نجات یا نابودی دموکراسی در ونزوئلا

روزنامه شرق: هواداران و مخالفان دولت ونزوئلا، پس از سه‌ ماه اعتراض گسترده در این کشور تصمیم به برگزاری دو رویداد انتخاباتی گرفته‌اند.

این دو گروه در روزهای اخیر سخت مشغول رقابت بر سر دو همه‌پرسی بودند؛ اولین همه‌پرسی روز گذشته و از سوی مخالفان برگزار شد و برای مخالفت با طرح «نیکلاس مادورو»، رئیس‌جمهوری ونزوئلا برای تشکیل مجمع ملی جدید برای بازنویسی قانون اساسی بود و دیگری همه‌پرسی ٣٠ جولاي برای موافقت با آن که دولت ونزوئلا آن را برگزار می‌کند. رأی‌گیری نمادین روز یکشنبه که مقامات انتخاباتی آن را تأیید نکرده‌اند، به منظور بررسی دیدگاه عمومی درباره پیشنهاد مادورو برای بازنویسی قانون اساسی ١٩٩٩ است. مقامات ونزوئلایی و هواداران مادورو همه‌پرسی روز گذشته را تحریم کردند و مادورو هم آن را غیرقانونی خوانده و از آن سو مخالفان می‌گویند در رأی‌گیری ٣٠ جولاي شرکت نمی‌کنند چراکه طرح مادورو خلاف دموکراسی و تنها با هدف تحکیم قدرت رئیس‌جمهوری این کشور ارائه شده است.

این در حالی است که مادورو مصرانه می‌گوید تغییر قانون اساسی لازمه مقابله با بحران‌های اقتصادی است و بعد از ماه‌ها اعتراض صلح را به این کشور بازمی‌گرداند. با این همه طرح بازنگری قانون اساسی مطرح‌شده از سوی مادورو به تنش‌ها دامن زده و خشم معترضان را برانگیخته است. به گفته جان هولمن، خبرنگار الجزیره در این منطقه، تحلیلگران ونزوئلایی می‌گویند دولت نامحبوب ونزوئلا می‌تواند با تغییر قانون اساسی قدرت خود را بیشتر کند و هم‌زمان کنگره ملی تحت کنترل مخالفان و انتخابات ریاست‌جمهوری سال ٢٠١٨ را لغو کند؛ امری که دموکراسی را در معرض خطر قرار می‌دهد. به دلیل همین حساسیت‌ها ‌میلیون‌ها نفر از مخالفان در همه‌پرسی روز گذشته که جنبه نمادین داشت، شرکت کردند.

پرسش‌های مطرح‌شده در همه‌پرسی

در این همه‌پرسی مردم به سه سؤال اصلی پاسخ آری یا خیر می‌دهند.

آیا شما درخواست بازنگری قانون اساسی که از سوی نیکلاس مادورو و بدون موافقت مردم ونزوئلا مطرح شده را رد می‌کنید؟

آیا از نیروهای نظامی ملی و همه مقامات دولتی می‌خواهید از قانون اساسی سال ١٩٩٩ دفاع کنند و از تصمیمات مجمع ملی حمایت کنند؟

آیا شما از برگزاری انتخابات آزاد و شفاف و همچنین ایجاد دولت وحدت ملی برای بازگرداندن نظم قانون اساسی حمایت می‌کنید؟

چه کسانی می‌توانند رأی دهند؟

همه ونزوئلایی‌های بالای ١٨ سال در داخل و خارج از کشور می‌توانستند در این همه‌پرسی شرکت کنند. رأی‌گیری در دوهزار و ٣٠ حوزه رأی‌گیری در ٥٣٦ شهر ونزوئلا و ٦٩ کشور جهان برگزار شد. چندین نفر از رهبران سابق آمریکای لاتین برای نظارت بر این انتخابات به کاراکاس، پایتخت ونزوئلا سفر کردند.

پیامدهای این همه‌پرسی

این همه‌پرسی جنبه نمادین ندارد و هنوز مشخص نیست بعد از اعلام نتایج چه اتفاقی می‌افتد اما برخی معتقدند پیروزی در این همه‌پرسی می‌تواند دست معترضان را برای اقدامات دیگری علیه دولت مادورو از جمله اعتصاب سراسری باز کند. «هنری کاپریلس» رهبر مخالفان ونزوئلا هم پیش از برگزاری این همه‌پرسی گفت: اگر ‌میلیون‌ها نفر در این همه‌پرسی شرکت کنند و به طرح مادورو نه بگویند، فشارهای ما برای احترام به اراده مردم و جلوگیری از تقلب در قانون اساسی مقیاس بزرگ‌تری پیدا می‌کند.

مجمع مؤسسان ملی چیست؟

مجمع مؤسسان ملی کنوانسیونی است که در سال ١٩٩٩ در ونزوئلا برای نوشتن قانون اساسی جدید ایجاد شد. تشکیل مجمع مؤسسان جدید می‌تواند بیش از یک سال طول بکشد چراکه برای تعیین مؤسسان آن باید همه‌پرسی و انتخابات برگزار شود و مؤسسان هم باید ماه‌ها مسائل مربوط به قانون اساسی جدید را مورد بحث قرار دهند. این امر به رئیس‌جمهوری ونزوئلا اجازه می‌دهد در طول این فرایند در قدرت باقی بماند و حتی می‌تواند منجر به تأخیر در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ٢٠١٨ شود. همه اینها در حالی است که براساس برخی نظرسنجی‌ها تنها ٣٠ درصد مردم از تصمیم مادورو برای بازنویسی قانون اساسی تصویب‌شده در دولت هوگو چاوز حمایت می‌کنند و موافقت با شخص مادورو هم به ٢٠ درصد رسیده است.

در واقع از هر ١٠ فرد پرسش‌شده در ونزوئلا، هفت نفر با تغییر قانون اساسی مخالف هستند. با این همه مادورو همچنان در میان فقرا و کارمندان عالی‌رتبه ارتش محبوب است. براساس گزارش‌ها با توجه به اعتراضات چند ماه گذشته که به کشته‌شدن دست‌کم صد نفر و مجروح‌شدن حدود هزارو ۵۰۰ نفر منجر شده، به نظر می‌رسد مخالفان از هر وسیله‌ای برای اعمال فشار بر دولت استفاده می‌کنند. در صد روز گذشته هم مخالفان و هم دولت به ‌نحوی به خشونت متوسل شدند و برای مثال مخالفان به انبار موادغذایی حمله کردند و آن را آتش زدند و در یک مورد حتی یکی از هواداران مادورو را آتش زدند و نیروهای امنیتی دولتی هم با سرکوب تظاهرات ضددولتی و دستگیری مخالفان به خشونت‌ها دامن زدند.

کاهش فقر و بی‌کاری، بهبود آموزش و بهداشت و رشد اقتصادی میراث «هوگو چاوز»، رئیس‌جمهوری پیشین ونزوئلا بود که در سال ٢٠١٣ درگذشت و پس از آن نیکلاس مادورو، هم‌حزبی او بر کرسی او تکیه زد اما با کاهش قیمت جهانی نفت و پیش‌رفتن مادورو به سمت اقتدارگرایی، میراث چاوز تا حدود زیادی به باد رفت و حالا بسیاری از هواداران هوگو چاوز، رئیس‌جمهوری پیشین ونزوئلا هم‌اکنون به صف مخالفان دولت پیوسته‌اند.