بررسی مثلث تورم‌ ساز در پایان سال

بررسی‌ها نشان می‌دهد که تورم خوراکی‌ها در سال ۱۳۹۵ روند صعودی را طی کرده و به بیشترین مقدار در پایان سال ۱۳۹۵ رسیده است. نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه تورم گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها از ۲ درصد در فروردین ماه سال قبل به ۸/ ۱۷ درصد در اسفندماه رشد کرده است. این افزایش باعث شده که تورم کل اقتصاد ایران نیز تحت‌تاثیر قرار گیرد و در مسیر صعودی قدم بگذارد. افزایش قیمت مواد خوراکی را می‌توان در پایان سال به سه دلیل نسبت داد: نخست آنکه در انتهای سال به سبب افزایش تقاضا، قیمت برخی مواد خوراکی نیز افزایش می‌یابد و اصولا نهادهای مرتبط سعی می‌کنند با افزایش عرضه قیمت‌ها را تنظیم کنند. دلیل دوم را می‌توان اثر نوسانات فصلی عنوان کرد، در سال گذشته به‌دلیل افت دما بسیاری از محصولات کشاورزی مانند میوه‌ها و سبزی‌ها با افت عرضه روبه‌رو شدند و این عامل باعث شد قیمت این مواد خوراکی در بازار افزایش یابد. دلیل سوم را نیز می‌توان نوسانات ارزی و رشد عرضه پول در سال گذشته عنوان کرد. برخی از پژوهش‌ها تایید می‌کنند که دو متغیر حجم پول و نوسانات ارزی با تورم خوراکی‌ها، همبستگی بالا دارند.

روند صعودی تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها

بررسی‌های صورت گرفته از گزارش شاخص بهای مصرف‌کننده در سال گذشته حاکی از آن است که تورم گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در سال ۱۳۹۵ روند صعودی داشته و در سه ماه پایانی به اوج خود رسیده است. شاخص بهای مصرف‌کننده، شاخصی است که براساس تغییرات آن تورم محاسبه می‌شود، این شاخص از تغییرات ۱۲ گروه به دست می‌آید. یکی از مهم‌ترین گروه‌های این گزارش، گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها است که ۲۸ درصد از وزن کل شاخص را در اختیار دارد و دومین گروه اثرگذار در تورم کل است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها در فروردین ۱۳۹۵ معادل ۲ درصد بوده است. به بیان دیگر، به‌طور متوسط سطح قیمت خوراکی‌ها در فروردین سال ۱۳۹۵ نسبت به فروردین سال ۱۳۹۴ معادل ۲درصد بالاتر بود. این رقم تا خرداد سال قبل به ۷/ ۲ درصد رسید که تغییر قابل توجهی نبود. اما مسیر صعودی تورم خوراکی‌ها از ابتدای تابستان رقم خورد که در تیر ماه تورم نقطه‌به‌نقطه به ۳/ ۵ درصد رسید و در شهریور به ۵/ ۹ درصد افزایش یافت. تا دی‌ماه سال قبل نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه تقریبا در همین سطح باقی ماند، اما در دو ماه آخر نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها با جهش قابل توجه به سطح ۸/ ۱۷ درصد رسید. این افزایش آنی، باعث شد که شاخص کل بهای مصرف‌کننده نیز در ماه اسفند تحت‌تاثیر قرار بگیرد و تورم خوراکی‌ها، یکی از علت‌های اصلی رشد ۲ درصدی تورم ماهانه در اسفند ماه سال قبل بود، رقمی که در دولت یازدهم سابقه نداشت.

پیشگامان تورم مواد خوراکی

اما علاوه بر گزارش شاخص بهای مصرف‌کننده، بانک مرکزی گزارش دیگری با عنوان گزارش خرده‌فروشی منتشر می‌کند که می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره جزئیات مواد خوراکی‌ها کسب کرد. این گزارش تغییرات قیمت هفتگی، ماهانه و نقطه‌به‌نقطه در ۱۱ گروه لبنیات، تخم مرغ، حبوب، میوه‌های تازه، سبزی‌های تازه، گوشت مرغ، گوشت قرمز، برنج، چای، روغن و قندوشکر را منعکس می‌کند.

بانک مرکزی آخرین آمارهای گزارش خرده‌فروشی هفته پایانی اسفند ماه سال قبل را منتشر کرد. براساس آمارهای این گزارش از میان ۱۱ گروه مواد خوراکی تنها تورم دو گروه میوه‌ها و سبزی‌ها افزایشی بوده است. براساس آمارها تورم هفتگی میوه‌ها در هفته منتهی به ۲۷ اسفند ماه سال ۱۳۹۵ معادل ۱/ ۴ درصد و تورم هفتگی سبزی‌ها معادل ۵ درصد بوده است. این دو گروه در بازه زمانی ماهانه نیز جزو گروه‌های پرتورم بوده است. در اسفندماه، ‌این دو گروه همراه با گروه تخم‌مرغ سه گروهی بودند که دارای تورم دورقمی بالای ۱۹ درصد بودند. در اسفند ماه تورم ماهانه گروه سبزی‌ها معادل ۲۸ درصد بود، تورم ماهانه گروه میوه‌ها نیز ۱/ ۱۹ درصد ثبت شده بود. همچنین در حالی که تورم ماهانه گوشت مرغ تنها ۲/ ۳ درصد بود، تورم ماهانه تخم مرغ ۲۰ درصد ثبت شد. نکته قابل‌توجه این است که به جز سه گروه تخم مرغ، میوه‌ها و سبزی‌ها، تورم ماهانه سایر گروه‌ها رقمی کمتر از ۴ درصد بوده است.

بنابراین از این موضوع که تورم ماهانه در تمامی گروه‌ها مشاهده نمی‌شود می‌توان دریافت که سطح عمومی قیمت‌ها به یک شکل افزایش نیافته و عمده تورم گروه خوراکی‌ها در اسفند ماه نیز به‌دلیل رشد قیمت‌های این سه گروه بوده است. گزارش خرده‌فروشی نشان می‌دهد در اسفندماه قیمت برخی کالاهای اساسی مانند گوجه فرنگی معادل ۶۸ درصد و برخی میوه‌ها مانند نارنگی تا ۳۰ درصد رشد کرده است. همچنین بهای تخم مرغ نیز با رشد ۲۰ درصدی به ۱۲ هزار و ۶۰۰ تومان در هر شانه دو کیلویی رسیده است. البته می‌توان پیش‌بینی کرد که با افزایش دما در هفته‌های آتی و افزایش عرضه میوه‌ها و سبزی‌ها، سطح تورمی در این دو گروه کاهش یابد. بنابراین می‌توان سه گروه میوه، سبزی و تخم مرغ را سه گروه با تورم بالا در اسفند ماه معرفی کرد. در اسفند ماه تورم ماهانه گروه‌های برنج، حبوب و روغن صفر بوده؛ به این معنا که قیمت آنها طی ماه تغییر نکرده است. تورم ماهانه گوشت قرمز نیز معادل ۳/ ۱ درصد و تورم ماهانه گوشت مرغ ۲/ ۳ درصد گزارش شده است.

سه عامل اثرگذار در تورم خوراکی‌ها