چالش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ایران

فریدون مجلسی در روزنامه آرمان نوشت: اخیرا وزیر خارجه ایران از دو اَبَرچالش در مقابل دستگاه دیپلماسی ایران سخن گفته است. واقعیت آن است که وزرات خارجه در ایران با ابرچالش‌های متفاوتی درمنطقه و درسطح بین‌المللی روبه‌روست. ایران در منطقه در زمان تحریم‌ها مشکلات چندانی باکشورهای منطقه نداشت.

نه اینکه تحریم‌ها مطلقا برمسائل ما با کشورهای منطقه تاثیر نگذاشته بود، بلکه تاثیرگذاری تحریم‌ها بیشتر درحوزه بین‌المللی بود. زیرا ایران از کشورهای اروپایی مواد اولیه صنعتی دریافت می‌کرد و صادرات ایران هم هدفی جز کشورهای غربی نداشت. اکنون نیز که برخی از ابعاد برجام پیاده‌سازی نمی‌شود به علت فشارهای آمریکاست. از سوی دیگر این نکته جای توجه دارد که برجام قرارداد دوستی ایران و آمریکا نیست که آمریکا به استناد برجام با ایران همکاری کند. دشمنی‌آمریکا و ایران متصل است به مواضع ایران و تل‌آویو نسبت به هم و این موضوع قطعا راه حل دارد و ایران می‌تواند با جامعه جهانی ارتباط داشته باشد.

در مورد چالش ارتباط مستمر ایران و اروپا نیز این چالش تحت تاثیر فشار آمریکایی‌ها قرارداد و حتی آمریکا قرار است تا چند روز دیگر برنامه راهبردی علیه ایران را اعلام کند. مشکل اصلی در ایران بسته بودن راه‌های ارتباطی است. دولت قبل درآمریکا راه‌های ارتباطی را گشوده بود و کری به راحتی با ایران در مسائل بحرانی تماس می‌گرفت اما درحال حاضر این راه ارتباطی بسته شده زیرا ترامپ فردی نیست که بتوان با او وارد مذاکره برابر و محترمانه شد و نوع رابطه او قابل پذیرش نیست. حال باید دید دراجلاس آینده سازمان ملل فضای گفت‌وگو به وجود خواهد آمد، زیرا احتمالا جلسه ۱+۵ در حاشیه اجلاس سازمان ملل برگزار خواهد شد و البته این بار ایران به همراه سایر کشورها در مقابل آمریکا خواهد نشست.

باید از فرصت اجلاس سازمان ملل استفاده کرد وخواسته‌های ایران باید درپناه حقوق بین‌الملل اجرایی شود. چون ایران به وظایف خود عمل کرده است. حال نوبت غربی‌هاست که به تعهدات خود پایبند باشند. باید دانست که مساله موشک‌های ایران و اعتراض به آن امکان طرح ندارد زیرا اعتراض غربی‌ها و آمریکایی‌ها اصولی نیست. چالش منطقه‌ای ایران کمی متفاوت است. درمنطقه با کشورهایی روبه‌رو هستیم که هنوز شیوه‌های قومی و قبیله‌ای در آنها حاکم است. سران این کشورها درآمریکا تحصیل کرده‌اند اما دارای بافت سنی و قبیله‌ای هستند و هنوز در حل مشکلات داخلی خود عاجزند. عربستان اولتیماتوم ۴۸ ساعته به قطر داد و امروز با ۴۸ روز بعد از آن ۴۸ ساعت هیچ تحرک نظامی علیه قطر انجام نداده است.

مشکل ایران این است که درحال حاضر نمی‌داند با چه افرادی طرف معامله است. عربستان هنوز نتوانسته به خواست خود دست یابد. عربستان اعتقاد دارد که در یمن با ایران می‌جنگد و درحالی که هیچ گونه ارتباط زمینی بین ایران و یمن وجود ندارد اما عربستان برجهالت خود تاکید دارد. از جمله چالش‌های مهم ما در منطقه، پاکستان است که از تربیت القاعده و داعش گرفته تا قاچاق مواد مخدر برای ایران مساله‌ساز شده‌اند. پاکستان بر سر انتقال گاز ایران از ما باج می‌خواست. در حال حاضر باید تنها به عنوان یک همسایه با آنها رفتار کنیم و به جای انتقال گاز از طریق پاکستان به دنبال صادرات گاز مایع باشیم. چالش دیگر ایران در منطقه با ترکیه است. با فرونشست بحران داعش در سوریه و عراق ترکیه به این نتیجه رسیده که باید با ایران بر اساس رویه سابق رفتار کند.

چالش‌های ایران در عراق مهم‌تر است. با پایان کار داعش در عراق فرصت خوبی برای سازندگی در این کشور به وجود خواهد آمد که ایران باید بکوشد که روابط موزیانه عربستان فرصت شرکت در بازسازی عراق را از ایرانیان نگیرد زیرا بازار عراق فرصت خوبی برای ایران محسوب می‌شود. عربستان تمایل دارد که سلطه اقلیت صدامی را به عراق بازگرداند و ایران باید حمایت خود را در این راستا قرار دهد که اکثریت مردم عراق بدون تبعیض قومیتی در اداره عراق شرکت کنند. مساله کردستان هم چالش دیگری است. رابطه ایران با کردها متفاوت از رابطه ترکیه با کردهای عراق است.

اقلیم کردستان خودگردانی را تجربه کرده و زندگی مردم اقلیم پیشرفت کرده است، اما حرکت به سوی استقلال به سود کردستان نیست. کردهای اقلیم بهتر است به خودمختاری خود توجه کنند تا از دوستی ایران و ترکیه برخوردار شوند. در عین حال ایران در این زمینه می‌تواند منافع زیادی داشته باشد. ایران باید کردستان را با این واقعیت آشنا کند که توسعه اجتماعی خود را در خودمختاری دنبال کند نه در استقلال از عراق.