پرندگان کوچک پسابرجامی در آسمان ایران

روزنامه آرمان - هستی دفتری: پس از برجام دوران طلایی روابط تجاری بین‌المللی آغاز شد. این دوران بستر انعقاد بسیاری از قراردادهای مهم در زمینه‌های مختلف صنعتی را فراهم آورد.

از جمله مهم‌ترین این قراردادها مربوط به نوسازی و تجهیز ناوگان هوایی کشور بود که در نهایت به امضای قرارداد برای خرید بیش از ۲۰۰ هواپیمای جدید از معتبرترین کشورهای سازنده هواپیما در دنیا منجر شد. این امر در تاریخ ایران کم‌سابقه بوده است. در این میان با اقدام برای راه‌اندازی ناوگان هواپیماهای کوچک و بهره‌مندی فرودگاه‌های استانی از پروازهای کوچک با خرید چند فروند هواپیمای ای. تی.آر گام‌ بزرگی برای سوددهی فرودگاه‌های کوچک برداشته شد.

در حالی که بعد از برجام، فرصت برای نوسازی صنعت هواپیمای کشور فراهم شده تا بعد از سال‌ها مردم از خدمات مناسب این ناوگان بهره مند شوند، همچنان برخی منتقدان بدون ارائه راهکار و با بی‌توجهی به زیان‌های ناشی از قدیمی بودن ناوگان مسافری هوایی کشور، اقدامات انجام شده برای تحول در این صنعت را زیر سوال می‌برند. هم اکنون از مجموع ۶۰ فرودگاه کشور تنها ۹ فرودگاه بیش از ۸۰‌درصد خدمات پروازی کشور را برعهده دارد. بر همین اساس یکی از اقدامات مهم در دستور کار دولت بحث پروازهای منطقه‌ای و راه‌اندازی ناوگان با هواپیماهای کوچک ‌با هدف دسترسی ‌مردم به سرویس خدمات هوایی است. این سیاست که در راستای افزایش مسیرهای پروازی و اقتصادی‌کردن فرودگاه‌های زیانده دنبال می‌شود اکنون به مرحله اجرا رسیده است و بر اساس اعلام سایت رسمی هواپیمایی‌ ای. تی. آر، ایران تا دو هفته دیگر چهار فروند از هواپیماهای خریداری شده را تحویل می‌گیرد.

پرواز با پرندگان کوچک

عموما وقتی از هواپیما و سفرهای هوایی بحث می‌شود، یک هواپیمای بسیار بزرگ با موتورهای جت و ظرفیت مسافربری چندصد نفری در ذهن مخاطب نقش می‌بندد؛ پرنده غول‌آسایی که باید با برنامه‌ریزی قبلی برای انجام سفر، نسبت به خرید بلیت آن اقدام کرد و در زمان تعیین‌شده با حضور در فرودگاه مجهز سوار آن شد. با افزایش ظرفیت هواپیما طبیعی است وزن و ابعاد آن نیز افزایش یابد و نیازمند باند نشست و برخاست طولانی‌تر و تجهیزات فرودگاهی پیشرفته‌تر باشد. اما این روزها هواپیماهای تک‌نفره یا دو تا ۱۰ سرنشین برای مقاصد مختلف آموزشی، دیدبانی هوایی، سمپاشی و کشاورزی و بعدها برای جابه‌جایی مسافر و بار در حجم کم و فواصل کوتاه به‌کار گرفته می‌شوند. بیشتر این هواپیماها از موتورهای پیستونی چهار زمانه یا موتورهای جت توربوپراپ بهره می‌گیرندکه با اتصال به یک ملخ، نیروی پیشران مورد نیاز پرواز را تولید می‌کنند. این هواپیماها هزینه نگهداری پایین و قابلیت پروازی خوبی در شرایط آب و هوایی مختلف دارند و می‌توانند گزینه‌های امن و خوبی برای سفرهای کوتاه باشند. واضح است با کاهش وزن هواپیما، باند فرود کوتاه‌تر و تجهیزات فرودگاهی ساده‌تری لازم خواهد بود؛ در نتیجه این وسایل پرنده می‌توانند در مناطق با امکانات کم نیز فعالیت کنند.

تسهیل مسافرت با جت‌های کوچک

در راستای تحقیقات ناسا و دیگر نهادها و موسسات آمار هوانوردی دنیا که بهره‌وری شرکت‌های هواپیمایی منطقه‌ای را بالا نشان می‌داد، از اواخر دهه ۱۹۹۰ تا اوایل ۲۰۰۰ میلادی و مشخصا از سال ۲۰۰۱ به بعد، طراحی و ساخت جت‌های کوچک منطقه‌ای با ظرفیت ۵۰ نفر و کمتر در دستور کار هواپیماسازی‌های متخصص این کار همچون بامباردیر کانادا و امبرائر برزیل قرار گرفت. این هواپیماها ضمن بهره‌مندی از مزایای موتورهای جت، همچون آلودگی صوتی و مصرف سوخت کمتر و در عین حال ارتفاع پرواز و سرعت بیشتر نسبت به دیگر همنسل‌های ملخی خود توانستند سهم زیادی از بازار پروازهای منطقه‌ای را به خود اختصاص دهند. در ایران فرودگاه‌های کوچک زیادی وجود دارد که با داشتن امکانات قابل قبول، با اینکه ظرفیت پذیرش هواپیماهای بزرگ و پهن پیکر را ندارند، ولی می‌توانند پذیرای حجم زیادی از ترافیک‌های هوایی کوچک باشند. این نوع فرودگاه‌ها در شرایط کنونی و بدون برنامه‌ریزی روشن و خاصی برای آینده، تنها به ‌منظور خدمات‌دهی برای هواپیماهای فوق سبک و سبک آموزشی و تفریحی به فعالیت خود ادامه می‌دهند و این بسیار کمتر از ظرفیت واقعی آنهاست.

