سفر صدر به عربستان عجیب نیست

روز گذشته و حدودا یک ماه بعد از سفر حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق به عربستان سعودی، عربستان در دعوتی رسمی میزبان مقتدی صدر، روحانی شیعه عراقی، بود؛ درحالی‌که سفر حیدر العبادی به عربستان سعودی در مقام نخست‌وزیر عراق امری عادی و متداول محسوب می‌شود، حضور رهبر یک حزب سیاسی به چنین گردونه و قلمرویي، می‌تواند شائبه‌برانگیز باشد.

صباح زنگنه در شرق نوشت: روز گذشته و حدودا یک ماه بعد از سفر حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق به عربستان سعودی، عربستان در دعوتی رسمی میزبان مقتدی صدر، روحانی شیعه عراقی، بود؛ درحالی‌که سفر حیدر العبادی به عربستان سعودی در مقام نخست‌وزیر عراق امری عادی و متداول محسوب می‌شود، حضور رهبر یک حزب سیاسی به چنین گردونه و قلمرویي، می‌تواند شائبه‌برانگیز باشد.

طبعا نخست‌وزیر عراق باید برای حفظ و تأمین منافع عراق با همه همسایگان تعامل داشته باشد. یکی از مسائل مهم امروز عراق جلوگیری از ورود تروریست‌هایی است که یا از مبدأ عربستان یا با حمایت مالی و تسلیحاتی این کشور به عراق وارد می‌شدند؛ بنابراین اگر حیدر العبادی بتواند از مسیرهای دیپلماتیک مانع این امر شود، این دستاورد بزرگی برای او و کشورش به حساب می‌آید.

در مقابل، سفر صدر به عربستان فاقد این وجاهت و اعتبار ملی و حقوقی است. البته از آنجا که اداره تشکیلات مقتدی صدر در عراق به دست عربستان افتاده است، سفر او به عربستان امر چندان عجیبی نیست.

در واقع عربستان از سفر صدر به‌عنوان یک روحانی برجسته شیعه، دو هدف را دنبال می‌کند. این سفر بعد از پیروزی‌های ارتش و بسیج مردمی عراق در آزادسازی موصل و شکست داعش صورت می‌گیرد؛ بنابراین عربستان که با شکست داعش قافیه را در عراق تا حد زیادی باخته است، به نظر می‌کوشد تا از طریق جریان صدر، همچنان نفوذ خود را در عراق حفظ کند. از دیگر سو، سعودی‌ها از سفر صدر به دنبال یک بهره‌برداری تبلیغاتی‌اند.

این سفر با سرکوب شیعیان شرق عربستان و نارضایتی مردم عراق از اقدامات دولت سعودی هم‌زمان شده است و عربستان می‌کوشد از صدر برای تحت‌الشعاع قرار‌دادن این مسئله بهره بگیرد. البته این امکان وجود دارد که عربستان امتیازاتی را به آقای صدر بدهد که می‌تواند شامل آزادسازی شیعیان بازداشت‌شده در عربستان باشد. از دیگر سو، درخواست و اعلام سیدعمار حکیم برای ایجاد یک جریان حکمت ملی نیز به نظر مقتدی صدر را به سوی یک تحرک سیاسی جدید سوق داده است.

این اقدام را همچنین می‌توان در راستای مقدمه‌چینی برای انتخابات آتی پارلمان عراق دید که در اوایل سال ٢٠١٨ میلادی برگزار خواهد شد. تمام شواهد و قرائن از این حکایت می‌کند که عربستان قصد ورود جدی به مسائل عراق و تأثیرگذاری بر جریانات سیاسی این کشور را دارد. علاوه‌بر‌این، زمان این دعوت نیز حائز اهمیت است. از یک سو، این دیدار در حالی صورت می‌گیرد که نزدیک به یک ماه تا برگزاری مناسک حج باقی مانده و هر فردی که از این تاریخ وارد خاک عربستان می‌شود، ناگزیر است این مدت‌زمان را تا عید قربان در عربستان بماند.

این حضور بلندمدت برای یک مقام سیاسی و رهبر یک حزب سیاسی-نظامی مسئله متعارفی نیست. نکته دیگر اینکه دیدار مقتدی صدر با ولیعهد عربستان در حالی صورت می‌گیرد که تنش‌ها میان ایران و عربستان بالا گرفته است. با وجود اینکه مقتدی صدر معروف به نوسان در موضع‌گیری‌های سیاسی است، شاید این حرکت او را بتوان مصداق نمک‌خوردن و نمکدان‌شکستن دانست.

البته هنوز برای اعلام نظر قطعی دراین‌باره که آیا این سفر می‌تواند زمینه‌ساز فاصله‌گرفتن جریان صدر از ایران شود، اندکی زود است. فراموش نکنیم، عربستان اعتقاد ایران به مهدویت را یکی از دلایل مذاکره‌نکردن با ایران عنوان کرده بود و حال این کشور در حالی پذیرای مقتدی صدر شده است که این روحانی شیعی یک نیروی نظامی به نام مهدی را رهبری می‌کند؛ امری که بدون تردید ملهم از اندیشه مهدویت است.

با این تفاسیر، این دیدار بیشتر از آنکه نشان از یک همکاری طولانی‌مدت و استراتژیک داشته باشد، یک نمایش تبلیغاتی برای دو طرف محسوب می‌شود.