تلاش براي حفظ برجام

«هر دو حزب دموکرات و جمهوري‌خواه کنگره آمريکا به رونمايي از تحريم‌هاي جديد عليه ايران به‌خاطر آزمايش‌هاي مکرر موشکي نزديک شده‌اند»؛ خبري است که المانيتور روز گذشته منتشر کرد. بر‌اين‌اساس، سناتورهاي ارشد کنگره آمريکا اعلام کرده‌اند هر دو حزب کنگره به رونمايي از تحريم‌هاي جديد عليه ايران به‌خاطر آزمايش‌هاي مکرر موشکي نزديک شده‌اند.

«ادامه اجراي برنامه اقدام مشترک» که به‌عنوان پيش‌شرط دموکرات‌ها براي موافقت با اين تحريم‌ها طرح شده، مي‌تواند مهر تأييدي بر اين باشد که ياران اوباما در کنگره قصد دارند به ازاي حفظ ميراث ديپلماتيک رئيس‌جمهوري سابق آمريکا، اعمال تحريم‌هاي تازه عليه ايران را بپذيرند. آنها به‌طور شفاف اعلام کردند که در عوض حمايتشان از اين تحريم‌ها، بايد به توافق هسته‌اي باراک اوباما فرصت داد تا نتيجه دهد.

باب کورکر، رئيس کميته روابط خارجي سنا، روز ششم مارس گفت که اين کميته پس از چند ماه مذاکره با دموکرات‌ها، ازجمله بن کاردين از اعضاي ارشد اين کميته و سناتور باب منندز که هر دو عليه توافق هسته‌اي ايران رأي دادند، به توافقي در زمينه قانون جديد تحريم‌هاي ايران نزديک‌تر شده‌اند.

سناتور کاردين به المانيتور گفته است که اين کميته به هر نتيجه‌اي که برسد، آن نتيجه به اندازه‌اي اعتبار نخواهد داشت که توافق هسته‌اي ايران را نقض کند. او اضافه کرده است: ما مي‌خواهيم اطمينان يابيم که اين کار، توافق هسته‌اي ايران را لغو نکند و در تلاش هستيم اقدامات جديد را به اقدامات غيرقانوني درحال‌حاضر ايران ارتباط دهيم؛ بنابراين در تلاش براي رسيدن به يک نتيجه هستيم ولي هنوز به آن دست نيافته‌ايم. سناتور کورکر در بيانيه‌اي نوشت: پس از آنکه ايران دو آزمايش موشکي ديگر در پايان هفته انجام داد، ما به يک توافق رسيديم. اين نخستين اقدام کنگره عليه ايران از زمان تمديد قانون تحريم‌هاي ايران در ماه دسامبر است.

کورکر تأکيد کرد: اين آزمايش‌هاي تحريک‌آميز، تازه‌ترين نمونه از اقدامات خطرناک ايران هستند که مستلزم پاسخي هماهنگ و چندجانبه ازسوي آمريکاست. دولت، تلاش براي مقابله را به شيوه مناسب را آغاز کرده و من اميدوارم بتوانم با آنها کار کنم و يک قانون با حمايت دو حزب را آماده کنيم تا مانع رفتار تهديد‌آميز ايران در همه جبهه‌ها شويم. اعمال تحريم‌هاي تازه عليه ايران به طرح دو سؤال اساسي دامن مي‌زند؛ نخست اينکه تحريم‌هاي تازه آيا به لغو برجام منجر خواهد شد؟ پاسخ اين سؤال را مي‌توان در اظهارات تازه دموکرات‌ها يافت؛ به‌ويژه آنکه که سناتور کاردين تأکيد کرده که اين کميته به هر نتيجه‌اي که برسد آن نتيجه به اندازه‌اي اعتبار نخواهد داشت که توافق هسته‌اي ايران را نقض کند. از طرفي، عقب‌نشيني ترامپ و برخي اعضاي کابينه در مقايسه با مواضعي که پيش از انتخابات رياست‌جمهوري داشتند، نشانه‌اي از خواست و تمايل هيأت حاکمه اين کشور براي حفظ برجام تلقي مي‌شود. سؤال دوم، مرتبط با تأثيرگذاري اعمال تحريم‌هاي جديد بر موقعيت و نقش منطقه‌اي ايران در خاورميانه است.

آيا تحريم‌هاي تازه که زمينه همگرايي جمهوري‌خواهان و دموکرات‌ها را در کنگره فراهم کرده، مي‌تواند به تضعيف قدرت تهران در معادلات منطقه‌اي منتهي شود؟ تا پيش از به‌نتيجه‌رسيدن مذاکرات ايران و 1+5 و لغو برخي تحريم‌ها که مرتبط با فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران بود، بسياري از افراد و شرکت‌ها به‌طور مستقيم يا غير‌مستقيم در رابطه با آنچه ازسوي غرب فعاليت غير‌قانوني ايران توصيف مي‌شد، تحريم بوده همچنان در ليست تحريم قرار دارند. واقعيت آن است که اعمال تحريم و ضديت منطقه‌اي براي مقابله با ايران رخدادي جديد نيست، در چند دهه گذشته، تاريخ اين درس را به معارضان کشورمان مي‌دهد که ايران در شرايطي دشوارتر از وضعيت کنوني توانسته است استقلال و قدرت خود را حفظ کند.