استراتژی های دولت برای جلوگیری از کودک آزاری

روزنامه آرمان نوشت: نظرات حبیب ا... مسعودی فرید، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور درباره اقدامات انجام شده در این سازمان برای ارتقای امنیت و رفاه کودکان کشور

در سال‌های اخیر آمار کودک آزاری‌ها افزایش نیافته، بلکه حساسیت نهادهای اجتماعی نسبت به این قضیه افزایش یافته است. در این میان برخی از کودکان در ارتباط با مواد مخدر تحت کودک آزاری قرار می‌گیرند، چون مصرف‌کننده مواد مخدر صنعتی نسبت به مواد مخدر سنتی با توهم بیشترروبه‌روست. کودکان در خانواده‌های معتاد بیشتر تحت کودک آزاری به شیوه‌های مختلف قرار می‌گیرند. در واقع می‌توان گفت که کودک آزاری تحت تاثیر مواد در کشور افزایش یافته است.

باید بتوان استراتژی‌های مختلف را نسبت به کودک آزاری‌ها و ویژگی‌های آن شناسایی کرد. برای مثال با بررسی پرونده بنیتا (کودک هشت‌ماهه دزدیده شده) باید سارق خودرو و پدر او که خودرو را رها کرده مورد بررسی قرار بگیرند. برای مقابله با کودک آزاری‌ها باید به افزایش آگاهی و مهارت مردم توجه کرد. برای مثال مددکاران سازمان بهزیستی در مهد کودک‌ها برای ارتقای مهارت‌های زندگی نحوه برخورد با افراد غریبه را به کودکان توضیح می‌دهند. همچنین با بررسی پرونده آتنا اصلانی باید تاکید کرد که اگر کودک از مهارت‌های خود مراقبتی برخوردار بود، آن اتفاق ناگوار رخ نمی‌داد. برای مقابله با انواع و اقسام کودک آزاری‌ها می‌توان آموزش‌ها را از مراقبت‌های دوران بارداری آغاز کرد. برای مثال در بدو تولد نوزاد هم می‌توان والدین را در مراکز درمانی درباره نحوه فرزند پروری آگاه کرد، چون بیش از نیمی از کودک آزاری‌ها به دلیل غفلت والدین رخ می‌دهد. در ضمن کودک آزاری فقط به ضرب و شتم کودک ختم نمی‌شود، بلکه هرگونه توهین، تحقیر و مقایسه کودک با دیگران او را مورد آسیب قرار می‌دهد. در دو سه سال اخیر سازمان بهزیستی مسائل مختلف همچون حریم خصوصی را در مهد کودک‌ها به کودکان آموزش می‌دهد، اما هم اکنون سازمان بهزیستی در پی آموزش‌های فراگیر است. در این برنامه قرار است والدین و سرپرستان کودکان هم تحت آموزش قرار گیرند. همچنین با این آموزش‌ها می‌توان کودکان و نوجوانان را در مدارس به شکل آگاه پرورش داد.

در کشور ما ۲۶‌درصد از افراد به یکی از اختلالات روانی مبتلا و نیازمند درمان هستند. باید دانست که میزان قابل توجهی از کودک‌آزاری‌ها به دلیل وجود اختلال روانی در بین افراد است. از سوی دیگر برخی از کودک آزاری‌ها به دلیل نداشتن مهارت‌های زندگی اتفاق می‌افتد. برای مثال پدر یا مادر به دلیل کاهش آستانه تحملشان فرزندشان را به دلیل انجام یک کار اشتباه مورد ضرب و شتم قرار می‌دهند. در دولت دوازدهم باید یکی از اولویت‌های طرح تحول سلامت هزینه برای ارتقای سلامت روان باشد.

با بررسی کشورهای پیشرفته می‌توان تاکید کردکه ۱۰‌درصد بودجه بخش درمان در بخش سلامت روان هزینه می‌شود، اما در کشور ما سه‌درصد از بودجه سلامت روان در بخش درمان هزینه می‌شود. در کشور با ارتقای سلامت افراد و غربالگری اختلالات روانشناختی می‌توان اقدامات اساسی انجام داد. بر اساس بررسی‌های علمی ۵۰‌درصد اختلالات روانی قبل از سن ۱۴سالگی آغاز می‌شود. با این تفاسیر اگر بتوان توجه به سلامت روان را در مدارس با کمک وزارت بهداشت نهادینه کرد، طبیعتا میزان خشونت در جامعه کاهش می‌یابد.

