صنعت پتروشیمی؛ بازیچه جذب آرای اصولگرایان

سعیده شفیعی . پژوهشگر اقتصادی در روزنامه شرق نوشت: شورای نگهبان در بررسی صلاحیت داوطلبان ریاست‌جمهوری، سابقه مدیریت کلان اجرائی را از ملاک‌های اصلی احراز صلاحیت افراد در نظر می‌گیرد. این شاخص اگرچه برای احراز صلاحیت نامزدها لازم به نظر می‌رسد، اما کافی نیست.

آنچه در این دوره از رقابت‌ها بیش از دوره‌های قبل شاهد هستیم، عدم اطلاع از واقعیت‌های اقتصادی کشور و وعده‌های نجومی‌ از سوی برخی نامزدهای اصولگراست که در تاریخ رقابت‌های انتخاباتی در چهار دهه گذشته بی‌سابقه بوده است. تنها دو مورد از وعده‌های عجیب انتخاباتی گویای عمق فاجعه‌ای است که در صورت به‌قدرت‌رسیدن یکی از این افراد کشور را به قهقرای سال‌های ٨٤ تا ٩٢ خواهد کشاند. مورد اول مربوط به وعده ایجاد شغل از توسعه واحدهای پتروشیمی از سوی آقای قالیباف است و مورد دوم به افزایش شش‌برابری تولید محصولات پتروشیمی ‌توسط آقای رئیسی اشاره دارد. هر دوی این ادعاها علاوه بر پوپولیستی‌بودن، عمق کم‌آگاهی و بی‌برنامه‌بودن این دو نامزد را نشان می‌دهند.

مورد اول؛ کم‌اطلاعی

سردار محمدباقر قالیباف، شهردار محترم تهران و از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری، با وجود سابقه ١٢ سال مدیریت اجرائی در رأس شهرداری تهران، به ‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نهادهای اجرائی کشور، هنوز درک کافی و وافی از واقعیت‌های اقتصادی و اجرائی ندارد. شعار دوونیم‌برابرکردن تولید ناخالص داخلی کشور در چهار سال یکی از مواردی بود که وی در بیانیه انتخاباتی خود به آن اشاره کرد و با توضیح اقتصاددانان مختلف و متعدد کشور مبنی بر محال‌بودن رشد ٢٦‌درصدی سالانه در کشور، نیازی به بازخوانی و تحلیل آن در این مجال نیست، اما ادعای ایجاد ٢٠٠‌ هزار شغل مستقیم و ٤٠٠‌ هزار شغل غیرمستقیم با افزایش تولید هر یک میلیون تن ظرفیت پتروشیمی، امری است که نمی‌توان به‌‎سادگی از کنار آن گذشت.

برای نادرست‌بودن این ادعا می‌توان به یک مثال عینی اشاره کرد. «طرح‌های پتروشیمی ماهشهر» در بهمن ماه سال گذشته افتتاح شد. کارفرمای این طرح (وزارت نفت)، ظرفیت این طرح‌ها را یک‌ونیم میلیون تن با سرمایه‌گذاری یک‌میلیارد‌و ٣٠٠ میلیون دلار اعلام کرد که برای دوهزارو ٥٠٠ نفر به صورت مستقیم و چهارهزارو ٧٠٠ نفر به‌طور غیرمستقیم شغل ایجاد می‌کند. یک عملیات ساده ریاضی نشان می‌دهد که مجموع شغل ایجاد شده از محل افزایش یک‌ونیم‌میلیون‌تنی محصولات پتروشیمی برابر هفت هزارو ٢٠٠ نفر است؛ به عبارت بهتر، یک میلیون تن افزایش ظرفیت، فقط چهار هزار و ٨٠٠ شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده است؛ درحالی‌که آقای قالیباف ادعا می‌کند با همین یک میلیون تن می‌تواند ٦٠٠‌ هزار شغل ایجاد کند. انصافا نمی‌شود این اشتباه را سهوی قلمداد کرد.

توجه به محاسبه سرمایه‌بری همین تعداد شغل اندک نیز بسیار جالب توجه است و ابعاد دیگری از رؤیای ایشان را به‌خوبی نشان می‌دهد. اگر یک‌میلیارد‌و ٣٠٠ میلیون دلار سرمایه صرف‌شده برای ایجاد این طرح‌ها را به هفت‌هزارو ٢٠٠ شغل ایجاد شده تقسیم کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که ایجاد هر شغل مستقیم و غیرمستقیم در صنعت پتروشیمی به ١٨١‌هزار دلار سرمایه نیاز دارد که با احتساب هر دلار سه‌هزارو ٧٦٠ تومان، بالغ بر ٦٨٠ میلیون تومان خواهد شد.البته باید دانست که ایجاد شغل غیرمستقیم هم خود به سرمایه‌گذاری جدید، مانند ایجاد صنایع لاستیک‌سازی، PET و... نیاز دارد و طبق تخمین‌های دقیق کارشناسان صنعت نفت، ایجاد هر شغل مستقیم در صنعت پتروشیمی نیاز به حداقل دو میلیارد تومان سرمایه دارد. بااین‌حال همین ١٨١ هزار دلار را به‌عنوان کمینه‌ میزان سرمایه‌گذاری پذیرفته و حال به ادعای آقای دکتر قالیباف می‌پردازیم.

