تهران با واقعیت جدید سوریه کنار می‌آید؟

وقایع اتفاقیه به نقل از النهار نوشت: منابع ديپلماتيک مخفي نمي‌کنند که با نگراني واکنش ايران به ارسال نيروهاي نظامي ايالات‌متحده به منبج در سوريه و آمادگي اين کشور براي اعزام نيروهاي اضافي را زير نظر دارند.

عواملي متعدد هر چند متناقض وجود دارد که باعث اين نگراني مي‌شود. عوامل نگراني، به‌ويژه زماني بروز مي‌کند که نشست رؤساي ستادهاي ارتش ايالات‌متحده، روسيه و ترکيه در آنتاليا برگزار شد و در آنجا حاضران، مواضع خود را درباره درگيرشدن ميداني آمريکا در سوريه هماهنگ کردند، درحالي‌که ايران غايب اين نشست بود.

نگراني زماني بيشتر شد که در آستانه، روسيه و ترکيه قبل از اينکه ايران به آنها ملحق شود با يکديگر تشکيل جلسه دادند. عامل نگراني ديگر، ورود نظامي روسيه به خط جنگ در سوريه است که باعث کاهش نفوذ و تأثير ايران به‌عنوان تنها کشوري بود که قبل از ورود روسيه و حمايتش از بشار اسد و نجات آن از سقوط در کنار حکومت سوريه ايستاده بود.

بعيد است که ورود آمريکا به خط جنگ سوريه، تأثير سلبي بر دامنه نفوذ ايران به دو يا سه دليل بگذارد. دليل اول اينکه روسيه خيلي خوب اهميت موازنه با ايالات‌متحده و نيازش به ايران در سوريه را مي‌داند؛ براي اينکه بتواند بعد از انتقامي که از ايالات‌متحده بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي گرفت، جايگاهش را در سوريه تثبيت کند. موازنه با ايالات‌متحده، انگيزه واقعي است. ايران خوب مي‌داند که سطح جنگجويي حکومت سوريه براي اينکه ايالات‌متحده تا چه اندازه شانس موفقيت داشته باشد تا کجاست. اين تنها حکومت سوريه، جداي از متحدان غيرسنتي‌اش است که تضمين مي‌دهد موقعيت ايالات‌متحده چه باشد.

علاوه بر آن، ايران خودش نمي‌خواهد حجم حضورش در سوريه را کم کند تا درنتيجه‌ آن، اوراقش در عرصه سوريه، آن‌هم در برابر ايالات‌متحده که تحت عنوان مبارزه با داعش و همچنين کاستن از نقش ترکيه که محالف هرگونه نقش‌آفريني براي نيروهاي سوري مورد حمايت آمريکاست، وارد منبج شده را از دست ندهد.

اين به آن معناست که ايالات‌متحده دربرابر کاستن از نقش‌آفريني ترکيه، از روسيه خواستار تضميني براي خنثي‌کردن ايران است. بسياري از منابع مي‌گويند که باوجود اختلاف‌نظرها بر سر اوضاع سوريه ميان ايران و روسيه، چنين فضايي به وجود آمده است؛ ايران در مراحل متعدد، بارها تمايل خود را براي پايان‌دادن به جنگ نظامي در سوريه بعد از اينکه به حکومت سوريه کمک کرد که بر حلب مسلط شود، اعلام کرده است. اگر هم ارتش سوريه را براي جنگ به سمت ادلب هدايت کرده، براي اين است که مي‌خواهد قدرتش در مذاکرات را افزايش دهد. همچنين مي‌خواهد بعد از آنکه حکومت سوريه تحت فشارهاي روسيه به آغاز مذاکرات سياسي با مخالفان مجبور شد، تقويت شود تا در مذاکرات دست برتر را داشته باشد.

عامل ديگر، باوجود اينکه دو طرف روسي و ايراني وجود هرگونه اختلاف استراتژيک ميان خود را نفي مي‌کنند اما روسيه اصرار دارد که درباره سوريه، مستقيما با حکومت این کشور تعامل داشته باشد.

باتوجه به اين عوامل، ناظران ديپلماتيک واکنش ايران را دربرابر ورود نظامي آمريکا زير نظر دارند با اينکه مي‌دانند هرگونه رويارويي نظامي احتمالي ميان دو طرف، هزينه‌هاي بسيار سنگيني دارد تا آنجا که نمي‌خواهند اصلا چنين رويارويي‌اي را در ذهن خود مجسم کنند.

در مقابل، عوامل متعددي نيز وجود دارد که باعث کاهش اين نگراني‌ها مي‌شود که به اعتقاد ناظران قابل‌توجه است. بارزترين آنها، اين است که بعد از آنکه روسيه به قدرت برتر تأثيرگذار در سوريه تبديل شد، حالا ايالات‌متحده مي‌رود روي قدرت روسيه در سوريه سرمايه‌گذاري کند تا آنجا که هيچ کاري را بدون موافقت يا مشارکت روسيه انجام نمي‌دهد.

در عين حال ورود آمريکا به منبج، محصور به مبارزه با داعش و خنثي‌کردن ترکيه است، نه حمايت از مخالفان ميانه‌رو دربرابر حکومت اسد و اين چيزي است که با اهداف ايران همخواني دارد. نکته مهم در اينجا در اين است که خود ايالات‌متحده هم اجازه داده که چنين تفسيرهايي صورت بگيرد. ورود ايران به سوريه با هماهنگي رئيس‌جمهوري سوريه است با اين اعتبار که ورود هرگونه نيروي نظامي به سوريه، تنها در چارچوب توافق با حکومت سوريه ممکن است تا استقلال و تماميت ارضي این کشور نقض نشود. اين چيزي است که ايران بارها اعلام کرده است. ايران درک مي‌کند که آنچه براي دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري آمريکا اهميت دارد، تفاهم با روسيه است.

در عين حال، ورود نيروهاي نظامي آمريکايي به منبج حاوي دو پيام است. مخاطب هر دو پيام در داخل آمريکاست؛ يکي اينکه اين دخالت صرفا براي مبارزه با داعش و شکست آن در رقه بعد از شکست آن در موصل است. پيام دوم، متوجه کنگره آمريکا بوده که هرگونه نرمش در قبال روسيه را محکوم کرده است.

ورود آمريکا به رقه، به معناي عدم تسلط روسيه بر اين شهر است که مي‌تواند بر وضعيت کلي سوريه تأثير بگذارد. ديپلمات‌ها مي‌گويند که با وجود فشارهايي که متوجه ترامپ است و تلاش مي‌شود او را وادار کنند که از بعضي شعارهايش دست بکشد اما او همچنان بر لزوم تفاهم با روسيه تأکيد دارد و حتي اگر اين اهداف با اهداف ايران تعارض نداشته باشد، نقش ايران به سود بازيگران تأثيرگذار ديگر سوريه کاهش خواهد يافت.

بعضي‌ها مي‌گويند که دخالت ايالات‌متحده در سوريه براي ايران تازگي ندارد؛ همان‌طور که اين کشور در عراق دخالت کرد و ايران توانست با آن کنار بيايد و از آن به سود منافع خود استفاده کند. در سوريه نيز ايران مي‌تواند تا زماني که آسيبي با منافع حياتي‌اش وارد نشود با حضور آمريکا کنار بيايد. با همه اينها، هنوز استراتژي دولت آمريکا در برابر تهران باوجود بالابردن سطح توقعاتش از تهران مشخص نيست.