«روحاني دوم» راه سختی در پیش دارد

جواد دلیری در اعتماد نوشت: «روحاني دوم» راه سخت اما كوتاهي تا ١٤٠٠ دارد. او همچنان كه در نيايش خود، از خداوند ياري خواست بايد در تحمل سختي‌ها صبور، در برابر ظلم جسور و شنوا براي شنيدن صداي مردم باشد. بايد به مطالبه‌ها و وعده‌ها پايبند باشد و اين نه كاري است سهل و آسان.»

«يك: ۱۲مرداد روز عجيب و متفاوتي در عصر جمهوري اسلامي ايران است؛ روزي كه «منتخب مردم» حكم رياست‌جمهوري خود را از ولي‌ فقيه و رهبري نظام دريافت مي‌كند تا پس از آن با سوگند در برابر قرآن كريم و نمايندگان مردم در خانه ملت، رياست‌جمهوري خود را رسما و قانونا آغاز كند.

اين چنين آيين تنفيذ و تحليف رياست‌جمهوري در جمهوري اسلامي به پيوند زدن دين و دموكراسي مي‌انجامد و نيمه مردادماه در تاريخ سياست ايران به ايامي تبديل مي‌شود كه نشانه حاكميت راي و نظر مردم است. اگر يكصدويازده سال پيش فرمان مشروطيت نتوانست به سرانجامي نيكو دست يابد اما آرمان مشروطه امروز زنده و در راي و نظر مردم ايران اسلامي تبلور و ظهور يافته است.

آيين تنفيذ و تحليف فرآيندي است كه از «مردم» آغاز شده و به «مردم» ختم مي‌شود. مردم با راي خود در انتخابات كه عصاره عقلانيت بشر براي آزادانه و بهتر زيستن است و حكم يك فريضه را براي انسان‌ها يافته، منتخب خود را برمي‌گزينند، ولي فقيه نيز كه با راي غير مستقيم مردم برگزيده شده، راي مردم را تنفيذ مي‌كند، سپس منتخب مردم در برابر مردم سوگند ياد مي‌كند تا رياست‌جمهوري‌اش رسميت يابد.

دموكراسي به‌ عنوان راه و روش زيست انساني، عقلاني و اخلاقي امروز در ايران عزيز راه دراز و پرمشقتي را طي كرده است تا خواست مردم به آزادي، برابري، قانون‌گرايي، استقلال، دينداري آگاهانه و مومنانه، تساهل و مدارا و اخلاق رهنمون شود. هر چند در برخي مسائل همچنان اين راه، پر از پيچ و خم است اما شيريني اين راه با روي آوردن به نظام دموكراتيك حلاوت ديگري دارد.

هموار كردن راه درشت و ناهموار دموكراسي در ايران راه آسان و سهلي نبود. رهبر معظم انقلاب روز پنجشنبه در آيين تنفيذ دوازدهمين حكم تنفيذ رييس‌جمهور اسلامي ايران فرمودند: «اين جلسه نماد مردم‌سالاري است. اين دوازدهمين جلسه از اين ‌قبيل - از اول انقلاب تا امروز - است؛ يعني ملت ايران دوازده مرتبه از آغاز انقلاب، در انتخاب مديران تراز اول كشور نقش‌آفريني كرده‌اند.

اين خيلي مساله مهمي است. انتخابات مردم و گزينش‌هاي مردمي، ١٠ مجلس شوراي اسلامي هم به ‌وجود آورده است؛ پنج شوراي شهر و روستا را تشكيل داده است؛ پنج مجلس خبرگان را به ‌وجود آورده؛ اينها همه از بركت انقلاب است. نسل جديد ما فراموش نكند، ما دوره قبل از انقلاب را با همه وجودمان لمس كرديم؛ ديكتاتوري را، در حاشيه بودن مردم را، بي‌اعتنايي به مردم در امر حكومت را با همه وجودمان ديده‌ايم؛ جوان‌هاي ما نديده‌اند. مردم، قبل از پيروزي انقلاب هيچ نقشي در مديريت كشور و تعيين مديران نداشته‌اند.

