تغییر اقلیم و سوءمدیریت، دو چالش اصلی خوزستان
اول از همه باید دو نکته را از هم جدا کرد اینکه گرمای هوا به عنوان پدیده هواشناسی و نکته دوم گرمای هوا در نتیجه پدیده تغییر اقلیم. اگر گرمای کنونی اهواز را به عنوان پدیده هواشناسی مورد بحث قرار دهیم باید بگویم این گرما چیز عجیب و غریبی نیست.
ناصر کرمی اقلیم شناس و استاد دانشگاه برگن نروژ در گفت‌و‌گو با «ایران» درباره گرمای بی‌سابقه در اهواز می‌گوید: اول از همه باید دو نکته را از هم جدا کرد اینکه گرمای هوا به عنوان پدیده هواشناسی و نکته دوم گرمای هوا در نتیجه پدیده تغییر اقلیم. اگر گرمای کنونی اهواز را به عنوان پدیده هواشناسی مورد بحث قرار دهیم باید بگویم این گرما چیز عجیب و غریبی نیست.
چون طبق آمارهایی که از بیشینه دما در خوزستان از سال ۱۹۶۱ تاکنون دارم باید بگویم در این ۶۰ سال بیشتر از ۲۰ بار شاهد دمای بالای ۵۰ درجه در اغلب شهرهای خوزستان بودیم یعنی هر سه سال یک بار شاهد افزایش دمای هوا بودیم و دوبار هم در سالهای ۱۹۶۷ و ۱۹۸۳ دمای ۵۴ درجه را تجربه کردیم.
این اقلیم شناس در پاسخ به اینکه آیا گرمای هوای اهواز در روزهای اخیر ناشی از تغییر اقلیم است یا عوامل دیگر، گفت: برای اینکه بتوانیم راجع به تغییر اقلیم صحبت کنیم باید رژیم بارش، دما و بسیاری از عوامل دیگر را در یک بازه زمانی طولانی و حداقل ۳۰ ساله بررسی کنیم. درباره خوزستان من مقاله‌ای در یکی از ژورنال‌های علمی امریکایی در دست چاپ دارم و یک بازه زمانی حدودا ۶۰ ساله را بررسی کردم.
او افزود: از نظر توالی دما از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۷ در اهواز دمای ۵۰ درجه را داشتیم اما از سال ۲۰۱۰ تاکنون یعنی ۷ سال مداوم است که شاهد بیشینه دمای ۵۰ درجه بودیم که این توالی در نوع خود بی‌سابقه است و چنانچه توالی وقایع اقلیمی زیاد شود میتوان علت را در اثر تغییر اقلیم دانست و اینجا نیز این امر شاهدی بر تغییر اقلیم در خوزستان است که البته شواهد دیگری هم وجود دارد از جمله اینکه من وقتی روند ۶۰ ساله دما و بارش را در ۴ ایستگاه دزفول، اهواز، رامهرمز و آبادان بررسی کردم مشخص شد دمای هوا به طور متوسط ۱.۵ درجه و بارش نیز حدود ۲۰ درصد در ۶۰ سال گذشته کاهش یافته است.
این اقلیم شناس افزود: کارشناسان خارجی در کردستان عراق و در کویت هم چنین مطالعاتی را در بازه زمانی ۳۰ ساله انجام داده‌اند همین طور بانک جهانی نیزروند گرمایش را در برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بررسی کرده و وقوع گرمایش در این کشورها نیز تاحدی به اثبات رسیده مثلاً در کویت یک گزارش منتشره نشان می‌دهد متوسط دمای این کشور در ۳۰ سال گذشته ۲ درجه افزایش یافته است.
تغییر اقلیم بزرگترین چالش پیش روی ایران
ناصر کرمی افزود: سال گذشته کنفرانس ملی تغییراقلیم در دانشگاه تهران برگزار شد و حدود ۱۰۰ مقاله علمی از صد اقلیم شناس داخلی در این کنفرانس ارائه شد که تمامی این اقلیم شناسان به طور نگران کننده‌ای اعلام کردند تغییر اقلیم در ایران رخ داده حال آنکه ۵-۶ سال قبل چنین نظری نداشتند اما امروز شاهد تشدید روندهای اقلیمی در کشورمان هستیم و متأسفانه این شیب‌ها زیاد و معنادار شده و تقریباً روزی نیست که از یک گوشه کشور خبر مرتبط با اقلیم نداشته باشیم و عمده اخبار محیط زیستی در کنار مسأله اقلیم عملا به حاشیه رانده شده است. ناصر کرمی می‌گوید: برای همین من معتقدم امروز بزرگترین مسأله ایران، نه حقوق بشر است نه اقتصاد و نه چیز دیگری بلکه تغییر اقلیم باید بزرگترین و جدی‌ترین مسأله ایران تلقی شود.