ایشان مطابق ادعای خود و فقط برای ایجاد همان ٦٠٠‌ هزار شغل ادعایی خود، نیاز به سرمایه‌گذاری حدود ١٠٨میلیارد‌و ٦٠٠ میلیون دلاری دارد و جالب اینکه، این سرمایه‌گذاری عظیم، حداقل سه سال هم طول خواهد کشید تا به مرحله بهره‌برداری و اشتغال‌زایی برسد. قضاوت با شما. وقتی کسی با ١٢ سال سابقه مدیریت اجرائی در یکی از بزرگ‌ترین نهادهای عمومی کشور - که قدرت اجرائی آن بیش از برخی وزرای کابینه است- چنین درک بسیط و ساده و اشتباهی از مفهوم اشتغال و اشتغال‌زایی، صنعت پتروشیمی و ظرفیت سرمایه‌گذاری کشور دارد، آیا برای احراز سمت ریاست‌جمهوری کفایت دارد؟ آیا این موضوع نشان نمی‌دهد که داشتن سابقه اجرائی و مدیریتی، برای احراز پست ریاست‌جمهوری کافی نیست؟ حتی اگر این آمار دست‌پخت مشاوران وی باشد، بی‌کفایتی شهردار تهران را به‌خوبی اثبات خواهد کرد.

مورد دوم: بی‌اطلاعی كامل

«سیدابراهیم رئیسی یکی از کاندیداهای دوازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری، روز پنجشنبه هفتم اردیبهشت در برنامه پاسخ به جوانان که به صورت آنلاین از صفحه اینستاگرام او پخش می‌شد، گفت: آنچه باعث شد در عرصه انتخابات حاضر شوم دیدن مشکلات و وضعیت بد مردم است. وی در ادامه درباره وضعیت بی‌کاری و ظرفیت موجود در کشور نیز افزود که با همین ظرفیت کشور می‌توان اشتغال بیشتری ایجاد کرد. درحال‌حاضر ما در سطوح پایین پتروشیمی تولید دو‌میلیون تن در روز را داریم می‌توان این تولید را به ۱۰ تا ١٢ میلیون تن در روز افزایش داد و از این وضعیت ایجاد اشتغال کرد».

همان‌گونه که اشاره شد صنایع نفت و گاز در سراسر جهان، صنایع سرمایه‌بری هستند و با سرمایه‌گذاری چند‌میلیون‌دلاری، شاید تنها چند‌هزار شغل ایجاد کنند. به گفته معاون اقتصادی وزیر کار، درحال‌حاضر هزینه ایجاد هر شغل در صنعت پتروشیمی ٤٠‌ میلیارد تومان است. به عبارت بهتر برای ایجاد ١٠ شغل باید ٤٠٠ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری از سوی دولت یا سرمایه‌گذار خارجی صورت گیرد. ازاین‌رو وعده ایجاد اشتغال گسترده با گسترش صنایع بالادستی و پایین‌دستی چیزی جز ناآگاهی فرد وعده‌دهنده از واقعیات اقتصادی یا فریب مردم نیست. نکته‌ای که در سخنان آقای رئیسی بیش از وعده ایشان جلب توجه می‌کند، ناآگاهی کامل ایشان از وضعیت صنعت پتروشیمی کشور است.

فارغ از بی‌اطلاعی وی از نوع سرمایه‌بربودن یا کاربربودن صنعت پتروشیمی، وعده افزایش ناآگاهانه پنج تا شش‌برابری تولید محصولات پتروشیمی خود گویای سطح بی‌اطلاعی ایشان از واقعیات اقتصادی کشور است. جالب است بدانید این وعده در حالی از سوی سیدابراهیم رئیسی، نامزد دوره دوازدهم انتخابات ریاست‌جمهوری، مطرح می‌شود که سطح تولید محصولات پتروشیمی درحال‌حاضر حدود ٢٦ برابر رقم وعده‌داده‌شده از سوی ایشان است! براساس ارقام رسمی اعلام‌شده از سوی مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی، تولید انواع محصولات پتروشیمی در سال ١٣٩٥ به ٥٢‌ میلیون تُن رسیده است که هشت ‌میلیون تُن از این رقم در دولت یازدهم رخ داده است و ١١ طرح توسعه‌ای در سال ١٣٩٦ نیز در دست انجام است.

درواقع وعده جناب آقای رئیسی به صورت ساده به این معناست که ایشان حتی یک نگاه ساده به ارقام رسمی نداشته‌اند تا بتوانند در سخنان خود وعده‌های معقول و منطقی به مردم بدهند. به عبارت بهتر قرار است در دولت احتمالی ایشان نه‌تنها تولید محصولات پتروشیمی افزایش نیابد؛ بلکه این رقم به یک‌پنجم میزان کنونی کاهش پیدا خواهد کرد!!! البته از ایشان که به غیر از سوابق قضائی، هیچ سمت اجرائی در کارنامه خود ندارند، انتظاری بیش‌ازاین نمی‌رود؛ اما سؤال اینجاست که آیا مشاوران و تیم اقتصادی وی در این زمینه تحقیق و بررسی انجام نداده‌اند یا فکر نکرده‌اند این ارقام از سوی کارشناسان راستی‌آزمایی خواهد شد و درنهایت برای وجهه ایشان به‌هیچ‌وجه خوب نیست؟ حال خود قضاوت کنید کاندیدایی که حتی اطلاعی از سطح تولید کنونی محصولات پتروشیمی ندارد و تنها به گفتن اعدادی فضایی در این حوزه برای جذب آرا بسنده می‌کند، برای سایر حوزه‌های کشور چه برنامه‌ای خواهد داشت؟ تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل.