نافرمانی مدنی در آسمان کاراکاس

روزنامه شرق: بحران ونزوئلا هرروز دامنه‌دارتر می‌شود و خبرهای حول‌وحوش این کشور بدتر. تظاهرات ضددولتی در این کشورها ماه‌هاست جریان دارد اما اتفاقات روز سه‌شنبه نشانه‌ای بود از شدت‌گرفتن اعتراض‌ها علیه دولت نیکلاس مادورو.

آن‌طور که گزارش‌ها می‌گویند یک افسر سابق پلیس یک هلیکوپتر را بر فراز کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، به پرواز درآورده و با اسلحه و نارنجک به دو ساختمان دولتی حمله کرده است.

نیکلاس مادورو پس از این حمله گفت تروریست‌ها دو نارنجک پرتاب کردند که منفجر نشدند، هرچند برخی گزارش‌ها تعداد نارنجک‌ها را بیشتر عنوان کردند. به گفته ارنستو ویلگاس، وزیر اطلاعات ونزوئلا، این هلیکوپتر ١٥ گلوله به سوی وزارت کشور شلیک کرده؛ آن‌هم در زمانی که ٨٠ نفر در حال برگزاری مراسم روز ملی روزنامه‌نگاران بوده‌اند. این هلیکوپتر سپس به سمت دادگاه عالی ونزوئلا پرواز کرده و چهار نارنجک «اصل کلمبیایی» ساخت اسرائیل را به سوی ساختمان دادگاه پرتاب کرده است. رئیس دادگاه عالی اعلام کرد در جریان این حمله هیچ‌کس زخمی نشده و منطقه بدون آسیب باقی مانده است.

ویدئوهایی که در رسانه‌های اجتماعی منتشر شده، مردی را نشان‌ می‌دهد که هم‌زمان با هدایت هلیکوپتر پرچمی را با دست نگه داشته که روی آن نوشته است «آزادی. ماده ٣٥٠». به نظر می‌رسد این نوشته اشاره‌ای است به بخشی از قانون اساسی ونزوئلا که براساس آن شهروندان اجازه دارند در برابر هر رژیمی که برخلاف تعهدات دموکراتیک عمل کند و حقوق‌بشر را تضعیف کند، نافرماني مدني كنند.

حادثه اخیر فقط چند ساعت بعد از این هشدار مادورو اتفاق افتاد که اگر دولت با نیروی غیردموکراتیک سقوط کند، او و هوادارنش دست به اسلحه خواهند برد. رسانه‌های محلی به نقل از شاهدان عینی از تبادل آتش میان گارد امنیتی دادگاه عالی و هلیکوپتر خبر دادند.

خلبان معترض، افسر سابق پلیس

رسانه‌های محلی مردی که هدایت هلیکوپتر را برعهده داشته، اسکار پرز یکی از افسران سابق پلیس ونزوئلا معرفی کرده‌اند. پرز دقایقی پس از حمله با انتشار ویدئویی در صفحه اینستاگرام خود در حالی که چهار مرد مسلح نقابدار در کنار او ایستاده بودند، مستقیما در مقابل دوربین خواستار قیام علیه استبداد مادورو به‌عنوان بخشی از ائتلاف اعضای نیروهای امنیتی شد. او گفت: ما دو گزینه پیش‌رو داریم؛ یا باید فردا با وجدان و مردممان قضاوت شویم یا اینکه امروز خودمان را از این دولت فاسد آزاد و رها کنیم.

او خود را بخشی از ائتلاف کارمندان نظامی، مأموران پلیس و غیرنظامیانی معرفی کرد که خواستار توازن و مخالف دولت به گفته او مجرم مادورو هستند. او مدعی شد هیچ گرایش سیاسی یا حزبی ندارد و فقط ملی‌گرا و میهن‌پرست است. او گفت «نبرد» آنها علیه نیروهای امنیتی نیست، بلکه «علیه معافیت این دولت از مجازات است. علیه ستم است». پرز در ویدئوی دوم خود به نوار بنفش‌رنگی که دور بازوی سمت چپش بسته بود، اشاره کرد و گفت او به «حقیقت و مسیح» وفادار است. اظهارات پرز گویای این بود که بخشی از نیروهای امنیتی ونزوئلا دیگر حاضر به پذیرش دولت ونزوئلا نیستند و برای مخالفت با او حاضرند به خشونت متوصل شوند؛ با این همه سؤال اصلی این است که تعداد این بخش از مخالفان در بدنه نیروهای نظامی چقدر است و اقدام احتمالی بعدی آنها چیست؟