روسا، سلاطين، پادشاهان و اطرافيان‌شان مي‌آمدند، مي‌رفتند، [اما] مردم فقط تماشاچي بودند؛ هيچ نقشي نداشتند. انقلاب اسلامي آمد و مردم را از حاشيه به متن آورد؛ مردم شدند صاحب اختيار. از اول انقلاب، اين دوازدهمين باري است كه نتيجه گزينش مردم براي مديريت قوه مجريه مشخص مي‌شود.»

اين سخن ايشان از اين زاويه مهم است كه ايراني بودن، ديندار بودن و دموكراتيك بودن (مردم صاحب راي و نظر بودن)، ويژگي‌هايي متلاطم و هم‌آهنگ‌اند و امروز اين سه در كنار هم در ايران اسلامي رخ‌نمايي مي‌كند. دموكراسي در ايران از همان لحظات اول شكل‌گيري انقلاب اسلامي بر پا شد تا تبعيض‌هاي گونه‌گون در ميان مردم از بين برود يا كاهش يابد.

شكي نيست كه دستيابي به حكومت، دموكراسي را كاري دشوار و طاقت‌سوز و فرآيندي تدريجي و گام‌ به‌ گام مي‌داند. دموكراسي، امكانات و زمينه‌هاي لازم را براي شهروندان آماده مي‌كند تا برابري در جامعه پديد ‌آيد و تبعيض از مردم دور شود. دموكراسي شِنِلي نيست كه بتوان به سادگي آن را به دوش افكند.

نيل به فرهنگ، رفتار و مناسبات دموكراتيك، كاري است به غايت دشوار و پر زحمت كه فقط مي‌توان راه آن را با اميد، تلاش و فداكاري گشود. بر اين اساس نظام جمهوري اسلامي با تلفيق دين و دموكراسي و با بهره از آيين حكومت‌داري اسلامي يك همنوايي و همسويي به‌ وجود آورد.

آموزه‌هاي كتاب و سنت نشان مي‌دهد در جهان امروز مي‌توان هم ديندار بود و هم دموكرات زيست؛ همچنان كه جمهوري اسلامي ايران در چهار دهه فعاليت خود از همان زمان كه رهبر فقيد انقلاب اسلامي و بنيانگذار جمهوري اسلامي، ميزان را، راي مردم اعلام كردند پايبندي خود را غير سمبليك به دموكراسي و راي مردم نشان داد.

اينچنين است كه ١٢ مرداد روند متفاوت تاريخ سياسي ايران و روز مردمسالاري و دموكراسي است. چه پسنديده كه اين روز پر ابهت نامگذاري رسمي يابد تا در كنار روز مشروطه و روز سوگند رييس «جمهور» قرار بگيرد.

دو - سخنان روز پنجشنبه روحاني، سخناني متفاوت بود، شروعي جدي و محكم و پاياني با عهد و پيمان با خدا و مردم. روحاني از راه و منش امام رضا(ع) در سياست گفت؛ از «تدبير» امام براي گسترش انديشه و آرمان حق‌جويان، از درس مدارا و محبت امام و سرانجام «آيين احتجاج امام براي گفت‌وگوي منطقي با پيروان مكاتب و مذاهب ديگر.

رييس‌جمهور منتخب در ميانه سخنان خود سيره و منش دولت‌داري خود را نيز بازگو كرد. تصريح كرد كه جامعه ايراني از لحاظ سبك زندگي داراي تنوع است. او بر حق همه اقوام ايراني كه همه اقوام ايراني پاره تن مام وطن هستند، تاكيد كرد. از توانمندي‌هاي بي‌پايان زنان و جوانان براي ساختن آينده‌اي كه تجلي آزادي، امنيت، آرامش و پيشرفت است، سخن گفت.

او كه اينك به اعتبار راي مردم و امضاي آن از سوي رهبري معظم انقلاب، رييس‌جمهور منتخب متعهد به انجام وظايفي مي‌شود كه يقينا فراتر از توان و ظرفيت هر شخص حقيقي است. در انتخابات اخير نظر و راي مردم به‌ وضوح مشخص كرد كه بر كدام مشي و انديشه پاي مي‌فشرند و آن را ادامه راستين آرمان‌هاي انقلاب مي‌دانند.

همه آنهايي كه به روحاني راي دادند و آنهايي كه به ديگران راي دادند يا حتي پاي صندوق‌هاي راي حاضر نشدند، همه شهروندان ايراني هستند و از حقوق برابر شهروندي برخوردارند. رييس‌جمهور منتخب مكلف است خواسته‌هاي قانوني همه آنان را مد نظر قرار دهد.

روحاني روز پنجشنبه اصول سياست‌ورزي خود را شفاف كرد: جامعه‌اي عادلانه و با مشي اعتدالي. اولويت اصلي خود را افزايش توليد و اشتغال دانست. براي اقتصاد و اجتماع وعده داد كه ريشه‌كن شدن فقر و از بين رفتن فساد حق مردم است. مهار تورم، رشد اقتصادي و سربلند شدن ايران در محافل بين‌المللي حق مردم است.

دستيابي به بازار منطقه و جهان حق مردم است. رشد فضاي آزاد و معنوي حق مردم است. دسترسي آسان به اطلاعات حق مردم است. برابري در برابر قانون حق مردم است. داشتن آينده‌اي مطمئن حق مردم است و اظهار نظر و گفت‌وگو، دانستن و در جريان امور كشور قرار گرفتن، حق مردم است.

شفاف و روشن گفت صداي مردم را بار ديگر شنيده‌ايم و بايد به اميد و اعتماد آنان با همه وجود توجه كنيم و در پايان با خداي خود عهدي دوباره بست و از او ياري خواست تا در تحمل سختي‌ها و نامهرباني‌ها صبور، در مقابله با ظلم و جور جسور، در بازشناسي كژي‌ها و ناراستي‌ها بينا، در فرو ريختن ديوار دروغ و حسد توانا، در كنار زدن پرده ريا و تزوير توانمند، در شنيدن صداي مردم شنوا، در پاسخ به خواست جوانان مصمم و در پافشاري بر مصالح ملت پابرجا باشد.

مردم ايران به اعتدال‌گرايي و دوري از افراط و تفريط راي مثبت دادند.

كانون فكري و اجرايي دولت بايد بر محور اعتدال و عقلانيت بنا شود. اعتدال‌گرايي به‌ معناي توازن ميان آرمان و واقعيت و ترجيح منافع ملي بر منافع حزبي و جناحي است. اعتدال‌گرايي بايد همواره بر اجماع ملي، قانون‌گرايي و بردباري در تعاملات سياسي تاكيد كند. بنيان اين مرام فكري و عملي، فاصله گرفتن از تخيل و توهم و تمركز بر تفكر، برنامه، شفافيت و استفاده از تخصص‌هاست.

دولت تدبير و اميد نهايت اهتمام خود را به كار بگيرد تا بر مبناي اهداف و روش‌هاي عقلايي و متناسب با واقعيت‌هاي موجود، اعتدال را شالوده عملكرد و مديريت كشور قرار دهد، تهديدها را كاهش داده و فرصت‌ها را افزايش دهد. اعتدال‌گرايي بر اخلاق و مدارا اصرار مي‌ورزد و از طريق گفت‌وگو، تفاهم و تدوين برنامه‌هاي كوتاه‌مدت و ميان‌مدت، شكاف‌هاي اجتماعي و اقتصادي را به حداقل ممكن مي‌رساند.

«روحاني دوم» راه سخت اما كوتاهي تا ١٤٠٠ دارد. او همچنان كه در نيايش خود، از خداوند ياري خواست بايد در تحمل سختي‌ها صبور، در برابر ظلم جسور و شنوا براي شنيدن صداي مردم باشد. بايد به مطالبه‌ها و وعده‌ها پايبند باشد و اين نه كاري است سهل و آسان.»