خاورمیانه در کشاکش استراتژی روسیه و اعراب

ایالات متحده و اروپا باحسرت وخشم ،اما از سر ناچاری به تحرکات دیپلماسی روسیه در خاورمیانه وسوریه نگاه می کنند ومسکو جعبه شکلات سوریه را به کسی تعارف نمی کند.

متین مسلم در روزنامه قانون نوشت: ایالات متحده و اروپا باحسرت وخشم ،اما از سر ناچاری به تحرکات دیپلماسی روسیه در خاورمیانه وسوریه نگاه می کنند ومسکو جعبه شکلات سوریه را به کسی تعارف نمی کند.

برخی منابع دیپلماتیک غربی مقیم مسکو می‌گویند ازاواخرریاست جمهوری رییس‌جمهوراوباما که سیاست ایالات متحده برمحور حضورحداقلی در سوریه و واگذاری موضوع به متحدان منطقه ای تغییر جهت داد، واشنگتن تصور می کرد این تغییر تاکتیک در میان مدت منجر به درپیش گرفتن سیاستی مشابه از سوی مسکو خواهد شد.

این منابع می گویند از اواسط سال ۲۰۱۶گزارش هایی دریافت کرده بودند که نشان می داد لندن و واشنگتن تاحدی متقاعد شده بودند تاکتیک کاهش نقش مستقیم ایالات متحده در سوریه و موافقت نسبی با حضور بشار اسد در مسند قدرت (ولو تا دوره انتقالی) درعمل روسیه را به نوعی مصالحه در خط میانه متقاعد خواهد کرد.اگر چنین دیدگاه و نظری در لندن و واشنگتن مطرح بوده - که ظواهر امر این را نشان می دهد- پس آن‌ها خطای استراتژیک عجیبی درشناسایی و رهگیری اهداف روسیه در منطقه خاورمیانه ومدیترانه شرقی مرتکب شدند که عواقب آن را باید تحمل کنند.

تحت تاثیر سردرگمی، بی تصمیمی ویا ناهمگونی سیاست خارجی ایالات متحده، آن هم در ماه های پایانی ریاست جمهوری آقای اوباما، دو عامل بیش از هر چیزی به موفقیت های تصاعدی روسیه در خاورمیانه و سوریه کمک کرد. دو عاملی که موجب شد حجم موفقیت های کرملین(صرف نظر از میزان ماندگاری و تداوم آن‌ها) بسیاری را به سوی کاخ کرملین و انتظار کشیدن برای ملاقات پشت درب سفید ۹فوتی اتاق پوتین بکشاند.

نخست، نوع نگاه ترامپ به بحران سوریه، کرملین را متقاعد کرد که با آمدن چنین ريیس جمهوری، تنها استمرار سیاست های ناهمگون ایالات متحده نیست که به نفع روسیه تمام خواهد شدبلکه تداوم بی اعتمادی و بدبینی به سیاست های کاخ سفید از سوی رهبران خاورمیانه عربی و تا حد زیادی ترکیه، آن‌ها را به متحدانی غیر رسمی برای روسیه تبدیل خواهد کرد. یک مقام ارشد دیپلماتیک اردنی مقیم نیویورک می گوید«نگاه ترامپ به سیاست های اوباما در سوریه و اینکه می گفت سوریه به ماچه؟ اعراب را متقاعد کرد از این به بعد اگر شرایط بدتر نشود، در همین سطح خواهد ماند.

من همان زمان به همتایان عربم در نیویورک گفتم درست یا غلط، اما در خاورمیانه با روس ها می‌توان مذاکره کرد».نکته دوم، در همین اشارات دیپلمات عرب نهفته است. تداوم بدگمانی به واشنگتن از یک سو و اوضاع آشفته ترامپ در داخل از سوی دیگر، هدایای بی‌نظیری بودند که نصیب مسکو شد.کرملین چه چیز جز این‌ها را می خواست؟آنچه کرملین به دنبال آن بود و استراتژی فراتر از سوریه را دربرمی‌گرفت، اکنون به بخشی انکار ناپذیر از سیاست جاری و منافع استراتژیک روسیه در منطقه تبدیل شده است.

در ادامه همین سیاست کرملین بودکه روز یک‌شنبه لاوروف به منطقه آمد تا به گفته منابع عربی، سفر موفقیت آمیزی را پشت سر بگذارد. لاوروف پس از دیدار و مذاکره با پادشاه عربستان و عادل الجبیر روز یک‌شنبه عصر راهی اردن شد. مذاکرات لاوروف در عربستان و اردن بر حل و فصل بحران‌های منطقه به ویژه اوضاع سوریه و ایجاد مناطق کاهش تنش و تلاش برای تشکیل هیات متحد مخالفان سوری متمرکز بود.

او در امان پایتخت اردن با «عبدا... دوم» پادشاه این کشور و «ایمن الصفدی» همتای اردنی خود دیدار وگفت وگو کرد.روزنامه «العرب» چاپ لندن نیز روز یک‌شنبه طی گزارشی مفصل نتیجه این سفر را برای کاهش تنش در سوریه مثبت توصیف کرد.«العرب»با اشاره به نقش اردن و عربستان به عنوان متحدان اصلی ایالات متحده در خاورمیانه می نویسد:« اردن و عربستان در پرونده سوریه نقش اساسی را دارند. میان این دو کشور و روسیه زمینه مشترکی برای حل بحران سوریه وجود دارد.

پیش‌بینی می شود لاوروف در سفر به اردن آخرین مرحله کاهش مناطق تنش در سوریه را پیش ببرد. او در سفر به ریاض بر روی موضوع ضرورت خرسند سازی مخالفان سیاسی نظام سوریه برای کاهش سطح مطالبات خود و همگرایی برای برپایی نشست آینده ژنو در ماه اکتبر تمرکز خواهد کرد. انتظار می رود این نشست آغازی برای حل سیاسی بحران سوریه باشد».در چنین شرایطی(اگر تغییری در آن رخ ندهد) پیش بینی شرایط آینده سوریه و در مقیاسی وسیع تر خاورمیانه چندان مشکل نیست.

احتمالا تصور«مسکو به عنوان تنها نیروی استراتژیک و قابل اتکا در خاورمیانه آينده» قدری رادیکال و یک زیاده روی سیاسی به نظر برسد. اما در حالی که آشفتگی تمام عیاری بر کاخ سفید حاکم است و از آن سو اروپا نیز عمیقا در گیر مسائل داخلی خود مانند بحران تروریسم و مهاجران شده، با ید پذیرفت هر اتفاق و نتیجه ای متاثر از سیاست روسیه در انتظار خاورمیانه باشد، احتمالا بایدآن را طبیعی و ناگزیر توصیف کرد.