زورگویی اردوغان آینده ترکیه را نابود می کند

وقايع‌اتفاقيه: احمد مومکو (در ترکي به معناي شمع‌ساز) زندگي‌اش را به خاطر رجب طيب‌اردوغان، رئيس‌جمهوري ترکيه به خطر انداخته است. او تابستان گذشته به خاطر او به خيابان پا گذاشت و مقابل حاميان کودتا ايستاد و حتي پيش‌تر نيز به سازماندهي کارزارهاي انتخاباتي اردوغان ياري رسانده است اما مي‌گويد، ديگر نمي‌داند براي چه کسي بايد بجنگند؟ براي ترکيه؟ براي آک پارتي (حزب عدالت و توسعه، به رهبري اردوغان)؟ يا تنها براي رجب طيب‌اردوغان؟

مومکو، مردي ديلاق و ريشو، ۳۶ ساله در دفتر پسر‌دايي خود در بورسا، واقع در غرب آناتولي نشسته است. تمايلي ندارد که نام حقيقي‌اش منتشر شود زيرا به معبود خود (اردوغان) شک دارد و چنين چيزي در ترکيه امروز، خالي از خطر نيست. ۱۶ آوريل (ديروز)، ترک‌ها درباره استقرار نظام رياست‌جمهوري که قدرت چشمگيري به اردوغان خواهد داد، رأي خواهند داد. مومکو بر اين باور است که اين اصلاحات ترکيه را به دولتي تک‌‌نفره بدل خواهد کرد و در ادامه مي‌گويد: «اردوغان خيلي افراط کرده است.»

پسر دايي‌اش از او تندتر است، او مي‌گويد: «من هميشه به آک‌پ- نام اختصاري حزب عدالت و توسعه به رهبري اردوغان- رأي داده‌ام اما ديگر تمام شد.» او مي‌گويد: «اردوغان به آرمان‌هاي حزب خيانت کرده است. او رئيس‌جمهوري است. در کاخ زندگي مي‌کند اما همچنان قدرت بيشتري مي‌خواهد»؛ به‌ويژه از زمان تلاش براي کودتا در پانزدهم جولاي ۲۰۱۶، احمد مومکو نسبت به حزبش احساس بيگانگي مي‌کند. از آن شب شاهد آن بوده که مردم بي‌گناه به جرم خيانت زنداني شده‌اند. پدرزنش پشت ميله‌هاي زندان است زيرا سال‌ها پيش با يک سازمان خيريه به مديريت روحاني اسلام‌گرا، فتح‌الله گولن، همکاري کرده است؛ کسي که اردوغان وي را مغز متفکر کودتا مي‌داند. مومکو مي‌گويد: «تمام مملکت به خاطر جنگ اردوغان و گولن در عذاب است.» او همان چيزي را بيان مي‌کند که نظريه‌پردازان آک‌ پارتي در حلقه‌هاي محرمانه خود هفته‌هاست از آن سخن مي‌گويند: «حمايت از نظام رياست‌جمهوري رو به زوال است.» اردوغان که سخنراني‌هايش توده‌هاي مذهبي را برمي‌انگيزد، ممکن است اين‌چنين القا کند که کل کشور پشت او است.

يکشنبه هفته گذشته (دوم آوريل) ده‌ها هزار نفر در آنکارا براي او هلهله سر دادند اما برخي نظرسنجي‌ها حکايت از آن دارد که کمپ «نه به رفراندوم» ۱۰ درصد جلو افتاده است؛ حتي حاميان پيش‌تر وفادار به اردوغان، ازجمله کارگزاران حزب، متوجه نمي‌شوند که چرا رئيس‌جمهوري اين‌چنين به‌دنبال اين رفراندوم است. بنا بر نظرسنجي‌ها، يک‌سوم رأي‌دهندگان حزب آک پارتي هنوز بين رأي «آري» يا «نه» در ترديد هستند. نظام جديد در صورتي که در رفراندوم رأي بياورد، چنان قدرتي به رئيس‌جمهوري مي‌دهد که حتي مؤسس ترکيه نوين، مصطفي‌ کمال آتاتورک از آن بي‌بهره بود. در صورت پيروزي رفراندوم، رئيس‌جمهوري قادر خواهد بود وزرا و ۱۲ تا ۱۵ قاضي قانون اساسي را منصوب کند و قدرت آن را خواهد داشت تا هر زمان که بخواهد، پارلمان را منحل کند و پست نخست‌وزيري نيز حذف خواهد شد. اردوغان ادعا مي‌کند که اين رفراندوم براي تضمين ثبات و ممانعت از اقدامات ديگر براي کودتا ضروري است اما او همين حالا نيز بيش از هر سياستمداري در تاريخ ترکيه قدرت دارد، درحالي‌که مخالفانش، ازجمله اروپايي‌ها، اين اقدام را مقدمه‌اي براي ديکتاتوري تمام‌عيار اردوغان مي‌دانند.

