برجام، کلید توسعه صنعت هسته‌ای

حسن بهشتی‌پور کارشناس مسائل بین‌الملل در ایران نوشت:رونمایی از دستاوردهای جدید صنعت هسته‌ای کشور با گذر بیش از یک سال از روند اجرای برجام، عملیاتی کردن شعار «انرژی هسته‌ای حق مسلم ماست» بود. حقی که ۶ قدرت دنیا بر آن صحه گذاشتند آن هم در حالی که پیش از آن نه تنها این حق را برای ایران به رسمیت نمی‌شناختند بلکه موانع جدی هم بر سر راه استفاده از آن به وجود آورده بودند.

اما برجام شرایط را برای بهره‌مندی از این حق مسالمت‌آمیز بدون هیچ گونه تحریمی مهیا ساخت. نکته دوم این است که توافق هسته‌ای در حالی فضای جدیدی را برای کشور به وجود آورد که روند تحقیق و توسعه صنعت هسته‌ای با موفقیت ادامه یافت؛ تولید محصولات استراتژیک از جمله تأمین مواد اولیه صنعت هسته‌ای- پیشرفت عملیات طراحی سوخت رآکتور جدید و پیشرفته اراک و بهینه‌سازی سوخت‌های صفحه‌ای- تولید ماشین‌های پیشرفته سانتریفیوژ IR۸ و عضویت ایـران در پروژه «ایتـر» از مهم‌ترین این دستاوردها بود. در این راستا راه‌اندازی ماشین‌های IR۸ و تزریق گاز هگزو فلوراید به آن اتفاق مهمی بود که در آخرین گزارش مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم مورد تأیید قرار گرفت یعنی این طور نیست که فقط دولت یازدهم آن را تأیید کرده باشد. اهمیت راه‌اندازی این ماشین‌ها در آن است که ۲۰ برابر ماشین‌های IR۱ قدرت غنی‌سازی دارد و به دلیل آلیاژ استفاده شده در بدنه‌اش، هم سوخت کمتری استفاده می‌کند و هم طول عمر بیشتری دارد.

این درحالی است که روند بازطراحی رآکتور اراک و رایزنی با طرف چینی و روسی بسرعت پیش می‌رود که باعث می‌شود جمهوری اسلامی ایران بدون تحریم، رآکتور آب سنگین داشته باشد و داروهای مورد نیاز کشور را تأمین کند.

وجه دیگر موفقیت‌های فنی هسته‌ای به ساخت سوخت استاندارد شده بازمی‌گردد زیرا ایران قبلاً هم سوخت هسته‌ای تولید می‌کرد اما در مدت بعد از اجرای برجام عملاً توانست استاندارد تولید سوخت خود را به استاندارد بین‌المللی نزدیک نماید و این امر از تلاش مستمر دانشمندان ایرانی در زمینه برنامه تحقیقات و توسعه حکایت می‌کند. تلاشی که به تولید سوخت و قرص هسته‌ای مطابق با استانداردهای جهانی انجامیده است.

حال آنکه پروژه‌های دیگری هم در دستور کار است که زمینه‌های دستیابی به آن فراهم شده است. ارتباط و مذاکرات اخیر با مراکز تحقیقاتی کشورهایی چون فرانسه و مجارستان علاوه بر روسیه تسهیل کننده زمینه‌های اجرای پروژه‌های جدید است که همه اینها از رهاورد دستیابی به برجام امکانپذیر شده است.

با وجود اینها، دستاوردهای چشمگیر برجام همچنان به دلیل اهداف سیاسی و جناحی برخی گروه‌ها و مخالفان دولت نادیده گرفته می‌شود. حال آنکه برجام یک سند ملی و مربوط به کل ایران است و هر چقدر که زمان می‌گذرد، شانس موفقیت آن هم بیشتر می‌شود. یعنی ویژگی برجام و ابعاد پیچیده و چند وجهی آن باعث شده تا شانس موفقیت و اجرایی شدن آن بیشتر شود چنان‌که در یک سال گذشته بسیاری از موانع را برطرف کرده است اما همچنان با دشواری‌هایی چون جهت‌گیری‌های دونالد ترامپ روبه‌رو است.

البته رئیس جمهوری جدید امریکا هم به دلیل استحکام برجام به این نتیجه رسیده که نمی‌تواند آن را پاره کند چرا که با دستیابی به برجام، پرونده سازی هسته‌ای ۱۲ ساله پایان یافت و از طرف دیگر اجماع جهانی علیه ایران شکست. بنابراین حل موضوع هسته‌ای، افزون بر اینکه روند برنامه‌های مسالمت‌آمیز هسته‌ای را متوقف نکرد، فضای بین‌المللی را به نفع ایران متحول کرد.