آرای خاكستری، روحانی را متمايز كرد

مراد کاویانی‌راد - دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی در روزنامه شرق نوشت: جنوب غرب آسیا برخاسته از زمینه‌ها و ساختارهای داخلی و مداخلات خارجی، از منظر امنیتی به کمربند شکننده جهان معروف است. سخن از انتخابات و دموکراسی در بسیاری از این کشورها ماهیتی تجملی و لوکس و مطرح‌کردن آن نیز پیامدهای امنیتی جدی‌ای برای افراد و جریان‏های سیاسی فعال دارد.

اين منطقه تنها منطقه‌ای است که در شماری از کشورهای آن، ریاست‌جمهوری موروثی برقرار است. انتخاباتی هم اگر هست، همواره تأیید‌کننده نظر موافق هسته و کانون قدرت به شمار می‌رود. بیشتر این کشورها درگیر شاخص‏های وخیم فساد هستند. در کنار عوامل یادشده، ظهور اندیشه‌های افراط‏گرایانه زمینه فروپاشی ساختارهای ناکارآمد و لرزان موجود منطقه را به‌ویژه در دو کشور عراق و سوریه، فراهم کرده؛ به‌ گونه‏ای که بازتاب‌های آن کشورهای پیرامونی را نیز متأثر کرده‏ است. دست‌کم در چند سال گذشته، تقریبا همه همسایگان جمهوری اسلامی ایران درگیر جنگ‏های داخلی و بی‌ثباتی سیاسی و ناامنی بوده‏اند.

پیامدهای این بی‏ثباتی در قالب صدور بحران، گاه کشور ما را نیز در معرض تهدیدهای یادشده قرار داده است. بااین‌حال، در این مدت، ایران با وجود چالش‌های جدی در حوزه‌های اقتصادی و اجتماعی باثبات‏ترین کشور منطقه بوده است. بی‌گمان، چنین امنیتی علاوه بر کارآمدی نهادهای امنیتی و نظامی، متأثر از مردمی‌بودن نظام ج.ا.ایران به‌عنوان بنیادی‏ترین رکن امنیت و ثبات کشور بوده است.

مشارکت ٧٠درصدی پای صندوق‏های رأی، جدای از گرایش سیاسی و خاستگاه آرای رأی‏دهندگان، نشان داد اساسا اندیشه‌های براندازانه و افراط‏گرایانه میان مردم ایران و حتی ایرانیان خارج از کشور جایی ندارد. «انتخابات دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری کشورمان به کشورهای منطقه اعلام کرد راه تأمین امنیت این منطقه، بر تقویت دموکراسی و احترام به آرای مردم استوار است». وجه مشترک بیشینه آرا، جدا از اینکه به نامزد اصلاح‌طلب یا اصولگرا رأی داده باشند، رویکرد انتقادی به مباحث معیشتی، اشتغال و فساد پردامنه‌ای است که به نوعی در گفتار و برنامه همه نامزدها وجود داشت.

بر پایه گزارش سازمان شفافیت بین‌المللی در زمینه فساد مالی کشورها در سال ۲۰۱۶، در میان ١٦٩ کشور، ایران در رتبه ۱۳۱ قرار داشت. شاخص‌های این سازمان گویای آن است که میان فساد مالی با نابرابری و اختلاف طبقاتی رابطه‌ای مستقیم وجود دارد؛ به این معنا که فساد مالی تقسیم نامساوی قدرت و تقسیم نابرابر ارزش‌ها در جامعه را در پی دارد و در نهایت به رشد پوپولیسم می‌انجامد. در جریان ٢٠روزه هماوردها و پویش‌های دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری، مانند چند دوره گذشته، برخی نامزدها محور شعارهای انتخاباتی خود را بر پرداخت پول بیشتر به مردم در قالب یارانه قرار دادند.

...وعده‌هایی که بسیاری از مسئولان و ناظران با اشاره به محدودیت منابع و حوزه اختیارات دولت، بر اجرائی‌نبودن آن تأکید داشتند. ناهمخوانی چنین شعارهایی با سیاست‌های کلان اقتصادی کشور هم انتقادهای بسیاری را برانگیخت؛ به‌گونه‏ای که رئیس مجلس اعلام کرد وعده سه‌برابرکردن یارانه نقدی در چارچوب برنامه ششم توسعه و در اختیار دولت نیست. بارها از این نامزدها خواسته شد منابع ملی پرداخت چنین پول‏هایی را اعلام کنند. شگفتی آنجا بود که نه‌تنها پاسخی منطقی و قانع‌کننده از آنها دریافت نشد، بلکه پافشاری بر عملیاتی‌بودن چنین شعارهایی، فزونی گرفت. با‌این‌حال، بیشینه رأی‏دهندگان با وجود خاستگاه‌های رأی متفاوت، حسن روحانی را بر دیگر هماوردان انتخاباتی‏اش ترجیح دادند. ویژگی‌هایی مانند جسارت در گفتار، رویکرد تعامل‏گرایانه در سیاست خارجی، صبغه عمل‌گرایی، پیروزی بر رقبا در جریان مناظرات، حمایت جدی و بنیادی جریان اصلاح‌طلب، حمایت بیشینه نخبگان و گروه‌های مرجع دانشگاهی در قالب تأکید روحانی بر آزادی‏های اجتماعی، پشتیبانی بیشینه اهل‌ سنت، توان جذب آرای خاموش و خاکستری حسن روحانی را از دیگر نامزدها متمایز کرد.