زباله‌های بیمارستانی همچنان بلاتکلیف است

روزنامه آرمان: بر اساس ماده‌ای از قانون هوای پاک «انباشت پسماندهای بیمارستانی و صنعتی در معابر عمومی و فضای باز یا سوزاندن و انباشت پسماندهای خانگی و ساختمانی در معابر عمومی و فضای باز ممنوع است و متخلف برحسب مورد به جریمه‌نقدی معادل سه‌برابر خسارت وارده به محیط‌زیست محکوم می‌شود.»

در این زمینه سازمان حفاظت محیط‌زیست باید به‌صورت جدی با متخلفان برخورد کند. به‌طور معمول بیش از ۳۰نوع زباله خطرناک در یک بیمارستان تولید می‌شود، دفع نامناسب این‌گونه زباله‌ها، کاربران امور بهداشت، کارگران جمع‌آوری زباله و کل جامعه را درمعرض عفونت قرار می‌دهد. برای‌مثال سرسوزن‌ها و سرنگ‌های آلوده خطر بسیار جدی محسوب می‌شوند، زیرا ممکن است این سرسوزن‌ها از میان زباله‌ها جمع‌آوری و دوباره استفاده شوند. همچنین نحوه نادرست دفع زباله‌های حاصل از فعالیت‌های بهداشتی درمانی خود می‌تواند خطری برای بهداشت‌جامعه باشد. رهاسازی پسماندهای بیمارستانی در طبیعت علاوه بر آلودگی آب و خاک سلامت مردم را به خطر انداخته و زمینه شیوع بیماری‌های عفونی را فراهم می‌کند. برای دفع اصولی پسماندهای بیمارستانی بهتر است سازمان حفاظت محیط‌زیست و اداره سلامت محیط و کار وزارت بهداشت بر فرایند بی‌‌‌خطرسازی و دفع‌صحیح زباله‌های عفونی نظارت مستقیم داشته باشد. همچنین شهرداری باید در بخش اجرا موارد لازم را لحاظ کند. در بهمن۹۵، سعید متصدی، معاون محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست، با اشاره به دستورالعمل سازمان‌جهانی بهداشتWHO درباره زباله‌های بیمارستانی گفت: «پسماند بیمارستانی به‌دلیل اینکه جزو طبقه پسماندعادی قرار نمی‌گیرد حتی بعد خروج از دستگاه اتوکلاو نیز باید به‌صورت خاص و جداگانه مورد حمل‌و‌نقل و دفع قرار گیرد.»

فرایند معیوب دفع زباله بیمارستانی

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با انتقاد از وضعیت نامناسب دفع پسماندهای بیمارستانی در برخی مراکز درمانی و بیمارستانی گفت: تمامی مراکز درمانی مکلف به رعایت ضوابط مدیریت پسماند هستند. محمدنعیم امینی‌فرد افزود: به‌اﺳﺘﻨﺎد ﻣﺎده۱۱ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ‌ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﺗﻤﺎمی ﻣﺮاﮐﺰ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪه ﭘﺴﻤﺎﻧﺪهای وﯾﮋه و زﺑﺎﻟﻪ‌های ﻋﻔﻮﻧﯽ ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪهای ﻋﻔﻮﻧﯽ پرخطر را از زباله‌های عادی ﺟﺪاﺳﺎزی کنند، اما با این حال برخی مراکز درمانی و بیمارستانی به بی‌خطرسازی و امحای مناسب زباله‌های بیمارستانی توجهی نداشته‌اند و با دفع غیراصولی پسماندها سلامت جامعه را به خطر می‌اندازند. او با بیان اینکه در جمع‌آوری، حمل و امحای پسماندهای بیمارستانی باید استانداردها رعایت شود، افزود: در این زمینه ضوابط ویژه‌ای وجود دارد که تمامی مراکز درمانی مکلف به اجرای آن بوده و باید رعایت کنند.

