نقد مداحي بر مبناي منافع سياسي

روزنامه جوان: محرم كه مي‌شود موج‌هايي عليه مداحان به راه مي‌افتد كه براي هر كدام انگيزه‌هاي متفاوتي وجود دارد، گرچه در نهايت به يك هدف منتج مي‌شود.

محرم كه مي‌شود موج‌هايي عليه مداحان به راه مي‌افتد كه براي هر كدام انگيزه‌هاي متفاوتي وجود دارد، گرچه در نهايت به يك هدف منتج مي‌شود. يكي از اصلي‌ترين اين انتقادات به سياسي بودن برخي از اين مداحي‌ها يا بيان اظهارات سياسي از سوي مداحان در ميان نوحه‌خواني بازمي‌گردد. مداحي سياسي و مداحان سياسي از اصلي‌ترين دلايل اين انتقادات است. انتقاداتي كه بايد ديد آيا خيرخواهانه است يا آنكه هدف و انگيزه ديگري پشت آن وجود دارد. منتقدين سياسي بودن مداحان را مي‌توان در چند دسته بررسي كرد:

الف) اصلاح طلبان

شايد صراحت در بيان اين گزينه كمي زياده به نظر برسد، اما واقعيت همين است كه طيف اصلاح طلب در ايران همواره موضعي مخالف سياسي بودن مداحي‌ها داشته و در رسانه‌ها و مصاحبه‌ها و سخنراني‌ها هم آن را اعلام كرده و اين موضوع، امر پنهاني نيست. اين انتقادات مي‌كوشد خود را مصلحي معرفي كند كه از قضا دلش براي دين و مجالس ديني مي‌سوزد و انتقادش از سر خيرخواهي است. اما گزاره‌هايي وجود دارد كه مي‌تواند اين ادعاي اصلاح طلبانه را با خدشه مواجه كند.

يكي از روزنامه‌هاي اصلاح طلب اخيراً در يادداشتي نوشته كه «در سال‌هاي پيش از انقلاب و حتي سال‌ها پس ازانقلاب خبري از دخالت مداحان در عرصه سياسي و جناحي نبود، اما چندسالي است كه تريبون‌ها و منابر مساجد مبدل به جولانگاهي براي برخي مداحان جهت ارائه شعارها و اشعار بي‌محتوا شده است. اين در حالي است كه منابر و تريبون‌هاي مساجد و ساير اماكن ديني بايد صرف ترويج اخلاق، بيداري اجتماعي و ايجاد وحدت اسلامي و ديني شود. »

روشن است خط اول اين نوشتار كه پيش و پس از انقلاب خبري از دخالت مداحان در سياست نبوده است، ادعاي گزافي بيش نيست و از قضا انقلاب اسلامي ۵۷ با دخالت ورود دينداران و تريبون‌هاي مذهبي در عرصه سياسي در عرصه سياسي شكل گرفت و امام فرمودند ما ملت گريه‌هاي سياسي هستيم... .

اما در مورد دلسوزي براي دين هم به نظر مي‌رسد به دلايلي از اصلاح‌طلبان پذيرفته نيست. اول آنكه بيشترين هجمه‌ها به دين و مقدسات مذهبي مردم از سوي اصلاح طلبان انجام گرفته و يكي از موضوعات مورد مناقشه منتقدين با اصلاح‌طلبان، تخطئه اعتقادات ديني مردم توسط اصلاح‌طلبان بوده است. مثال‌هاي اين ادعا از حوصله و مجال اين يادداشت بيرون است، اما با جست‌وجوي ساده در فضاي مجازي همه آنها قابل دسترسي است.

دوم آنكه حتي اگر سياسي بودن مداحان را بتوان سوءاستفاده قلمداد كرد -كه نمي‌توان- باز هم اصلاح‌طلبان نشان داده‌اند با سوء استفاده از دين وقتي توسط خودشان انجام مي‌گيرد، مشكلي ندارند. اگر قرار بود اصلاح‌طلبان با سوءاستفاده از اعتقادات ديني براي پيشبرد اهداف سياسي مخالف باشند، وقتي شنيدند رئيس دولت مورد حمايتشان مي‌گويد «برجام را خدا آورد» بايد دهها يادداشت و سخنراني و مصاحبه عليه آن مي‌نوشتند.

وقتي براي برجام از صلح امام حسن عليه‌السلام با تفاسير غلط خرج شد يا وقتي اعلام شد درس اصلي كربلا (مهم‌ترين قيام خونين و مسلحانه شيعه) مذاكره است، چرا اصلاح طلبان نگران سوءاستفاده از دين براي منافع سياسي نبودند؟ به نظر مي‌رسد اصلاح طلبان نه با سياسي بودن مداحان و مداحي‌ها بلكه با اينكه اين سياست در جهت خواسته آنها نيست، مخالفند و اگر فردا روزي يكي از اين مداحان همسو با آنان موضع بگيرد، آنان براي او كف هم خواهند زد. كما اينكه منبرهاي سياسي و اصلاح‌طلبانه برخي اساتيد اخلاق مورد حمايت اصلاح طلبان است.

ب) شيعه انگليسي

شیعه انگليسي خود را راستين‌ترين عزادار و پيرو اباعبدالله عليه السلام مي‌داند و مدعي‌ است نبايد مجالس حسيني به سياست آلوده! شود و ترجيح مي‌دهد براي امام حسين گريه كند، اما در راه او كشته نشود. اين مدل شيعه بودن براي امامي كه در قيام عليه رهبري سياسي ظلم و جور خود و خانواده‌اش را فدا كرده، كمي متناقض به نظر نمي‌رسد؟ شيعه نمي‌تواند حكومت را رها كند تا امام معصوم ظهور كند. منتظر مصلح، خود بايد مصلح باشد و اين اصلاح جز از مسير ورود دين به دنياي سياست اتفاق نخواهد افتاد. اختلاف اين شيعه با جمهوري اسلامي باعث شد تا حتي دينداري حاميان جمهوري اسلامي را هم سياست‌زده بداند، در حالي كه عملاً با كمك‌هاي يك حكومت سياسي (انگليس) جان گرفته‌‌ و سرپا است.

ج) دشمنان غربي انقلاب اسلامي

غربي‌ها اساساً با دخالت دين در سياست مخالف هستند و مي‌دانند انقلاب اسلامي كه از گزاره سياسي و اجتماعي انقلاب و گزاره ديني اسلامي تشكيل يافت، چگونه موجوديت اومانيستي آنان را تهديد مي‌كند. براي همين است كه رسانه‌هاي فارسي زبان آنها در مخالفت با سياسي بودن مداحان و مداحي‌ها فعاليت مي‌كنند.

اين سه گروه در دو مورد به يكديگر مي‌رسند؛ اول آنكه هر سه با جهت‌گيري مداحان مخالف‌اند و اگر ورود سياست در عزاي حسيني در جهت سياست‌هاي آنان باشند، انتقادي ندارند و دوم اينكه هر سه در نهايت به تضعيف دين و دينداران مي‌انجامد. با اين حساب نقد سياسي بودن مداحان خود بر اصلي سياسي مبتني است و آن جلوگيري از قدرتمندي رقيب سياسي است. ديگي كه براي آنها نمي‌جوشد و آنها با خود مي‌گويند اصلاً چرا بجوشد؟