کم‌ رونقی جشنواره تورنتو، پایان سینمای مستقل؟

آی سینما: شروع رسمی اکران‌های پاییز که نقطه آغاز فصل جوایز شمرده می‌شود، معمولا با خرید و فروش‌های داغی همراه است که فضای خیابان‌های بزرگ‌ترین شهر کانادا را رونق می‌بخشد.

در بازار جشنواره فیلم تورنتو امسال اما در خیابان‌های منتهی به «روی تامسن هال» انگار گرد مرگ پاشیده بودند. در چهل و دومین دوره این رویداد سینمایی، اکران جهانی ۲۵۵ فیلم بلند به همراه بی‌شمار مراسم فرش قرمز و مهمانی‌های پرجمعیت و پرهیاهو برگزار شد. به رغم حضور ستاره‌هایی همچون جرج کلونی، آنجلینا جولی و جنیفر لارنس، این جشنواره جمع‌وجورتر و کم‌رونق‌تر از هر سال، فردا ۱۷ سپتامبر به کار خود پایان می‌دهد.

بسیاری از خریداران حاضر در بازار فیلم تورنتو گله داشتند امسال هیچ محصولی که ارزش پول خرج کردن داشته باشد عرضه نشده است. از سوی دیگر، بسیاری از فیلم‌هایی که روی پرده رفتند در جلب رضایت مخاطبان و جذب هوادار ناکام ماندند. جالب آن که چنین روندی از سه یا چهار سال پیش در جشنواره تورنتو آغاز شده و تا امسال هم ادامه یافته است؛ خصوصا اگر کسی سرنوشت غم‌انگیز آخرین مستند مایکل مور «محل یورش بعدی کجاست؟» را به خاطر داشته باشد.

اگرچه به عقیده تحلیلگران ارشد و باسابقه نشریه «ورایتی» اوضاع وخیم‌تر از این حرف‌هاست. در کل، فیلمسازی مستقل به لحاظ تجاری دشواری‌های خودش را دارد که روز به روز هم بر شمار این دشواری‌ها افزوده شده است. رونق گرفتن سریال‌ها در عصر طلایی تلویزیون و افت فروش بلیت سینماها به این فشارها دامن زده است.

به جز استثناهایی مانند «فلورنس فاستر جنکینز» و «نگاه آسمانی»، بیش‌تر فیلم‌هایی که پخش‌کنندگان سال گذشته در بازار کانادا خریداری کردند در گیشه شکست خورده‌اند. در بازار امسال، همان مهره‌های همیشگی شامل «واینستاین کمپانی»، «فوکس فیچرز» و «فاکس سرچ‌لایت» حضور داشتند اما یک جای کار جشنواره تورنتو امسال بدجوری می‌لنگید که صرفا غم‌انگیز نبود، بلکه حکایت از پایان عصری درخشان داشت. یا دست‌کم به شکلی دراماتیک نشان داد چگونه صنعت سینمای مستقل به بن‌بست رسیده و کارش تمام‌شده است.

بخشی از این تغییر تحمیل شده حاصل ورود مهره‌های قدرتمندی مانند نتفلیکس و آمازون به عرصه رقابت است. بعد از جشنواره ساندنس، هیچ‌یک از این دو غول پخش آنلاین نتوانستند به معامله دندان‌گیری در تورنتو دست یابند اما حضور کوسه‌وارشان در حکم سایه هولی است که بر سر دیگر ماهی‌های کوچک‌تر این دریا سنگینی می‌کند.

مهم‌ترین معامله جشنواره امسال مربوط به فیلم «من، تونیا» است که بعد از اولین اکران جهانی‌اش در تورنتو، با واکنش تحسین‌آمیز منتقدان روبه‌رو شد. مارگو رابی ستاره استرالیایی نقش قهرمان اسکی المپیک دهه 1990 را در این فیلم ایفا کرده است. با این حال، حتی چنین موفقیتی باعث نشد فیلم به راحتی در بازار تورنتو به فروش برود. تهیه‌کنندگان تصمیم گرفتند پیشنهاد نتفلیکس را رد کنند چون قصد دارند فیلم‌شان را روی پرده بزرگ به نمایش درآورند.

در عین حال، نتوانستند با رقم پیشنهادهایی که از سوی پخش‌کنندگان سنتی دریافت کردند کنار بیایند. به گفته منابع آگاه، کمپانی «سی بی اس فیلمز» که ندیده رقم شش میلیون دلار را برای خریداری این فیلم پیش‌بینی کرده بود بعد از اولین اکران جهانی فیلم، رقم پیشنهادی خود را به دو میلیون دلار کاهش داد. در نهایت، دو کمپانی «نئون» و «30وست» این فیلم را به قیمت پنج میلیون دلار خریداری کردند. به عبارت دیگر، «من، تونیا» با ورود به بازار تورنتو نه تنها به مبلغ پیش‌بینی‌شده دست نیافت، بلکه یک میلیون دلار هم ضرر کرد. و این به معناست که بسیاری از فیلم‌هایی که بعد از پایان فیلمبرداری در انتظار پیشنهاد خریداران بودند با سرنوشت مبهم‌تری روبه‌رو خواهند بود.

عدم استقبال از فیلم‌ها و افت گیشه را نباید ناشی از کیفیت نازل محصولات به نمایش درآمده دانست. وسترن «متخاصمان» با بازی کریستین بیل توجه خریداران و منتقدان را به خود جلب کرد اما بیش از 40 میلیون دلار صرف تهیه و تولیدش شده است. رقمی که سرمایه‌گذارانش برای فروش این فیلم به پخش‌کنندگان در نظر گرفته‌اند از نظر بسیاری از استودیوها بسیار گران تلقی می‌شود.

جشنواره‌ای که زمانی محل کشف استعدادها و مدعیان اصلی فصل جوایز بود، حالا میزبان فیلم‌های از پیش کشف‌شده است. چهار سال پیش، تلوراید هنوز چندان در کانون توجه روزنامه‌نگاران و وبلاگ‌نویسان اسکار قرار نگرفته بود. به همین دلیل بود که تورنتو توانست به عنوان سکوی پرتاب فیلمی مانند «12 سال بردگی» شناخته شود، به رغم این که فیلم استیو مک‌کویین اولین‌بار در تلوراید به نمایش درآمده بود. واقعیت این است که حالا، تورنتو جایگاهش را به عنوان اولین کانون توجه فصل جوایز از دست داده است.

هرچند، نباید یک طرفه به قاضی رفت و این روند را صرفا به حساب ضعف‌های جشنواره تورنتو گذاشت. فصل جوایز امسال عجیب و غریب‌تر از همیشه به نظر می‌رسد بدون این‌که اصلا مدعی مشخصی به عنوان خروجی این رویداد سینمایی معرفی شده باشد. سال گذشته، دست‌کم «لا لا لند» و «مهتاب» به عنوان دو فیلم پیشتاز سر زبان‌ها افتادند.

یکی از فیلم‌هایی که امسال در تورنتو مورد توجه قرار گرفت، مستند لیدی گاگا با عنوان «گاگا: پنج فوت دو» بود. پیش از نمایش فیلم، گاگا به روی صحنه رفت تا یکی از قطعات پرطرفدارش را اجرا کند که یکی از لحظات خیره‌کننده جشنواره امسال را رقم زد؛ از آن لحظات نادری که هرگز در تلوراید یا ونیز نمی‌توانید ببینید. اما این که تورنتو به ستاره پاپی مثل گاگا نیاز دارد برملاکننده این واقعیت است که دوران عجیبی برای سینما آغاز شده است.