برنامه‌های زمانبندی‌شده برای دفع زباله‌بیمارستانی

این نماینده مجلس در ادامه با تاکید بر اینکه باید برنامه‌هایمدون و زمانبندی‌شده برای تصحیح فرایند معیوب دفع زباله بیمارستانی تدوین و طراحی شود، تصریح کرد: سیستم دفع زباله تمامی مراکز درمانی و بیمارستانی با مشکل مواجه نیست، درعین‌حال به‌دلیل آنکه این موضوع با سلامت‌عمومی جامعه ارتباط مستقیم دارد، به‌طور قطع باید طی برنامه زمانبندی‌شده مشخصی مشکلات دفع و امحای پسماند در مراکز درمانی و بیمارستانی متخلف رفع شود. امینی فرد با یادآوری اینکه نظارت بر نحوه دفع پسماند بیمارستانی وظیفه حاکمیتی وزارت‌بهداشت به شمار می‌رود، گفت: می‌طلبد وزارت بهداشت نظارت‌ها بر عملکرد مراکز درمانی و بیمارستانی را تشدید و با مراکزی که اصول و ضوابط دفع پسماند را رعایت نمی‌کنند، به‌صورت جدی برخورد کند. به‌گزارش خانه ملت، او با بیان اینکه برای برخورد با مراکز درمانی و بیمارستان‌هایی که ضوابط و استانداردهای دفع اصولی پسماند را رعایت نمی‌کنند خلأ قانونی دیده نمی‌شود، ادامه داد: با توجه به آلودگی‌های زیست‌محیطی درحال‌حاضر از دستگاه‌های زباله‌سوز استفاده نمی‌شود؛ البته زباله‌ها باید بی‌خطرسازی شوند.

مشکل‌مدیریت پسماند در ۲۸۷ بیمارستان

چندی‌قبل هم رئیس اداره بهداشت مراکز درمانی، ایمنی، پرتوها و مدیریت پسماند مرکز سلامت محیط کار وزارت‌بهداشت گفت: ۲۸۷بیمارستان کشور از نظر مدیریت پسماند مشکل ‌دارند. فریبا ملک‌احمدی افزود: وضعیت همدان در زمینه تجهیز بیمارستان‌ها به سیستم‌های بی‌خطرساز زباله و مدیریت پسماند نسبت به سال‌های قبل پیشرفت‌ دارد. به‌گزارش مهر، او از تشکیل کمیته کشوری بهداشت محیط بیمارستان‌ها خبر داد و تاکید کرد: مهم‌ترین دستاورد این کمیته همکاری در تدوین راهنمای جامع استانداردهای اعتباربخشی بیمارستان‌ها بوده است.

چرخه‌ای ناقص با محصولی خطرناک

سازمان بهداشت جهانی به کشورها هشدار داده که پسماندهای بیمارستانی به‌حدی خطرناک است که حتی وقتی از دستگاه اتوکلاو خارج می‌شود، باید جداگانه حمل‌و‌نقل و دفن شود. محمد علیزاده نماینده کارگروه ملی پسماند نیز در این‌باره توضیح داد: «بر اساس قانون بی‌خطرسازی پسماندها و تبدیل انواع عفونی آنها به غیرعفونی باید در محل تولید باشد.» این درحالی است که تجربه سال‌های اخیر و بررسی‌هایی که در صحن شورای شهر و در سطح کشور در سازمان حفاظت محیط‌زیست به‌صورت ملی برگزار شد، نشان می‌دهد سیستم‌های بی‌خطرساز در مراکز پزشکی و همچنین فرایند جمع‌آوری پسماندهای بیمارستانی نقص دارد و قابل‌‌قبول نیست. مشکل آنجاست که مراکز به‌منظور مدیریت پسماندشان ناچارند برای بی‌خطرسازی زباله‌ها هزینه بپردازند و از تجهیزات مناسب استفاده کنند و دست آخر هم مطمئن شوند آیا به‌درستی فرایند بی‌خطرسازی پسماند را انجام داده‌اند یا خیر. با این تفاسیر مراکز حاضر به پرداخت چنین هزینه‌ای نمی‌شوند یا سازمانی که به‌طور دقیق عملکردشان را مدیریت کند، وجود ندارد.