با وجود چنین مجتمع‌های هوایی در اقصی نقاط کشور، مردم این مناطق برای دسترسی به پایتخت یا شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها، ناگزیر از انجام سفرهای کوتاه جاده‌ای به مراکز استان بوده و از آنجا سفر هوایی خود را آغاز می‌کنند؛ این یعنی اتلاف حجم قابل توجهی از منابع، انرژی و زمان ضمن به وجود آمدن احتمال خطرات جانی و مالی فراوان. حال از تمام هزینه‌های جاری و تعمیر و نگهداری چنین فرودگاه‌هایی چشمپوشی می‌کنیم. با ایجاد فرودگاه‌های کوچک و فعالیت هواپیماهایی مناسب آنها، فضای رشد سفرهای کوتاه منطقه‌ای فراهم می‌شود. مسیرهای مستقیم به مراکز صنعتی و توسعه‌یافته کشور و دنیا، در قدم نخست باعث کارآفرینی در حاشیه صنعت هوانوردی می‌شود.

افراد زیادی برای هندلینگ و کمک به فعالیت شرکت‌های هواپیمایی در این مناطق نیاز هستند. ارتباط بی‌واسطه و مستقیم سرمایه‌گذاران از دیگر مناطق کشور با تولیدکنندگان یا صادرکنندگان مناطق کوچک‌تر موجب سرازیر شدن سرمایه و رونق فعالیت‌های اقتصادی می‌شود. تسهیل سفر مقامات دولتی و سیاسی ضمن آشنایی با کاستی‌ها و موانع رشد این مناطق، آنها را در برنامه‌ریزی‌های آینده یاری می‌دهد. همان‌طور که در بخش قبل نیز اشاره شد، حذف سفرهای غیرضروری جاده‌ای و کاهش خسارات و تلفات ناشی از آن قابل توجه خواهد بود. در نهایت می‌توان این سفرهای کوچک را با نتایج بزرگ آن غیرقابل مقایسه دانست. عملیاتی کردن و تعیین مسیرهای مناسب هواپیماهای با برد کوتاه به مراتب آسان‌تر از هواپیماهای با برد متوسط و بلند است. از این‌رو می‌توان با سرعت بیشتری بدنه آسیب‌دیده هوانوردی کشور را ترمیم و ضمن بهبود شرایط زندگی افراد شاغل در آن به اصلاح و بازسازی زیرساخت‌های هواپیمایی غیرنظامی کشور پرداخت. این مثال بارزی است از ختم نشدن تمام راه‌ها به بوئینگ و ایرباس که در نوشتارهای پیشین در همین صفحه به آن اشاره کرده بودیم. ایجاد شبکه به هم پیوسته هوایی میان تک‌تک شهرهای کشور، قطعا به رشد همه‌جانبه و یکنواخت آن شهرها کمک خواهد کرد.

اجبار در تغییر

ساختارهای اقتصادی نادرستی که در صنعت حمل و نقل هوایی در سال‌های اخیر حاکم بود، منجر به عدم سوددهی شرکت‌های هواپیمایی می‌شد که پس از سیاستگذاری‌های دولت در جهت بهبود خدمات به مسافران و افزایش بهره‌وری فرودگاه‌ها و با آزادسازی نرخ‌ها تغییرات مثبتی در ساختارهای مالی شرکت‌های هواپیمایی ایجاد شد. همچنین تغییراتی اجباری از سوی سازمان هواپیمایی برای تغییر ساختارهای مدیریتی شرکت‌های هواپیمایی شکل گرفت که در نهایت باعث بالا رفتن راندمان شرکت‌های هواپیمایی شده است. مطالعاتی که بعد از آزادسازی نرخ‌ها ظرف چند ماه اخیر انجام شد، حاکی از افزایش ۳۰‌درصدی رضایتمندی مردم در گرفتن بلیت‌های پروازی است. همان‌طور که گفته شد یکی از دلایل زیانده بودن فردوگاه‌های کوچک کمبودهای ناوگان هوایی است. اکنون هواپیماهای خریداری شده توسط ایران‌ایر که در جریان سفر رئیس‌جمهور و هیات همراه به اروپا تفاهمنامه اولیه آن نگاشته شد از سری ۶۰۰ مدل ATR۷۲ است.

هواپیمای ATR-۷۲ از خانواده هواپیماهای منطقه‌ای با گنجایش کم است که توسط شرکت ایتالیایی فرانسوی ای. تی.آر تولید شد. هواپیماهای منطقه‌ای کمتر از ۹۰‌نفره شرکت ای تی آر در سال‌های اخیر پرفروش‌ترین هواپیماها در این کلاس بوده‌اند. هواپیماهای این شرکت قادرند در محیط‌های مختلف از جمله میادین هوایی کوچک، باندهای فرود نامناسب و مناطق کوهستانی به خوبی پرواز کنند. این هواپیما می‌تواند با آرایش صندلی تک‌کلاسه تا سقف ۷۴ مسافر حمل کند. طبق آنچه شرکت ای‌تی‌آر در سایت خود نوشته است جدیدترین نسل هواپیماهای شرکت ای.تی.آر طی این قراردادها وارد ایران می‌شود و بازار ایران پتانسیل بالایی برای توسعه حمل و نقل هوایی داخلی و بین‌المللی دارد.