پیامد عدم رعایت ۳ پیش‌ شرط «تغییر ساعت‌ کار»

مدیریت شهری پایتخت پیشنهاد اجرای یک طرح ترافیکی ویژه مهار«ابرترافیک» مهرماه را مطرح کرده است که بر اساس آن، با تغییر ساعت کاری برخی ادارات و دستگاه‌های دولتی ازدحام خودروها در معابر تهران طی ۱۵ روز نخست پاییز را مهار کند. با وجود اینکه کارشناسان اصل طرح «تغییر ساعت کار» به منظور کنترل ترافیک را مثبت ارزیابی می‌کنند و در بسیاری از ابرشهرهای دنیا هم تجربه اجرای موفق آن وجود دارد، در عین حال به دلیل تجربه ناکام اجرای بد و ناقص طرح مذکور در سال‌های ۹۰ و ۹۱ که به لغو آن در ابتدای دولت یازدهم منجر شد، نگاه‌های منفی نسبت به هرگونه تغییر در ساعات کار مشاغل مختلف وجود دارد. بررسی «دنیای اقتصاد»‌ نشان می‌دهد در صورت تحقق سه پیش‌شرط اجرای موفق طرح مذکور در تهران امکان‌پذیر است. با این حال تحقق پیش‌شرط‌های یاد شده نیازمند همکاری همه‌جانبه دستگاه‌های دولتی دخیل در این امر است.

با این حال به عقیده کارشناسان اگر قرار باشد طرح تغییر ساعت کار با محافظه‌کاری مصوب و اجرا شود، در عمل اجرای ناقص الگوی جهانی شهرهای پرترافیک را رقم می‌زند و بر حجم ترافیک نیمه دوم سال اثرگذار نخواهد بود. این در حالی است که با رعایت سه پیش‌شرط می‌توان زمینه اجرای جسورانه این طرح را رقم زد. قرار است ظرف روزهای آتی مدیریت شهری از طرح مذکور در شورای ترافیک تهران و احتمالا پس از آن شورای عالی ترافیک دفاع کند.

سه پیش‌شرط طرح تغییر ساعت کار

در روزهای اخیر گروهی از کارشناسان و بعضا مقامات شهری و دولتی در قبال طرح تغییر ساعت کار صرفا به دلیل تجربه ناموفق اجرای ناقص آن در سال‌های ۹۰ و ۹۱ از سوی دولت وقت، مواضع نادرستی اتخاذ کرده‌اند و بدون اینکه از پشت صحنه لغو طرح تغییر ساعت کار در سال ۹۲ (ابتدای دولت یازدهم) مطلع باشند، درباره آثار مثبت یا منفی احتمالی اجرای پیشنهاد مدیریت شهری، قضاوت زودهنگام می‌کنند.

پشت صحنه لغو طرح تغییر ساعت کار سال‌های ۹۰ و ۹۱، به مقاومت و مخالفت دستگاه‌های دولتی در برابر پذیرش تغییر باز می‌گردد که به این دلیل امکان بازدهی مثبت را از طرح مذکور سلب کرد و نتوانست تاثیر محسوسی در کاهش ترافیک داشته باشد. در نتیجه دولت یازدهم در روزهای ابتدایی شروع کار خود مصوبه مذکور را در جلسه‌ای با حضور رئیس‌جمهوری در آستانه پاییز سال ۹۲ لغو کرد. در واقع آنچه که سبب شد دولت طرح مذکور را لغو کند، عدم پذیرش اصل طرح نبود، بلکه اجرای ناقص آن بود که موجب شد بازدهی مطلوب نداشته باشد. در عین حال اینکه گفته شود اصل طرح خوب است، به این معنا نیست که مدل موقتی مورد پیشنهاد که شهرداری تهران مطرح کرده، از نظر کارشناسان ایده‌آل و قابل قبول است؛ بلکه این مدل هم نیازمند چکش‌کاری قبل از اجرا است.

سردرگمی شهروندان از تصمیمات موقتی

تشکری هاشمی با بیان اینکه اجرای چنین طرحی ساعات برگشت به خانه را نیز به شکلی توزیع می‌کند که پیک ترافیک عصرگاهی نیز با حجم کمتری از خودروها همراه خواهد بود، در عین حال بر ضرورت اجرای این طرح در یک بازه دست‌کم ۶ ماهه تاکید کرد و گفت: از چند سال قبل هم که این طرح مطرح شد، توصیه ما این بود که طرح مذکور برای تمام سال اجرا شود یا اگر به هر دلیل در برابر آن مقاومت وجود دارد، دست‌کم در نیمه دوم سال و طی یک بازه ۶ ماهه اجرا شود تا اثر خود را نشان ‌دهد. وی معتقد است نمی‌توان مدام ساعت کاری مشاغل مختلف را دستکاری کرد و نباید انتظار داشته باشیم مردم تصمیمات مقطعی و موقتی را به راحتی بپذیرند. بنابراین طرح تغییر ساعات کار مشاغل نباید صرفا در یک بازه دو هفته‌ای در اول مهر اجرا شود و اگر قرار است مسوولان فعلی حوزه ترافیک شهرداری تهران آن را پیاده کنند، بهتر این است که مجوز لازم را برای کل نیمه دوم سال اخذ کنند.

بازخوانی تجربه تغییر ساعت کار در تهران

با این حال برآورد پلیس راهنمایی و رانندگی این بود که حتی اجرای همین نسخه ناقص هم توانست تا حدی از بار ترافیک صبحگاهی بکاهد. شفیعی معتقد است اثر این قبیل تغییرات که به بروز تغییر در سبک زندگی مردم بستگی دارد، معمولا زمان‌بر است و دست‌کم یکی دو ماه طول می‌کشد تا شهروندان الگوی جدید را بپذیرند و به آن خو بگیرند. در صورت تغییر ساعت کاری ممکن است لازم باشد برخی از شهروندان مدل حمل‌ونقلی را که همیشه استفاده می‌کنند تغییر دهند یا بعضا مسیر حرکت جدیدی متناسب با وضعیت جدید ترافیک برای خود انتخاب کنند. در تجربه اجرایی دولت دهم نیز با عنایت به این مسائل طرح مذکور در ۶ ماهه دوم سال اجرا شد.

دبیر سابق شورای عالی ترافیک در عین حال معتقد است امروز تکنیک‌های جدیدتری در مقایسه با «انعطاف ساعت کاری» برای مدیریت تقاضای سفر در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد که در تهران هم قابلیت استفاده دارد. به‌عنوان مثال انتقال برخی از شیفت‌های کاری مشاغل گوناگون به شب از این تکنیک‌ها است. افزون بر این روش‌هایی با بهره‌گیری از مکان‌یاب (GPS) تلفن همراه در برخی ابرشهرها مورد استفاده قرار می‌گیرد که مبتنی بر تخمین نیست، بلکه رفتار و آمار مسافران درون‌شهری را به دقت مشخص می‌کند؛ به این معنا که می‌توان با تکیه بر این روش تعداد مراجعان به یک ایستگاه مترو در یک ساعت مشخص در یک روز مشخص هفته را با دقت بسیار بالا و خطای ناچیز مشخص کرد.

پیشنهاد فاصله زمانی ۲ تا ۳ شروع کار مشاغل