تفاوت فاحش در سکانس آخر «گرنفل» و «پلاسکو»

این ساختمان چون به یک «سازه اصلی مقاوم در برابر آتش و سازه» و یک «سازه پشتیبان در مرحله اول مواجهه با آتش» مجهز بوده توانسته، در برابر فروریزش تا زمان اطفای کامل، تاب بیاورد. در لندن بعد از حادثه حریق سال ۱۹۶۸ در یک آسمان‌خراش، با اقدام شهرداری لندن و سایر نهادهای تنظیم‌کننده مقررات ساختمانی، یک «خط‌قرمز برای رعایت ضوابط مقاومت سازه در برابر حریق» تدوین و اعمال آن در همه ساختمان‌ها به‌خصوص در سازه‌های بیش از ۶ طبقه از جمله برج گرنفل، اجباری می‌شود. وجود چنین سازه‌ مقاومی در «گرنفل»، علت عدم فروریزش برج در حریق روز چهارشنبه را توضیح می‌دهد. سازه‌های انگلیسی بعد از آتش‌سوزی بزرگ در قرن ۱۷ که باعث شد بخش بزرگی از لندن با شروع حریق در یک نانوایی و سرایت به خانه‌های چوبی، به خاکستر تبدیل شود، معمولا با مصالح دارای درجه احتراق بالا، ساخته می‌شود.

بررسی‌های «دنیای اقتصاد» درباره موفقیت نسبی عملیات امداد و نجات در حادثه آتش‌سوزی لندن نیز مشخص می‌کند: در این حادثه، با فرماندهی کارآمد و برنامه‌ریزی شده عملیات، یک گروه از مهندسین‌سازه از همان دقایق اول تسری آتش‌ به طبقات ساختمان، در بیرون برج، مسوولیت راهبری نیروهای آتش‌نشان در داخل برج را بر عهده گرفتند طوری که این گروه، با «اطمینان به تاب‌آوری سازه» به پشتوانه تضمین اعمال مقررات سال ۱۹۶۸ و همچنین «نامحتمل خواندن فروریزش ساختمان»، اجازه حضور نیروهای امداد و نجات در داخل برج گرنفل را برای آتش‌نشان‌ها صادر کرد و در عین حال، در لحظه، با مشاهده صحنه، مدیریت بحران حادثه برای اعمال تصمیمات ناگهانی از جمله دستور خروج نیروها را بر عهده داشت. حادثه «گرنفل» برای «پلاسکو»های موجود در شهر تهران و همچنین تیم مدیریت بحران پایتخت، از دو بُعد «مقاومت در برابر فروریزش» و «امداد و نجات با کمترین آسیب انسانی و تلفات»، یک «سرمشق» محسوب می‌شود.

این حادثه در عین حال، در خود لندن،‌ برای شهرداری و برج‌های مسکونی مشابه «گرنفل»، از بابت آنچه باعث «تسری آتش به طبقات» شد،‌ «درس عبرت» بود. به بیان دیگر، در لندن، برج‌ها به لحاظ مقاومت در برابر حریق و شهرداری به لحاظ نحوه مدیریت بحران حادثه، یک گام اساسی،‌ از تهران جلوتر هستند. در همین شهر اما «بازسازی برج‌های قدیمی»، مخاطراتی برای ساکنان لندن به‌وجود آورده که با دستور روز گذشته مقامات محلی و ملی در انگلیس، تحت تعقیب قرار می‌گیرد. برج مسکونی «گرنفل»، یکی از چند ساختمان‌ تحت عنوان «مسکن اجتماعی» است که با بودجه شهرداری ساخته شده و نگهداری آن بر عهده شورای محلی کنزینگتون بوده است. در این برج، گروه‌های فقیر و کم‌توان اقتصادی ساکن بوده‌اند.

برج «گرنفل»، به علت اعمال مقررات ضد آتش مصوب ۱۹۶۸، در برابر «تسری آتش بین طبقات»، مقاوم بود اما «خطای صورت گرفته در بازسازی نمای ساختمان در سال گذشته»،‌ باعث شد نمای این برج،‌ به مواد مشتعل و محرک آتش مجهز شود. نمای برج با حدود ۱۰ میلیون پوند هزینه بازسازی، به یک نمای مشابه «پنیر سوئیسی» آغشته شد؛‌ موادی شیمیایی از جنس پلی‌اتیلن با حفره‌های فراوان که در حریق روز چهارشنبه، به‌خاطر وجود هوا بین نما و سازه بیرونی ساختمان،‌ آتش را از طبقه منبع حریق به سایر طبقات تسری داد. این خطای مرمت،‌ باعث شد به رغم ویژگی برج که امکان مهار حریق در طبقه اصلی را حداکثر ظرف ۶۰ دقیقه برای نیروهای آتش‌نشان، بدون تسری آتش به سایر طبقات، مهیا می‌کند، حریق به طبقات دیگر نفوذ کند و «متن برچسب هشدار نصب‌شده در لابی برج مبنی بر توصیه به ساکنان برای ماندن در واحد مسکونی خود هنگام حریق در طبقات دیگر»، عملا نقض شود. نخست‌وزیر انگلیس روز گذشته دستور بازرسی سریع از ۲۰۰ ساختمان مشابه «گرنفل» را که بازسازی به‌تازگی در آنها صورت گرفته یا اصلا بازسازی نشده‌اند صادر کرد. ترزا می همچنین از تحقیقات ویژه درباره علت حادثه بعد از پایان عملیات امداد و نجات خبر داد. در انگلیس، حدود ۴ هزار برج با کاربری‌های مختلف وجود دارد.

