محیط زیست، طبقه متوسط و مساله امنیت

بشيراسماعيلي در روزنامه قانون نوشت: يكي از مهم‌ترین چالش های پیش روی دولت و نظام جمهوری اسلامی ایران ، حفظ امنیت و یکپارچگی ملی است . این مهم که شاید برقراری و تداوم آن، اولویت اساسی هر حاکمیتی تلقی شود ، به عنوان دستاورد ارزشمند جمهوری اسلامی ایران در دهه های اخیر شناخته می شود.

چه چیزی امنیت ایران را تهدید می‌کند ؟ آیا تهدیدات ناشی از حضور ابرقدرت‌ها در پیرامون ایران و گاهي همسایگان متعارض و رقیب، کیان ملی را در معرض خطر قرار داده اند؟ پاسخ به این پرسش به علاوه تمهیدات نظامی و دفاعی ایران، در حیطه مفهوم امنیت سخت قرار می گیرد .

امنیت سخت و نظامیگری به دليل اهمیت بدیهی آن و نقش کلاسیکی که در نظریه‌پردازی روابط بین الملل دارد پیشتر مورد مداقه زیادی قرار گرفته است؛ اما نکته کمتر مد نظر قرار گرفته، ابعاد امنیت نرم ایران است كه در ادامه این نوشتار، مهم‌ترین مصادیق تهدیدات نرم پیش روی، مورد بررسی قرار می‌گیرند.

محیط زیست و منابع آبی

متاسفانه با نادیده گرفتن اصل توسعه پایدار در کشور، منابع طبیعی به ویژه منابع آبی به شدت تحلیل رفته اند و جایگزینی آن‌ها نیز دشوار به نظر می رسد. با توجه به اینکه چنین معضلی برای بیشتر استان های کشور حالت حاد و حیاتی پیدا کرده است، در فقدان یک دیدگاه ملی و همه جانبه‌نگر، هر استان، مدعی آب برای خودش بوده و طرح‌های انتقال ملی آب را به شدت نفی می‌کند .

این امر که گاهي در سال های گذشته با تنش و خشونت‌های شدیدی نيز همراه شده است، در صورت عدم به کار گرفتن برنامه های دقیق و همه جانبه گرا، به منشأیی برای ناامنی گسترده و انشقاق میان استان های کشور بدل خواهد شد.

محرومیت زدایی و بومی‌گرایی

هر چند به دليل بلعیده شدن بخش عمده‌ای از بودجه کشور در چاه هزینه‌های جاری ، پروژه‌های عمرانی تا حدودي در سراسر کشور، دیر و محدود اجرایی شده اند و از این دیدگاه ، بیشتر استان ها با محرومیت‌های زیرساختی مواجهند اما به هر روی، بايد بعضی از استان‌ها را محروم‌تر از سایرین دانست. سوء استفاده بیگانگان از این محرومیت ها و جهت دادن به نفرت ناشی از حس نا برابری و تبعیض، زیر بنای تهدیدات امنیتی نواحی حاشیه‌ای علیه مرکز را فراهم می آورد . تسریع برنامه‌های عمرانی و گسترش زیر ساخت‌های شهری و روستایی می تواند از اهم برنامه های آتی در قبال مناطق محروم باشد.

آشتی با طبقه متوسط

طبقه متوسط ایران که در بردارنده انرژی های اجتماعی عظیمی از زنان،‌ دانشجویان، نخبگان ، جوانان و ... به حساب مي‌آيد، در سال های پس از انقلاب اسلامی شاهد رشد بالای کمی و کیفی بوده است. گسترش طبقه متوسط به سود پویایی سیاسی و اقتصادی کشورهاست اما در صورت نادیده گرفتن نیاز ها و مطالبات این طبقه ، فرصت ها به سرعت به تهدید بدل می‌شوند.

در حال حاضر بعضی از جریانات سیاسی همچنان سر تعارض و چالش را با طبقه متوسط دارند و قدرت فزاینده آن را منکر می‌شوند . هر چند انرژی این طبقه به طور مسالمت آمیز و اصولی در جریان چند انتخابات اخیر تخلیه شده است اما به هر ترتیب بهتر است تعامل بیشتری از طریق حاکمیت با طبقه متوسط صورت پذیرد .

امنیت نرم، بر عکس نظر واقع گرایان، نه تنها اهمیت کمتری نسبت به امنیت سخت ندارد بلکه در بسیاری از جهات مقدم بر آن بوده و حایز بذل هوشیاری و برنامه‌ریزی در ابعاد متعدد این نوع از امنیت است. نگاه جامع نگر و دلسوزانه به ایران به عنوان یک کل، حساس‌بودن نسبت به حفظ منابع طبیعی در راستای تحقق توسعه پایدار، و مصالحه و پذیرش طبقه متوسط نيز از موارد مهم حفظ و تقویت امنیت نرم جمهوری اسلامی ایران است.