بهشتی: شرکت در انتخابات، حمایت از جمهوری اسلامی است

سید محمد بهشتی؛ رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی در روزنامه ایران نوشت: تا دهه ۱۳۷۰، شرکت در انتخابات بیش از هر چیز به منظور حمایت از نظام جمهوری اسلامی بود که در شرایطی حسّاس و ملتهب آغاز به کار کرده بود و خطرات فراوانی از قبیل جنگ تحمیلی و تروریسم و... آن را تهدید می‌کرد و بیش از هر چیز نیاز به حمایت عموم مردم داشت.

به عبارتی شرکت در انتخابات یکی از مهم ترین راه‌ها و عوامل مشروعیت بخشیدن به نظام به شمار می‌رفت. برای همین از انتخابات تعبیر به تکلیفی شرعی می‌شد و نه حرکتی دموکراتیک برای «انتخاب» یک شخص از میان اشخاص. طبیعتاً از میان نامزدها نیز کم و بیش معلوم بود که چه کسی مشروعیت بیشتری دارد و نظر نظام را بیشتر تأمین می‌کند و این یعنی از قبل مردم می‌دانستند که باید به چه کسی رأی دهند و طبیعتاً همان شخص انتخاب می‌شد. لذا این عبارت که «نتیجه از پیش معلوم است» در افواه مردم زمزمه می‌شد و تا حدود بسیاری هم صحیح بود و از نظر همگان بدیهی.

اما از آن پس و مخصوصاً از سال ۱۳۷۶، انتخابات به مرور معنای «انتخابات» به خود گرفت؛ یعنی وضعیت به نحوی رقم خورد که مردم می‌بایست بین دست‌کم دو نوع فکر و شیوه اداره کشور یکی را انتخاب می‌کردند، خصوصاً از نیمه دهه هفتاد به این سو، ‌گذار جامعه از «بحران مدنیت» به «مدنیت»، مفهوم و عملکرد انتخابات را نیز متأثر ساخت و آن را از امری صواب به امری سرنوشت‌ساز یا از «انتساب» به «انتخاب» تبدیل کرد. دیگر شرکت در انتخابات الزاماً به معنای موافقت تام و تمام با گزینه مورد تأیید نظام نبود و نه شرکت در انتخابات و نه تحریم آن هیچ نسبتی با مشروعیت نظام نداشت؛ لیکن جالب است که کسانی که روزگاری برای پرهیز از مشروعیت بخشیدن به نظام، شرکت در انتخابات را تحریم می‌کردند، از سال ۱۳۷۶ به بعد هم همین شیوه را ادامه دادند و برای همین عبارت «نتیجه از پیش معلوم است» در میان این گروه باز شنیده می‌شد.

در این دو دهه، کسانی که مخالف نظام بوده‌اند، یا کسانی که در فضای پیش از ۷۶ متوقف شده‌اند و متوجه تحولاتی که در کشور رخ داده نمی‌شوند، هرچند در ظاهر با یکدیگر مخالفند، اما در باطن متعهد به پیمانی نانوشته و هم رأی بوده‌اند؛ آنهم اینکه شرکت در انتخابات باعث مشروعیت نظام می‌شود. این یعنی همه آنان با همه اختلافاتش، در فضای بحران مدنیت جاخوش کرده‌اند و قصد ندارند از این پیله تنگ و تاریک بیرون آیند. پافشاری بر این عقیده در شرایطی است که مشروعیت نظام از ۷۶ به بعد با شاخص‌های دیگری سنجیده می‌شود. اختلاف میان کسانی که مشارکت را موافقت با نظام می‌دانند و کسانی که چنین عقیده‌ای ندارند، دقیقاً تفاوت میان کسانی است که هنوز در فضای بحران مدنیت به سر می‌برند و کسانی که وارد بهار مدنیت شده‌اند.

اکنون در وضعیتی حساس از تفکیک میان معنای انتخابات و مشروعیت‌بخشی به نظام، هستیم. خصوصاً از آنجا که جامعه در حال‌ گذار از تفوق بحران مدنیت به تفوق مدنیت است، میزان آرای دو دسته نزدیک به هم است و نتیجه بسیار شکننده. برای همین اهمیت آرای به اصطلاح خاکستری، بسیار تعیین‌کننده است. لذا نتیجه انتخابات را باید حاصل شرکت یا شرکت نکردن این گروه ارزیابی کرد. از سوی دیگر گروه‌هایی مثل سلطنت‌طلبان یا مجاهدین خلق که صریحاً و حتی طرفداران آقای احمدی‌نژاد که تلویحاً انتخابات را تحریم کرده‌اند، جمعیتی که شرکت نمی‌کنند را در زمره طرفداران خود ارزیابی می‌کنند.

البته عموم کسانی که در انتخابات شرکت نمی‌کنند هیچ نسبتی با این گروه‌های نامشروع ندارند، ولی در هر حال نتیجه عدم مشارکت‌شان نه تنها متضمن هیچ پیام خاصی نیست جز بی‌تفاوتی نسبت به تحولات جامعه‌ای که با چنگ و دندان در پی بهبود احوال خویش است، بلکه فرصت عرض اندام را به انواع و اقسام گروه‌هایی می‌دهد که دچار استبداد رأی‌اند. از این به بعد وضعیتی پیش آمده که شرکت نکردن در انتخابات به جای نامشروع شناختن نظام، از آنجا که نشانه نبود همراهی با تحولات مثبت جامعه ایرانی به سمت مدنیت است، خود اقدامی است نامشروع.