مادورو هم پس از این حمله در تلویزیون دولتی ونزوئلا ظاهر شد و گفت نیروهای امنیتی در حال جست‌وجوی «تروریست‌های» مسئول این حادثه هستند. مادورو همچنین گفت: «من کل نیروهای مسلح را برای دفاع از صلح فعال کرده‌ام». مادورو گفت: یکی از این خلبان‌ها که ادعا شده در این حمله شرکت داشت، پیش‌تر با دستورات میگوئل رودریگزترز، وزیر کشور سابق ونزوئلا پرواز می‌کرد که این وزیر کشور سابق نیز به فعالیت برای سازمان سیا متهم شده است. این در حالی است که ترز فورا این اتهامات را به‌عنوان اتهامات بی‌پایه و اساس رد کرد. وزیر اطلاعات ونزوئلا هم گفت: نیروهای امنیتی برای دستگیری پرز مستقر شده بودند. دولت ونزوئلا پرز را به فعالیت براساس دستورات سازمان سیا و سفارت آمریکا در کاراکاس و همچنین به‌دست‌آوردن این هلیکوپتر سرقت‌شده متهم کرده، اما هیچ‌گونه شواهدی برای اثبات این ادعای خود ارائه نکرده است.

ابعاد فاجعه

مخالفان مادورو، مدت‌هاست خواستار سرکشی نیروهای امنیتی و پلیس از فرمان‌های رئیس‌جمهوری آن کشور هستند. تظاهرات مستمر علیه دولت ونزوئلا بیش از سه‌ماه پیش آغاز شد و در این مدت دو طرف دست به خشونت زده‌اند. این رویداد در حالی صورت گرفت که از ۲۴ ساعت قبل از آن غارت گسترده شهر ساحلی ماراسی آغاز شده بود.

در جریان این غارت دست‌کم ۶۸ سوپرمارکت، داروخانه و فروشگاه‌های دیگر غارت شده و چندین دفتر دولتی به دنبال اعتراضات ضددولتی به آتش کشیده شدند. مادورو ضمن محکوم‌کردن این خشونت‌ها در هشداری به مخالفان خود گفت: ما هرگز تسلیم نخواهیم شد. چیزی را که نتوانیم از طریق رأی‌گیری به دست آوریم با استفاده از سلاح به دست خواهیم آورد.

با ادامه اعتراضات، محبوبیت مادورو در نظرسنجی‌ها به ٢١,٩ درصد رسیده و تلاش‌های اخیر او برای فرونشاندن ناآرامی‌های اجتماعی از جمله پیشنهاد اصلاح قانون اساسی، به انتقاداتی حتی از درون حزب خودش منجر شده است. حتی دادستان کل این کشور که متحد دیرینه هوگو چاوز، سلف مادورو، بود هم اقدام اخیر رئیس‌جمهوری ونزوئلا را غیرقانونی و تهدیدی برای میراث چاوز خوانده است.

طبق گزارش بانک مرکزی ونزوئلا، میزان تورم به ٨٨ درصد در سال ٢٠١٦ رسید. میزان جرم و جنایت هم افزایش یافته و فقط در سال ٢٠١٦، ٢٨هزار و ٤٧٩ قتل ثبت شده است که یکی از بالاترین میزان قتل در جهان است. در این میان یافتن غذا و دارو هم بسیار دشوار شده و فقط آنهایی به آن دسترسی دارند که از پس قیمت‌های بازار سیاه برمی‌آیند.

در چنین شرایطی مادورو می‌گوید هرگونه تلاش برای بی‌ثبات‌کردن دولت او عواقبی فاجعه‌بار به‌دنبال دارد و به بحران پناهندگان در دریای مدیترانه دامن می‌زند. مادورو در درخواست بی‌پرده خود از ایالات‌متحده برای دخالت‌نکردن در بحران ونزوئلا گفت: «گوش کنید آقای ترامپ. شما مسئول هستید: دیوانگی ونزوئلایی‌های دست راستی را متوقف کنید».