استراتژی سازمان هم استفاده از ظرفیت رسانه است. باید با استفاده از ظرفیت رسانه ملی بتوان اقدامات مناسب انجام داد. برای مثال با بررسی نحوه پوشش‌دهی رسانه به مساله کودک آزاری می‌توان از رسانه انتظار داشت که همچون یک رپرتاژ آگهی از کنار چنین مسائل بگذرد یا می‌توان از آن به عنوان پنجره فرصت استفاده کرد. در کشور ۱۴۰ مرکز در زمینه کودک آزاری راه‌اندازی شده است. همچنین حدود ۳۴۰ اورژانس اجتماعی در شهر تهران و ۴۵۰ اورژانس اجتماعی در شهرستان‌ها فعالیت می‌کنند.

بر اساس گزارشات اورژانس اجتماعی در سال 95 حدود 13‌هزار تماس در زمینه کودک آزاری ثبت شده است. در این میان حدود هفت‌هزار تماس مورد تایید قرار گرفته است. با هر تماس تیم درمانگر به محل اعزام شده و با پرس‌وجو مساله را مورد بررسی قرار می‌دهند. این افراد با مشاهده کودک آزاری اقداماتی همچون دور کردن کودک از محل را با تایید قاضی انجام می‌دهند. برای مثال وقتی کودک در خانواده، به دلیل اعتیاد پدرش تحت آزار قرار می‌گیرد، اورژانس اجتماعی به همراه نیروی انتظامی اقدامات لازم را انجام می‌دهد. نیروی انتظامی و قضات دادگاه مساله کودک‌آزاری را با حساسیت دنبال می‌کنند.

سال گذشته سازمان بهزیستی بر اساس بررسی‌های انجام شده شش‌هزار کودک کار و خیابان را شناسایی کرد. بیش از95‌درصد این افراد با خانواده زندگی می‌کنند و کمتر از یک‌درصد آنها شب‌ها را در خیابان می‌گذرانند. در سال‌های اخیر بر اساس یک طرح پایلوت پنج استان خوزستان، تهران، البرز، چهارمحال و بختیاری و همدان انتخاب شده و با همکاری بخش غیردولتی در حوزه کودکان خیابانی از آنها خواسته شد تا خدمات روزانه به این کودکان ارائه شود. در این اقدام بیشترین اماکن مورد تردد این کودکان محل فعالیت فعالان حوزه کودک قرار گرفت. برای مثال فعالان حوزه کودکان کار و خیابان در شهر تهران در حوالی بازار بزرگ تهران با بینش کاهش آسیب نسبت به جذب این کودکان اقدامات مناسب انجام دادند. در این اقدام دلایل فعالیت کودکان کار و خیابان مورد توجه قرار گرفت. بر این اساس می‌توان با کمک رسانی به خانواده‌های کودکان کار و خیابان اقدامات لازم برایشان انجام داد. اغلب کودکان کار و خیابان به شکل گروهی و خانوادگی در سطح شهر فعالیت می‌کنند. از سوی دیگر جامعه به موضوع کودکان کار و خیابان حساس است.

بر اساس همکاری‌های انجام شده با وزارت بهداشت قرار شد که مادران معتاد بعد از زایمان به اورژانس اجتماعی معرفی شوند. در این اقدام سال گذشته‌هزار و ۳۰۰ نوزاد به سازمان بهزیستی معرفی شدند، در حالی که این نوزادان می‌توانستند در معرض فروش و انواع آسیب‌ها قرار بگیرند. برای مثال وقتی یک مادر کارتن خواب و معتاد مسئولیت نگهدای نوزاد را برعهد می‌گیرد، دیگر نمی‌توان نسبت به سلامت آن طفل امیدوار بود. بر اساس بررسی‌های میدانی سازمان بهزیستی و گزارشات سازمان‌های مردم نهاد می‌توان گفت که بیش از ۸۰‌درصد از نوزادان و کودکان در معرض فروش کاهش یافته است. هم اکنون نگرانی سازمان بهزیستی درباره زایمان‌های زنان معتاد در پاتوق‌ها و دیگر محل‌های غیر رسمی است. در این شرایط از افراد فعال در حوزه خدمات اجتماعی و سازمان‌های مردم نهاد خواستار اطلاع‌رسانی هستیم. درضمن حمایت از مادران معتاد باردار نیز در دستور کار بهزیستی قرار دارد. در این اقدام باید بتوان این افراد را از خدمات متعدد بهره‌مند کرد.