آیا سوم تیر ديگري در راه است؟

در فرهنگ سیاسی ایران اعتقاد به تکرار تاریخ اندیشه کم رونقی نیست. شاید نظريه جامعه کلنگی همایون کاتوزیان را نيز بتوان به نوعی در پیوند با این باور عمومی قرار داد.

احسان اقبال سعيد در روزنامه قانون نوشت: در فرهنگ سیاسی ایران اعتقاد به تکرار تاریخ اندیشه کم رونقی نیست. شاید نظريه جامعه کلنگی همایون کاتوزیان را نيز بتوان به نوعی در پیوند با این باور عمومی قرار داد.

کاتوزیان معتقد است جامعه ایرانی در بازه های زمانی گوناگون دست به ویرانی میراث سیاسی- اجتماعی خود می‌زند و بنایی نو بر ویرانه ها می سازد. فارغ از باور یا عدم اطمینان واعتقاد به گفتار فوق شرایط سیاسی به نحوی شگفت انگیز در حال مشابهت سازی با آن چیزی است که در چهار سال ابتدایی دهه ۸۰ بر ایران گذشته است.

در آن روزها اختلافات و نزاع های پررنگ درون شورای اصلاح طلب شهر تهران، آغاز افول اصلاحات پس از توفیقات مکرر بعد از خرداد ۷۶ بود. یأس بدنه اجتماعی در انتخابات دوم شورای شهر مقدمه صعود نواصولگرایان در قالب آبادگران را فراهم کرد و تا فتح بهارستان و پاستور نيز ادامه یافت.

عناصری چون نزاع های درونی، یأس بدنه اجتماعی به عللی چون احساس سازش یا ناتوانی در مقابل رقبای سیاسی و همین طور تبلیغات مکرر و پر حجم مخالفان خارج نشین در کنار تندروی های بخش‌هایی از جریان اصلاحات که شاهکارهایی چون عبور از رييس‌دولت اصلاحات را طرح می‌کردند، از علل قابل ذکر این سیر سقوط بودند.

شرایط این روزهای سیاست در ایران و به ويژه اردوگاه اصلاح طلبی و اعتدال یادآور شکاف و رفتارهای لشکرشکن همان روزهاست. اصلاح طلبان با عبرت آموزی از وقایع ابتدای دهه ۸۰ وخسران هشت ساله احمدی نژاد و به ويژه طوفان سهمگین حوادث سال ۸۸ با ذهنیت ائتلاف و اتحاد وگذشتن از منیت، توانستند امکان بازگشت واحیاي سیاسی را با انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ به دست آورند اما از فردای پیروزی ۹۲ عافیت پس از شدت مهرورزی از یادها رفت.

بخشی از جریان اصلاحات با پیشانی عارف وتعدادی از اصلاح‌طلبان کلاسیک که میانه جریان اتحاد ملت و روحانیون مبارز هستند نقش بزرگی در پیروزی حسن روحانی برای خود قايل بودند و توجه روحانی را متناسب با شأن ووزن خود نمی دانستند. انتخابات مجلس در اسفند ۹۴ نقطه عطفی در تاریخ سیاسی پیوند اصلاحات واعتدال بود. جایی که پیروزی چشمگیر و تمام قد فهرست امید درتهران بسیار زود به نقض غرض تبدیل شد.

شور پیروزی، بدنه و سران جریان اصلاحات را از کیفیت و وزن راه یافتگان فهرست امید غافل کرد و هنگام تعیین ريیس وکمسیون‌ها، آب سرد توان لابی‌گری و چرخش‌هاي سیاسی، آتش پیروزی را سرد کرد. تعامل قوی و پیوسته دولت روحانی و روح اعتدال وتوسعه‌ای حاکم بر آن با طیف جریان ساز لاریجانی که از راست سنتی به میانه روهای معتمد نظام تبدیل شده اند احساس جاماندگی و سرخوردگی را میان طیف حامی عارف و بخشی از بدنه اجتماعی تشدید کرد.

پس از حمایت مجدد از حسن روحانی در اردیبهشت ۹۶ و فارغ شدن روحانی از برخی قیود انتخاب مجدد، به طور طبيعي سطح انتظارات نيز بالاتر رفت اما تیم کابینه ومردان تصمیم‌ساز آن به گونه ای دیگر بود. با این حساب شايد انتخابات مجلس در سال ۹۸ نقش تنگه احد ائتلاف اصلاحات-اعتدال خواهد بود.

جایی که احتمال دارد طیف‌هایی از اصلاح طلبان از ارائه فهرست ائتلافی با دولتی ها و تعدیل خواسته های‌شان سربازبزنند و شاید کارگزاران و طیف های تکنوکرات جریان اصلاحات با دولتی ها پیوند خورده و با یک لیست واحد خود را برای ریاست جمهوری ۱۴۰۰ با علی لاریجانی آماده کنند. بخشی از اصلاح طلبان که احساس می‌کنند هویت مشخص و سهم و وزن آنان مورد انکار واقع شده شايد با محوریت فردي مانند عارف و رسانه ای چون روزنامه آفتاب یزد به راهی جدا از سال ۹۲ و ۹۶ خواهند رفت.

این که سرمایه اجتماعی ريیس دولت اصلاحات این بار نيز بتواند جریان‌ساز باشد محل تردید است، زيرا نمی‌توان با اطمینان گفت یک کوپن واعتبار سیاسی- اجتماعی در فضای ایران چندبار قابل هزینه ونقد کردن باشد. اتفاقاتی که در مواردی چون نوع کمیت وکیفیت استفاده از زنان واقلیت ها توسط دولت روحانی بخشی از بدنه خاکستری آرا را مردد و منفعل خواهد ساخت.

این پراکندگی و تردید شايد فضا را برای جریان تازه ای از اصولگرایان فراهم خواهد کرد تا با شرایطی متشتت وپراکنده چون سال ۸۴ دولت را در اختیار بگیرند. اصولگرایان سنتی بيشتر یا منفعل شده یا به طیف اعتدال وعمل‌گرایی کوچیده اند. طیف احمدی نژاد نيز جز انبساط خاطر مخاطبان وسوژه رسانه ها جدی گرفته نمی شوند.البته شاید افرادی چون زاکانی و بذرپاش با روحیه تخریبی و سلبی بالا بتوانند شگفتی ۱۴۰۰ را رقم بزنند و نسخه بروزشده احمدی نژاد باشند.بايد منتظر اتفاقات عجيب باشيم زيرا هرچه باشد آسمان سیاست ایران، شگفتی کم به خود ندیده است.