دلایل اصولگرایان برای احیای دوره نخست وزیری

علی دارابی از چهره‌های شاخص و مؤسسان جمعیت ایثارگران و معاون سیمای جمهوری اسلامی در زمان ریاست عزت‌الله ضرغامی در یادداشتی که در کانال تلگرامی‌اش با عنوان «انتخابات سُخره یا وجهه؟!» منتشر کرده، در کنار پیشنهاد اصلاح قانون انتخابات، حرکت به سوی نظام پارلمانی و دو مجلسی را راهبردی‌تر دانسته است. وی با اشاره به تعداد زیاد ثبت‌نام‌کنندگان در انتخابات ریاست جمهوری نوشته است: «اصلاح قانون اساسی و تغییر نظام ریاستی به نظام پارلمانی اگر چه قانون اساسی نیاز به اصلاحات جدی دارد که در این باره به تفصیل در کتاب آینده پژوهی انقلاب اسلامی، بیم‌ها و امیدها (چاپ دوم - امیرکبیر) سخن گفته ام. اما در خصوص ریاست جمهوری اگر بخواهیم توزیع مناسب اختیارات و قدرت را با مکانیزم قانونی در میان نهادهای قدرت تقسیم کنیم، حتماً باید به این سمت حرکت کرد.»

با این وصف به نظر می‌رسد پیشنهاد محمدرضا باهنر و غلامرضا مصباحی مقدم مبنی بر تغییر ادبیات اصولگرایان عملیاتی نشده است و مضاف بر آن سازوکارهای انتخاباتی آنها هم برای رسیدن به نامزد واحد و ارائه برنامه‌های قابل اجرا منتج به نتیجه رضایت بخش نبوده است. چنانکه در انتخابات پیش رو نامزد اصلی «جمنا» نهاد طراحی شده اصولگرایان برای رسیدن به نامزد واحد رسماً اعلام کرده که به صورت مستقل وارد انتخابات شده، محمدباقر قالیباف با جدایی از جمنا برای سومین بار نامزد انتخابات شده، زاکانی، حاجی بابایی و زاهدی هم رخت رقابت پوشیده‌اند.اما آنچه فقدان آن محسوس است برنامه قابل توجه اصولگرایان برای اداره کشور و جبران انتقادهای خود به دولت مستقر است. بنابر این حال که نه گره فروبسته وحدت در این جناح باز می‌شود و نه به تعبیر محمدرضا باهنر ادبیات آن تغییر می‌کند که همنوا با مطالبات اکثریت جامعه شود، حذف صورت مسأله شاید بهترین راه برای بخش تندرو این جناح باشد. تغییر نظام سیاسی به پارلمانی که به گفته باهنر تخصص اصولگرایان است شاید پلی باشد برای حضور اصولگرایان در رأس قدرت اجرایی.

مسائلی که به قانون اساسی باز می‌گردد می‌بایست در یک فضای آرام و بدون تنش طرح شود که قبل از انتخابات زمان و شرایط خوبی برای طرح این مباحث نیست،اما واقعیت این است که پارلمانی شدن ریاست قوه مجریه، در میان اصولگرایان مطرح نیست. باوجود این، معتقدم آنچه نیازمند آن هستیم حرکت از نظام پارلمانی به سمت نظام ریاستی است، زیرا در شرایط فعلی، وزیران پیشنهادی رئیس جمهوری از سوی مجلس تأیید یا رد یا استیضاح می‌شوند. این امر سبب کاهش قدرت رئیس جمهوری می‌شود که در نهایت به زیان کشور است. از این رو، با تغییر قانون اساسی، می‌توان شرایطی را تعیین کرد که انتخاب وزیران به عهده رئیس جمهوری باشد. اما این بحث‌ها، که نه اصولگرایانه است و نه اصلاح‌طلبانه باید در زمان دیگری غیر از انتخابات طرح شود

ایده پارلمانی شدن ریاست قوه مجریه، همواره از سوی اصولگرایان مطرح بوده است. به این دلیل که رئیس جمهوری تنها شخصیتی است که مستقیماً از سوی مردم برگزیده می‌شود که اگر این امر نیز پارلمانی شود، به این معنی خواهد بود که هر سه قوه کشور در دست یک جریان سیاسی قرار می‌گیرد، زیرا نمایندگان مجلس گرچه با رأی مردم، اما آنان با موضوعی به نام تأیید صلاحیت‌ها مواجه هستند که این امر سبب محافظه کار شدن آنان در مجلس می‌شود. از این‌رو به نظر می‌رسد برخی با ابراز نارضایتی از ثبت‌نام مردم عادی در انتخابات، تلاش می‌کنند آخرین خاکریز مردمسالاری را هم کور کنند.

به نظر می‌رسد طرح این مباحث در شرایط فعلی، ناشی از تحولات ترکیه باشد که با رفراندوم، نظام ریاستی در این کشور تثبیت شد، اما باید در نظر داشت که نظام و شرایط سیاسی و اجتماعی ایران با ترکیه متفاوت است و نمی‌توان به این سهولت برای ایران نیز امری خلاف روندهای مرسوم تجویز کرد. ممکن است برخی مشکلات ثبت‌نام را لحاظ کرده باشند، اما واقعیت این است که نمی‌توان به خاطر یک اشکال نظام یک حاکمیت را تغییر داد، مضافاً اینکه تغییر قانون اساسی، شرایط خاص خود را دارد که در همین قانون پیش‌بینی شده است. اما همان طورکه رهبر انقلاب پیشتر مطرح کرده‌اند، این مباحث ابتدا باید در کرسی‌های آزاداندیشی طرح و بررسی شود. درغیر این صورت، با جوسازی چیزی تغییر نخواهد کرد.

نظام پارلمانی نیازمند الزاماتی چون تحزب، فضای آزاد رسانه‌ای و شفاف شدن چرخش قدرت در عرصه سیاسی کشور است که بدون تأمین این الزامات، نمی‌توان از پارلمانی شدن نظام سیاسی کشور سخن گفت. تغییر نظام ریاستی به نظام پارلمانی بدون تحقق این الزامات، به معنای حرکت به سمت ضد دموکراسی است. زیرا در شرایط فعلی، دومین مقام کشور با رأی مستقیم مردم برگزیده می‌شود که تغییر این شرایط، به معنای محروم کردن مردم از حق تعیین سرنوشت خویش خواهد بود. از این رو معتقدم طرح چنین مباحثی، نه تنها ناشی از برداشت‌های ناقص از تجربه کشورهای دیگر است، بلکه اساساً مسأله‌ای سیاسی است. به این دلیل اصولگرایان به این نتیجه رسیده‌اند که در صورت انسجام رقیب، نتیجه صندوق رأی مطلوب آنان نخواهد بود.