خوش چهره: سعودی‌ها زیان درو می‌کنند

جلال‌ خوش‌ چهره در روزنامه ابتکار نوشت: ریاض مدت‌هاست درگیر وزن‌کشی قدرت با تهران است‎. این درحالی است که تهران در قبال ماجراجویی‌های سعودی‌ها خویشتنداری می‌کند و هشدار می‌دهد‎؛ ورود به چرخه رقابت‌هایی چنین تنها به زیان مردم و ثبات سیاسی منطقه است.

پیام تهران روشن، مستقیم و برای منطقه و جامعه جهانی مفهوم است‎‎؛ افزایش قدرت منطقه‌ای بیش از تلاش برای قدرت‌یابی جعلی شبیه آنچه ریاض درپی آن است، امنیت، ثبات و توسعه را به همراه خواهد داشت. در نگاه تهران، منطقه بیش از این قادر به تحمل نابسامانی‌هایی نیست که بیش از سه ‌دهه برآن تحمیل شده است.

این رویکرد، اصول واقع‌گرایانه را در نظر دارد؛ اینکه جهان امروز «اعمال قدرت بر دیگران» را برنمی‌تابد بلکه «اعمال قدرت با دیگران» است که می‌تواند به همگرایی‌ها و بازگشت ثبات به منطقه بینجامد.

توهم سعودی‌ها در اینکه با ایجاد ائتلاف‌های نیم‌بند با دولت‌هایی که هریک به تعبیری دچار بحران سیاسی در درون کشورهای خود هستند، قادر خواهند بود از یکسو به رقابت قدرت با ایران پرداخته و از سوی دیگر همسایگان عرب خود را زیر هژمونی خود درآورند، خیالی باطل است. قطر نمونه برجسته‌ از این مدعاست. این‌کشور اکنون همه ادعاهای برتری‌طلبانه سعودی‌ها را به چالش گرفته است. پاسخ صریح و قاطع دوحه به خواست‌های نامشروع به اصطلاح ائتلاف عربستان، مصر، امارات و بحرین، بدترین خسارت به اعتباری است که ریاض مذبوحانه در پی جعل آن برای خود است.

مقاومت قطر نه به لحاظ وسعت سرزمینی و جمعیت‌آن، ونه حتی جایگاه اقتصادی‌اش در منطقه است، بلکه عدم مشروعیت خواست‌هایی است که ریاض و متحدان نیم بند آن اعلام ‌کرده‌اند. در واقع قدرت طلبی سعودی‌ها با بحران اعتبار و مشروعیت نزد جامعه جهانی روبروست. این بحران به اندازه‌ای است که حتی تندروهای واشنگتن نیز حاضر به قبول آن نیستند. از همین‌رو «رکس تیلرسون» وزیر امورخارجه دولت ترامپ راهی منطقه شده است تا بحران روابط میان قطر و اتئلاف چهار جانبه عربستان، مصر، امارات و بحرین را به طریقی آبرومندانه حل و فصل کند.

جالب اینکه تیلرسون مقصد سفر خود را نخست کویت انتخاب کرده تا به این ترتیب فاصله واشنگتن از سطح مطالبات ریاض علیه دوحه معلوم شود. در نگاه دولت ترامپ، زیاده خواهی ریاض تنها به تضعیف راهبردی خواهد انجامید که انزوای تهران را هدف گرفته است. بنابراین تیلرسون در این سفر می‌کوشد تا اختلاف میان متحدان منطقه‌ای آمریکا به‌گونه‌ای مسالمت‌آمیز حل و فصل شود. به عقیده ناظران، سیاست‌های ریاض برای منزوی کردن تهران نه تنها بی‌نتیجه بوده بلکه حتی کیان شورای همکاری خلیج فارس را نیز با خطر جدی روبرو کرده است. این درحالی است که هنوز معلوم نیست مصر و امارات عربی متحده تا کجا حاضرند خطر هم‌سویی با سیاست‌های ریاض را علیه تهران تحمل کنند.

مهم‌تر اینکه خویشتنداری تهران در برابر ماجراجویی‌های ریاض نه تنها به جایگاه منطقه‌ای ایران آسیب نرسانده بلکه به اعتبار رویکرد دیپلماتیک آن در جامعه جهانی افزوده است. مشکل بزرگ ریاض با تهران، فقدان مشروعیت ادعاهای آن است. جامعه جهانی امروز اعتراف می‌کند که عربستان سعودی خاستگاه جریان تکفیری در جهان اسلام و تروریسم است. این عربستان سعودی است که با دخالت نظامی در یمن به جنگ داخلی در این کشور دامن زده است‎؛ مانع توافق صلح در سوریه است؛ با طرح مطالبات نامشروع، استقلال کشور همسایه خود (قطر) را به چالش کشیده و کشورهای عربی را دچار انشقاقی بی‌سابقه کرده است.

سعودی‌ها باید دریابند که خرید‌های تسلیحاتی و ایجاد ائتلاف‌های نیم بند هرگز نمی‌تواند آنان را در پله‌ای بالاتر از ایران در همه سطوح قدرت قرار دهد. ریاض سرانجام به این باور تن خواهد داد که کسب قدرت‌منطقه‌ای با اعمال آن بر دیگران به دست نمی‌آید بلکه قدرتمندی با دیگران است که به قدرت یک منطقه در جهان می‌انجامد. مفهوم خویشتنداری تهران در برابر ریاض نیز همین است.