در کارگاه فیلم‌نامه نویسی جیرانی چه گذشت؟

وب سایت آی سینما: دیروز اولین کارگاه‌های دارالفنون در پردیس چارسو برگزار شد. بر این اساس هنرجویان این بخش به چهار گروه که از قبل انتخاب کرده بودند تقسیم شدند که برگزاری کلاس فیلم‌نامه نویسی در بخش «عشق و خانواده» را فریدون جیرانی بر عهده داشت. او در بخش اول این کارگاه بهترین سکانس‌ها از فیلم‌های رمانتیک را به نمایش گذاشت و درباره پلات و داستان در فیلم‌های عاشقانه صحبت کرد.

هنرجویان بخش دارالفنون جشنواره جهانی فجر، برای ارائه پلات‌هایی که قرار است تعدادی از آن‌ها به فیلم کوتاه تبدیل شوند، به چهار گروه صلح، مهاجرت، محیط زیست و عشق و خانواده تقسیم شدند که فریدون جیرانی برگزاری بخش عشق و خانواده را به عهده گرفته است.

در اولین جلسه از این کارگاه فریدون جیرانی، درباره عشق گفت: «تعریف عشق را همه می‌دانیم که به میل انسان باز می‌گردد. بیشتر هم با جسم و تن رابطه دارد. البته عشق به فرزند و پدر و مادر نیز وجود دارد اما عشق دختر و پسر به هم دیگر بیشتر در محوریت قرار دارد.»

به گفته او پیرنگ‌ها به دو دسته شخصیت‌محور و داستان‌محور تقسیم می‌شوند: «البته ما درباره کهن‌الگوها صحبت می‌کنیم نه ضد پیرنگ و خورده پیرنگ‌ها.»

او همچنین در داستان‌های عاشقانه توجه به احساسات و احساسات‌گرایی را متفاوت دانست و در این‌باره گفت: «توجه به احساسات خوب است اما با احساسات‌گرایی که داستان را سبک و شبیه به فیلم‌های هندی می‌کند، متفاوت است. اینجا ما با احساسات انسان کار داریم نه احساسات‌گرایی.»

آنطور که جیرانی توضیح می‌دهد اکثر پیرنگ‌ها در داستان‌های عاشقانه پایان خوشی ندارند و به ناکامی و حرمان می‌انجامند: «عشق همیشه با یک مانع اصلی روبروست. عشاق اغلب به نوعی وصله ناجور هستند. اولین تلاش قهرمان اصلی با مشکل روبرو می‌شود. همچنین سماجت و از خودگذشتگی باید ثابت شود و معمولا یکی از عشاق جسورتر از دیگری است و جلو می‌رود و می‌بوسد.»

جیرانی ادامه می‌دهد: «عشق یکی از سخت‌ترین موضوعات است چون بسیار به آن پرداخته شده و شما باید شخصیتتان را عمیقا بشناسید. وگرنه یک پلات تکراری خواهید داشت. در این نوع داستان‌ها احساسات عنصر مهمی هستند احساساتی از قبیل ترس، نفرت و... .»

جیرانی با این توضیح که عشق راحت به دست نمی‌آید، ادامه می‌دهد: «پیرنگ‌های عشقی متفاوتند و گونه‌های مختلفی دارند. مثلا همه شما با عشق ممنوع آشنایید. یکی از زیباترین پلات‌های آن رومئو و ژولیت است. این‌دو از دو خانواده متفاوت هستند و علی‌رغم مخالفت خانواده‌ها عاشق یکدیگر می‌شوند. در این پلات همیشه این سوال وجود دارد، آیا رومئو به ژولیت می‌رسد؟ یا مثلا در داستان گوژپشت نوتردام که اصلا عشق او نسبت به یک زن زیبای کولی غیر ممکن به نظر می‌رسد، همین‌طور درباره داستان آناکارنینا که یک زن شوهردار است و دلباخته یک افسر جوان می‌شود.»

او توضیحاتش درباره مشخصات عشق ممنوع را این‌طور تکمیل می‌کند: «عشق ممنوع عشقی است که برخلاف آداب و قواعد جامعه حرکت می‌کند. نیرویی بر عشاق فشار می‌آورد و آن‌ها باید آداب جامعه را نادیده بگیرند.»

در ادامه این کارگاه سکانس‌هایی از معروف‌ترین فیلم‌های عاشقانه از جمله «کازابلانکا»، «سرگیجه»، «بدنام»، «دکتر ژیواگو»، «شابلور زن بی‌وفا»، «جاده»، «جانی گیتار» و «داستان عشق» نمایش داده شد. پس از نمایش این سکانس‌ها درباره آغاز، میانه و پایان این پلات‌های عشقی صحبت شد.

جیرانی صحبت‌هایش درباره فیلم‌های عاشقانه را این‌طور ادامه داد: «همه قهرمان‌های داستان‌های عشقی در پیرنگ‌ها به دنبال حقیقتی هستند و در انتهای داستان به آن پی می‌برند. از طرف دیگر قهرمان داستان در این ماجرا به ضعف خودشان پی می‌برد و در واقع یک مکاشفه نفس اتفاق می‌افتد. مثلا شخصیت اسکاتی در فیلم «سرگیجه» از ارتفاع می‌ترسد و در پایان به این سرگیجه در ارتفاع غلبه می‌کند. یا مثلا زامپانو در «جاده» پس از مرگ جلسومینا در نهایت به تنهایی خود پی می‌برد.»

جیرانی همچنین به فیلم‌هایی که دارای دو قهرمان هستند نیز اشاره می‌کند و دکتر ژیواگو را مثالی از این دست فیلم‌ها می‌داند که به جز خود یوری ژیواگو، لارا نیز قهرمان این قصه است.

این کارگردان در تفاوت داستان و پلات که در آن پرسشی اتفاق می‌افتد، گفت: «مثلا در داستان ما می‌گوییم شاه مرد، ملکه مرد؛ اما در پلات می‌گوییم شاه مرد و ملکه از غصه مردن شاه مرد.»

جیرانی در قسمت دیگری از صحبت‌هایش توضیح داد که قهرمان داستان‌های عاشقانه یا ارزش به بی‌ارزشی می‌رسند یا برعکس آن اتفاق می‌افتد: «در تمام قصه‌ها یک نظام اخلاقی حاکم است. ولی منظور این نیست که همه‌چیز را سیاه و سفید ببینید، بلکه خاکستری یعنی هم خوب و هم بد ببینید. در دنیای خاکستری قضاوت مشکل است. احتمالا می‌دانید درباره چه کسی صحبت می‌کنم. به سینمای اصغر فرهادی اشاره می‌کنم و به خصوص فیلم «جدایی». فیلم‌نامه‌های خوب بر مبنای دنیای خاکستری نوشته می‌شوند.»

در پایان قسمت اول کارگاه، جیرانی از هنرجویان خواست پلات‌های خود را در ۲۴ کلمه (بر اساس نظریه استیون اسپیلبرگ) بنویسند و تحویل دهند که در قسمت دوم کارگاه این پلات‌ها خوانده شد و برخی از آن‌ها مورد توجه قرار گرفت. قرار است یکی از این طرح‌ها برای ساخت یک فیلم کوتاه انتخاب شود.