اشتباه تیم اقتصادی آقای روحانی كجا بود؟

امیر سیاح در صبح نو نوشت: تابستان ۹۲ بعد از یك دوره تورم و بی‌ثباتی شدید در اقتصاد ایران، معرفی تیم اقتصادی دولت تدبیر و امید شامل چند اقتصاددان خوشنام، در محافل اقتصادی، امید و خوشحالی زیادی ایجاد كرد. امید از بابت رویكرد تورم‌ستیزانه وزیر اقتصاد و خوشحالی از بابت رفتن رییس‌جمهوری كه واقعیت‌های تلخ اقتصادی را نمی‌دید یا انكار می‌کرد.

در ابتدای كار، خوشبختانه تیم اقتصادی آقای روحانی موفق نشان داد و توانست با كشیدن ترمز تورم و ایجاد ثبات در اقتصاد ایران، به تورم و بی‌ثباتی شدید دو سال آخر دولت مهرورزی پایان دهد؛ اما درخشش این موفقیت، خیلی زود با فرورفتن اقتصاد ایران در ركودی بی‌سابقه، رنگ باخت. ركودی كه ابتدا انكار یا دست‌كم گرفته شد اما خیلی زود همه فهمیدند شعار «از ركود عبور كردیم» توخالی است.

آقای مسعود نیلی مشاور اقتصادی رییس‌جمهور در مردادماه ۹۳ با حضور در برنامه تلویزیونی پایش، ركود در آن زمان را كم اهمیت دانست و با تشبیه اقتصاد به خودروهایی كه پشت چراغ قرمز متوقف مانده‌اند، از پایان ركود خبر و وعده داد با سبز شدن چراغ، به‌زودی حركت خودروها آغاز می‌شود اما سال ۹۳ نیز به پایان رسید ولی كسادی باز هم ادامه داشت. گویی مشتری‌ها از بازار ایران غیب شده بودند. از اوایل سال۹۴ به تدریج واحدهای با بنیه مالی ضعیف‌تر كه نمی‌توانستند دو سال ركود پی‌در‌پی را تحمل كنند، تعطیل می‌شدند اما صدای آنها به گوش كسی نمی‌رسید. سال۹۵ دومینوی تعطیلی ناشی از ركود، به واحدهای بزرگ و برندهای مشهور رسید و این‌بار سقوط‌ها پرسروصدا بود اما در این زمان، رییس‌جمهور، سرخوش از افزایش فروش نفت، وجود ركود را یكسره انكار می‌کرد و آمارهای رشداقتصادی را به منتقدان نشان می‌داد. تیم اقتصادی دولت هم برای اینكه رییس‌جمهور از توهم رشداقتصادی خارج نشود، تعطیلی برندهای مشهور را با رقابتی بودن بازار، كهنگی فناوری و طبیعت اقتصادآزاد توجیه می‌کردند.

رفتار تیم اقتصادی دولت در پنهان نگه داشتن یا انكار واقعیت‌های ركود و ارائه آمارهای مطابق با میل رییس‌جمهور، از همان ابتدای شروع ركود در سال۹۲ شروع شد زمانی كه اقتصاددانان دلسوز و ریش‌سفیدان تشكل‌های تولیدی درباره ركود بی‌سابقه هشدار می‌دادند اما رییس‌جمهور چنان سرگرم لوزان و ژنو بود كه برای خواندن گزارش‌های محرمانه درباره عقب افتادن حقوق‌ها و بیكاری كارگران وقت نداشت. در این زمان، آقای روحانی به‌جای آسیب‌شناسی و چاره‌جویی برای ركود، یكسره وعده توافق هسته‌ای می‌داد و در این كار چنان افراط كرد كه حتی حل مشكل ریزگردها و آب خوردن را هم به بعد توافق هسته‌ای موكول كرد (سخنرانی در مراسم گرامیداشت هفته محیط زیست ۱۷ خرداد۹۴) آقای نهاوندیان رییس دفتر اقتصاددان رییس‌جمهور نیز پیش از آن در آبان۹۲ در جمع سران اتاق ایران صریحاً از «فتح الفتوح اقتصادی» بعد از توافق هسته‌ای خبر داده بود.

از همان ابتدای تشكیل دولت آقای روحانی، تقریباً همه كارشناسان اقتصادی می‌دانستند كه اینطور وعده دادن برای گشایش اقتصادی، نه تنها برای مذاكرات دشوار هسته‌ای راهگشا نیست، بلكه به فعالان اقتصادی علامت می‌دهد تا سرمایه‌گذاری جدید را به بعد از دوران توافق هسته‌ای موكول كنند. چنین بود كه از همان پاییز۹۲، فعالیت‌های اقتصادی فریز شد، تقاضا برای كالاهای سرمایه‌ای (ماشین‌آلات) و سپس واسطه‌ای (مواد اولیه) عقب نشست و به‌زودی ویروس خطرناك كسادی، از مسیر كاهش قدرت خرید حقوق‌بگیران، به بازار كالاهای مصرفی هم سرایت كرد و ركود، دچار هم‌افزایی و تشدید شد.

شاید بزرگ‌ترین ایراد وارد به عملكرد تیم اقتصادی آقای روحانی این است كه چرا در سال‌های۹۲ و ۹۳ واقعیت‌ها را به رییس‌جمهور نگفتند؟ چرا ایشان را از اغراق‌گویی‌های توهم‌آمیز درباره نتایج برجام باز نداشتند؟ و از آن بدتر، چرا خودشان با این موج وعده دادن‌های توخالی همراه شدند؟ اگر به تیم اقتصادی آقای احمدی‌ن‍ژاد به حق ایراد می‌گیریم كه چرا ایشان را از «توهم نتایج هدفمندی» خارج نكردند، به تیم اقتصادی آقای روحانی هم همین انتقاد وارد است كه چرا درباره نتایج موهوم برجام، به رییس‌جمهور حرفی نزدند؟ چرا انتقادهای خیرخواهانه درباره «تحریم داخلی» تولیدكنندگان داخلی توسط ادارات دولتی، دیوان‌سالاری فاسد و مقررات ضدتولیدی را یكسره نشنیده گرفتند یا تخطئه كردند؟ مگر نمی‌دانستند در اقتصادی با این همه موانع تولید، هیچ ایرانی عاقلی سرمایه‌گذاری نمی‌کند چه رسد به سرمایه‌گذاران ترسوی خارجی...

پوشاندن واقعیت‌های اقتصاد ایران از آقای روحانی، متأسفانه امسال در مراسم روزجهانی كارگر، سر باز كرد و باعث شد رییس‌جمهور در مواجهه با كارگران به ستوه آمده از فشار كسادی، به تلخی غافلگیر شوند. پنهان كردن حقایق و آمارسازی برای خوش آمد رییس‌جمهور، بخشی از اشتباهات تیم اقتصادی آقای روحانی است. اشتباه بزرگ‌تر این تیم، به ذهنیت و رویكردهای اشتباه آنها در مواجهه با مسائل اقتصاد ایران مربوط می‌شود.