زنگنه: عربستان در منطقه هژموني ندارد

صباح زنگنه؛ فعال سیاسی در روزنامه وقايع‌اتفاقيه نوشت: رياض پس از سفر ترامپ به منطقه خاورميانه، به‌دنبال ارائه تصويري بود که عربستان را محور اصلي سياست‌هاي آمريکا در منطقه نشان دهد.

رياض با اين تصور يا توهم به سوي ايجاد هژموني يا سلطه بر منطقه عمل مي‌کند. نتيجه اين تصور يا توهم، عدم پذيرش اعتراض يا رأي مخالف از سوي اعضاي شوراي همکاري است؛ درنتيجه قطر که در گذشته و حال اختلافاتي سياسي و سرزميني با عربستان داشته و دارد، مواقعي با چالش مواجه خواهد شد. دوحه، سياست‌هاي متفاوتي از رياض دنبال مي‌کند و اين شرايط بر باقي کشورهاي شوراي همکاري نيز حاکم است. هرچند ديگر کشورها به روش مجامله در روابط بين‌مجموعه‌اي شوراي همکاري، از عربستان تبعيت کرده و قطر از اين روش تبعیت نمي‌کند.

درحقيقت بيانات مسئولان قطري در رابطه با ايران، حزب‌الله و حماس به مذاق عربستان خوش نيامده و اين کشور از همه توان تبليغاتي و رسانه‌اي خود استفاده کرد تا اين کشور را سرکوب کند. عربستان ابتدا به بحرين دستور داد تا روابط خود با قطر را قطع کند و بحرين به‌واسطه اينکه تحت اشغال عربستان قرار دارد، به پذيرش اين دستور تن داد. ازطرفي امارات به‌عنوان شريک منطقه‌اي رياض در جنگ با يمن که در انتظار مشارکت در رهبري اين شوراست، از تصميم عربستان پيروي مي‌کند. مصر و امارات نيز نگران اخوان‌المسلمين بوده و هستند و تصور مي‌کنند با قطع رابطه با قطر مي‌توانند مشکلات خود با اين گروه اسلام‌گرا را حل کنند. با اين همه، ضربه و آسيب اصلي متوجه عربستان است؛ رياض از ورود به حالت هژمون و سلطه مطلقه بر شوراي همکاري خارج خواهد شد و بايد انديشه ديگري براي حضور و همکاري‌اش در منطقه دنبال کند.

همزمان ايجاد اين موقعيت ممکن است به طرح اين سؤال کمک کند که آيا مرزبندي اين سه کشور با قطر مي‌تواند به بحران منطقه‌اي دامن زند؟ در پاسخ بايد مدعي شد زمينه براي تقويت عناصر بحران‌ساز در منطقه فراهم نيست زيرا قطر همچنان پايگاه آمريکايي دارد، در ارتباط نزديک با انگليس و فرانسه است و سوابق نشان داده که اين دست اختلافات، پيش‌ازاين پنج، شش بار تکرار شده و پس از مدتي، روابط ترميم و دوباره برقرار شده است. علت اصلي اوج‌گيري اختلافات در ابتدا اعمال فشار بيشتر بر قطر است؛ چنانکه در دوره‌اي، کل اعضاي شوراي همکاري با قطر قطع رابطه کردند.

گرچه در ادامه اين وضعيت، بر ديگر اعضاي شوراي همکاري نيز اعمال فشار خواهد شد. بااين‌حال، به نظر نمي‌آيد قطع رابطه جدي حاصل شود. اين احتمال ضعيف است و اگر فشار و خطر افزايش يابد، ممکن است گزينه‌هاي ديگري مانند همکاري جدي‌تر با ايران تقويت شود. اگر چنين تحولي پيش آيد، زيان‌ديده اصلي عربستان خواهد بود. همچنين ايران مايل نيست در منطقه بحران يا درگيري ايجاد شود و اين درحالي است که عربستان به صورت رسمي خواستار کودتا در قطر شده است.

اين امکان براي هر کشوري در منطقه نيز مهياست که از نسل سرکوب‌شده خاندان حاکم عربستان بخواهد که کودتا کنند و حمايت شوند اما شيوه‌هاي اين‌چنيني، دعوت به سرنگوني، تشويق به جنگ و اختلاف داخلي، خلاف عرف و قوانين بين‌المللي و خلاف اصول همسايگي است. ايران بر اين اصول تأکيد دارد و نمي‌خواهد در منطقه درگيري ايجاد شود. بر‌اين‌اساس، اختلافات بايد از طريق مسالمت‌آميز حل شوند.