گفته می‌شود ۴۲۵ هزار واحد مسکونی در ساختمان‌های مختلف لندن، در خطر مشابه قرار دارند. آتش‌سوزی «گرنفل»، یک بامداد چهارشنبه شروع شد و ۶ دقیقه بعد از اولین گزارش ساکنان، آتش‌نشانی در محل حاضر می‌شود. عصر چهارشنبه در حالی که حریق یکپارچه در برج مهار شده بود اما آتش‌سوزی مقطعی در طبقات بالاتر همچنان ادامه داشت و تا پنج‌شنبه نیز به‌صورت محدود تداوم پیدا کرد. بررسی‌های «دنیای اقتصاد» درباره مقایسه معنادار بین «ساختمان و حریق» در برج‌ گرنفل و برج پلاسکو، ۱۰ تفاوت معنادار نشان می‌دهد که شامل «نحوه فرماندهی حادثه»، «میزان تلفات آتش‌نشان‌ها»، «نحوه مواجهه شهرداری با حادثه»، «رفتار ساختمان در برابر حریق»، «نحوه مهار آتش»، «نحوه هدایت آتش‌نشان‌ها»، «نوع کاربری»،‌ «تجهیزات داخلی ساختمان»، «میزان ایستایی سازه» و «درجه حساسیت مالکان و ساکنان برج به آسیب‌پذیری سازه» است که جزئیات آن در جدول آمده است.

چرا زیرپای آتش‌نشانان «خالی» نشد؟

بررسی تاریخی حوادثی از این دست در انگلستان نشان می‌دهد که این کشور از تجربیات تلخ پیشین خود درس گرفته و حاصل، آن چیزی است که امروز موجب تعجب ناظران بین‌المللی و کارشناسان سازه شده است. دکتر جان کناپتون، استاد بازنشسته دانشگاه نیوکاسل در رشته مهندسی سازه پیش از اطفای حریق اطمینان داده بود که فروپاشی ساختمان گرنفل «نامحتمل» است، نظری که تنها چند ساعت بعد و با مهار کامل آتش از سوی آتش‌نشانان به اثبات رسید. کارشناسان اعلام کرده‌اند اگر برج گرنفل لندن فقط ۴ سال زودتر ساخته شده بود، آمار تلفات و خسارات ناشی از این آتش‌سوزی بسیار وسیع‌تر از این بود چون به احتمال زیاد ساختمان دچار فروپاشی می‌شد و آتش به راحتی به طبقات دیگر سرایت می‌کرد.

برج ۲۴ طبقه‌ و ۱۲۰ واحدی گرنفل لندن (برخی منابع خبری انگلیس، تعداد آپارتمان‌های برج را ۱۲۵ واحد عنوان می‌کنند) در سال ۱۹۷۴ ساخته شد اما در سال ۱۹۶۸، حادثه‌ای در لندن روی داد که موجب تغییر قوانین ساخت و ساز در انگلستان شد. در سال ۱۹۶۸ در شرق لندن یک آسمان‌خراش دچار حادثه انفجار گاز شد و ۴ نفر در آن جان باختند. این تنها حادثه‌ای بود که در آن لندن شاهد فروپاشی یک ساختمان می‌شد. پس از آن تجربه تلخ، از سال ۱۹۷۱ قوانین سختگیرانه‌ای برای ساخت‌و‌ساز در انگلستان به اجرا گذاشته شد که بر اساس آن در ساخت هر بنا باید اطمینان حاصل شود که آن سازه در صورت وقوع حوادث آتش‌سوزی یا انفجار همچنان بر جای خود خواهد ایستاد و از هم فرونخواهد پاشید و آتش به طبقات دیگر سرایت نخواهد کرد. از سال ۱۹۷۱ به بعد طراحی برج‌های انگلستان تغییر کرد. از آن زمان به بعد، طراحی ساختمان‌های لندن طوری بود که تنها اجازه می‌داد آتش یا انفجار بخشی از سازه پشتیبان را تخریب کند و سازه اصلی همچنان در جای خود بایستد. بر اساس قوانین مصوب سال ۱۹۷۱ ساختمان‌های انگلستان باید در مرحله طراحی یا نقشه‌کشی با قوانین جدید منطبق باشند.