سرانجام نامعلوم پسماندها

از سوی دیگر سرانجام پسماندهای تفکیک‌شده روشن نیست. پسماندهای تفکیک‌شده روی همان کامیون‌هایی بار می‌شود که پسماندهای عادی را این‌سو و آن‌سو می‌برند و به همان کوهی از زباله می‌پیوندند که بقیه زباله‌ها هم آنجا تخلیه می‌شوند و کودکان و افرادی که در میان زباله‌ها می‌گردند، به همان اندازه به پسماندهای عفونی نیز دسترسی دارند و گاه حتی صحنه‌هایی غم‌انگیز از بازی کودکان با این زباله‌های خطرناک در فضای مجازی منتشر می‌شود. البته برخی شهرها همچون تهران فرایند اصلاح این روند نامطلوب را آغاز کرده‌اند. با این وجود، هنوز در سراسر کشور مساله پسماندهای ویژه یک معضل بزرگ است و به همین علت مدتی است استان‌های دیگر برای بی‌خطرسازی زباله‌هایشان به تکاپو افتاده‌اند. برای مثال، در اسفند۹۵ سازمان نظام‌پزشکی در استان لرستان تهدید کرد پس از پایان مهلتی ۱۰روزه به پزشکان و بیمارستان‌ها برای جمع‌آوری زباله‌ها و پسماندهایشان با آنها برخورد قانونی می‌شود. همچنین در استان کردستان هم بی‌خطرسازی پسماندها آغاز شده است؛ استانی که تولید سالانه پسماندهای عفونی‌اش به ۹۱۳تن می‌رسد. با این حال به‌گفته مسئولان این استان، جایگاه زباله در آن به محلی برای تلنبار زباله تبدیل شده و همین سوء‌مدیریت باعث شد چندی پیش مردم مریوان به این وضعیت اعتراض کنند.

تهدید سلامت مردم با دفع غیراصولی

یک عضو هیات‌رئیسه مجلس با بیان اینکه دفع اصولی زباله‌های بیمارستانی مشروط به همکاری بین وزارت بهداشت و محیط‌زیست است، گفت: دفع غیراصولی زباله‌های بیمارستانی می‌تواند مشکلات فراوانی برای سلامتی مردم به‌همراه داشته باشد. اکبر رنجبرزاده با تاکید بر ضرورت دفع اصولی زباله‌های بیمارستانی افزود: موضوع محیط‌زیست حائز اهمیت است و همه دستگاه‌ها باید به آن پایبند باشند، زیرا محیط‌زیست مربوط به همه آحاد مردم است. این نماینده مجلس ادامه داد: محیط‌زیست وظیفه دارد وارد عمل شود و نظارت‌دقیقی بر روند دفع اصولی زباله‌های بیمارستانی داشته باشد و هرکجا خلاف مقررات عمل شد، با آن برخورد کند. از سوی دیگر با توجه به اینکه وزارت بهداشت متولی سلامت است، باید در مرحله اجرا پیشگام بوده و در راستای سلامتی آحاد مردم تلاش کند.

رنجبرزاده تصریح کرد: اکنون دفع زباله‌های بیمارستانی در وضعیت مطلوبی قرار دارد و به‌صورت بهداشتی صورت می‌گیرد، زیرا دستگاه‌هایی در وزارت بهداشت وجود دارد که عوامل خطر در این دستگاه‌ها از بین می‌رود. او تاکید کرد: اگر در برخی مراکز درمانی نیز تخلفاتی صورت می‌گیرد، می‌توان با نظارت دقیق مانع از این تخلفات شد که این مهم نیازمند همکاری وزارت بهداشت و محیط‌زیست است و نباید مسئولیت‌ها به گردن یکدیگر انداخته شود. این عضو هیات‌رئیسه مجلس گفت: بدون‌شک دفع غیراصولی زباله‌های بیمارستانی می‌تواند مشکلات فراوانی برای سلامتی مردم به‌همراه داشته باشد، بنابراین می‌طلبد کنترل بیشتری بر عملکرد مراکز درمانی شود.