اگر اردوغان ببازد، چه مي‌شود؟

«از يک منظر، اردوغان از طريق کاريزما و ديدگاهش درباره يک ترکيه دموکراتيک و قدرتمند، مردم را براي پشتيباني از خود قانع کرده است. امروز او به‌واسطه ارعاب و هراس حکمراني مي‌کند»؛ اين را ايتين ماهکوپيان مي‌گويد؛ کسي که قصد دارد ۱۶ آوريل رأي دهد. روزنامه‌نگاري آمريکايي- ترک که ازجمله حاميان آک پارتي است که روزگاري مشاور نخست‌وزير، احمد داوود اغلو بود. در سال ۲۰۱۱ او از تلاش حزب براي اقداماتش درباره اصلاح قانون اساسي که پس از سال ۱۹۸۰ توسط ارتش نگاشته شده بود، حمايت کرد. به مدت دو سال، ائتلافي از سياستمداران، دانشگاهيان و نمايندگان جامعه مدني روي پيش‌نويس قانوني کار کردند که حقوق اقليت را تقويت و استقلال دستگاه قضايي را تضمين مي‌کرد. آخر کار، اين پروژه شکست خورد. استدلال ماهکوپيان اين است که پيشنهاد براي نظام رياست‌جمهوري که حکومت اينک از شهروندان خود مي‌خواهد از آن حمايت کنند و در رفراندوم به آن رأي دهند، درواقع کشور را به نظامي استبدادي بدل مي‌کند. او مي‌گويد: «ترکيه ديگر بيشتر شبيه به عراق تحت سيطره صدام حسين خواهد شد، نه اروپا.»

اردوغان مشکل ديگري نيز دارد: براي پيروزي در رفراندوم بايد رأي‌دهندگان ديگر را نيز به سمت خود جلب کند و درحال‌حاضر، عمدتا آنها را مي‌توان در ميان ملي‌گرايان افراطي جست‌وجو کرد؛ «حزب جنبش ملي‌گرا»؛ اگرچه که اغواي اين دست رأي‌دهندگان با شعارهاي فاشيستي‌شان، حتي براي ترک‌هاي محافظه‌کار ملي‌گرا نيز به‌شدت دشوار است. همين چندي پيش بود که اردوغان، رهبر حزب جنبش ملي‌گرا را نژاد‌پرست خواند، درحالي‌که ظاهرا حالا شانس او براي اينکه معاون رئيس‌جمهوري شود، افزايش يافته است. يک چيز وجود دارد که اردوغان براي آن مهيا نيست: شکست.

هرچند ناظران بر اين باورند اگر رفراندوم او شکست بخورد، رئيس‌جمهوري درخواست انتخابات زودهنگام خواهد داد تا بتواند اکثريت لازم (دو‌سوم نمايندگان) که براي ايجاد اصلاح قانون اساسي لازم است را به‌دست آورد. اينکه آيا او موفق خواهد شد يا خير هنوز نامشخص است.

شايد اردوغان قضاوت اشتباهي درباره اوضاع دارد، شايد پايش را فراتر از حدش دراز کرده است. رفتار مستبدانه وي باعث شده است تا کارگزاران آک پارتي منتقد خاموش او باشند اما اگر در رفراندوم شکست بخورد، ممکن است آنها به مخالفان علني حکمراني وي بدل شوند. يک چيز قطعي است: فارغ از نتيجه رفراندوم، ترکيه پس از ۱۶ آوريل، کشور متفاوتي خواهد بود.