گرمای خوزستان و سوءمدیریت در منابع آب و سرزمین
کرمی خاطرنشان می‌کند: اما گرمای شدید خوزستان به جز عامل بیرونی که همان تغییر اقلیم است یک عامل درونی هم دارد و آن هم سوء مدیریت در بخش منابع آب و مدیریت سرزمین است. کشاورزی بی‌رویه، سدسازی‌های گسترده و تغییر مسیر و بستر رودخانه‌ها و نابودی هورها و از بین رفتن پوشش گیاهی و بهره کشی بیش از حد از جلگه خوزستان آن هم بدون توجه به ظرفیت‌های محدود محیطی و توسعه شهرها در دهه‌های اخیر تقریباً چیزی از جنگلها و مراتع این استان باقی نگذاشته است. توجه داشته باشیم در خوزستانی که از آن صحبت می‌کنیم تا همین ۸۰ سال پیش در بیشه هایش شیر زندگی می‌کرد و در جنگلهایش گوزن زرد بود اینها را که تغییر اقلیم از بین نبرد. امروز اما نه حیات وحشی مانده نه آن همه رویشگاه جنگلی و مرتعی. از آن همه رودخانه‌های حیاتی استان که شاهرگ اصلی سرزمین هستند چیزی باقی نمانده؛ جریان آب در کرخه به یک پنجم کاهش یافته در حالی که رودخانه‌ها می‌توانند در طول مسیر آب را همچون شیره حیاتی به زیر زمین بگسترانند و زمین را خیس کنند که امروز هیچ کدام اینها مهیا نیست و عاملش وزارت نیرو است. برای همین باید بگویم خوزستان امروز با ۲ قاتل بیرونی و درونی مواجه است که
باعث شده مردم این استان در صدد فرار از آن باشند. تغییر اقلیم از بیرون و سوءمدیریت از داخل.
کرمی می‌افزاید: بخش عمده‌ای از این مشکلات ایجاد شده به وزارت نیرو بر می‌گردد و اگر نتوانیم رطوبت خاک را در این استان که در نتیجه از بین رفتن رودخانه‌ها و هورها ایجاد شده مجددا ایجاد کنیم گرمای هوا شدید‌تر هم می‌شود. این استاد اقلیم شناسی همچنین می‌گوید: از سوی دیگر باید توانایی مردم استان را در مقابله با این تغییرات محیطی و اقلیمی بالا ببریم تا سازگار‌تر شوند، با زیرساخت‌های فرسوده آب و برق و با فقر گسترده مردم و بیکاری حاکم در این استان نمی‌توان این سازگاری را در بین مردم ایجاد کرد و در این صورت باید بگویم همان اتفاقی که در نتیجه خشکسالی در شاخ آفریقا افتاد در خوزستان هم می‌تواند رخ دهد چون معیشت عمده مردم در خوزستان مانند شاخ آفریقا در منابع محیطی گره خورده.
قطعاً گرمایش هوا در قطر تأثیر زیادی روی مردم نخواهد داشت چون معیشت مردم از راه‌های دیگری تأمین می‌شود ولی در خوزستان همه چیز به منابع محیطی گره خورده است. و اگر به فکر یک برنامه اساسی برای کاهش فقر و افزایش رفاه اجتماعی در منطقه نباشیم در سالهای پیش رو با بحران بزرگی در این منطقه مواجه خواهیم شد که مهاجرت‌های گسترده تنها یکی از این بحران هاست و از هم اکنون نیز داریم می‌بینیم. چون عملا ۹۰ درصد مردم اعم از فقیر و غنی در صدد فرار از خوزستان و مهاجرت هستند.
شایان ذکر است روزنامه ایران از ۶ عکاسی که با این روزنامه همکاری دارند درخواست کرد از وضعیت بی‌سابقه گرمای اهواز عکسی تهیه کنند اما همگی گفتند به دلیل گرمای شدید و چسبیدن کف کفش به آسفالت خیابان، امکان بیرون رفتن از خانه و عکاسی از شهر وجود ندارد.
نظر کاربران
احسنت مفاله جالبی بود
وضعیت محیط زیست کشور بحرانی است و متاسفانه توجه لازم به مهم که اساس بقای کشور است، نمی شود.
البته مدیریت غلط و ضعیف را میتوان مهمترین عامل بر شمرد چون با مدیریت قوی و توانمتد میشد در طی سالهای گذشته عوارض تغییر اقلیم را تا حدود زیادی مدیریت کرد تا عوارض آن به این شدت و حدت نمی بود ولی متاسفانه بخاطر استفاده از سیاسیون بجای متخصصین در امور مدیریتی با این مشگلات مواجه هستیم