فراموشی تلخ در خط تهران - جده

موضوع اصلی که باعث شد تا روابط ایران با عربستان به تیرگی کشیده شود، اقدام زشتی بود که در قبال دو نوجوان ایرانی در فرودگاه جده انجام شد. روز ۱۸ فروردین خبر رسید دو نوجوان ایرانی پس از شرکت در سفر عمره و در حال بازگشت به ایران، در فرودگاه جده مورد تعرض واقع شده‌اند. اگرچه منبع این خبر، رییس مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر بود که ساعتی بعد خبر را تکذیب و آن را خبرسازی رسانه‌ای عنوان کرد، اما کمی بعد وزارت امور خارجه به طور رسمی خبر را تأیید کرد. البته معاون وزیر امور خارجه به جای تجاوز از واژه «شبه‌تجاوز» استفاده کرد. بعد از این اتفاق بود که مردم و دولت ایران خواستار برخورد شدید با عوامل آن شدند. این اقدام زشت شرطه‌های عربستانی جرقه‌ای بر تیرگی روابط دو کشور و همچنین عصبانیت ملت ایران و در نهایت تعطیلی دو ساله سفر عمره شد.

پس از آنکه آقای حسن روحانی، دستور بررسی مسأله تجاوز دو مأمور عربستانی به دو نوجوان ایرانی را به آقای علی جنتی داد، ۲۴ فروردین‌ماه ۱۳۹۴، علی جنتی وزیر وقت ارشاد ایران پس از مطالعات و بررسی‌های انجام شده به سازمان حج دستور داد تا زمانی که این مجرمان تجاوز به دو نوجوان ایرانی در فرودگاه جده محاکمه شوند و مورد مجازات قرار گیرند، عمره متوقف و پروازهای ایران تعلیق شوند.

رفتار عربستانی‌ها با زائران ایرانی خانه خدا و حوادثی که رخ داده، جا داشت تا مقامات ایرانی تصمیم بهتر و عاجل و البته تأثیرگذار در روابط ایران و عربستان بگیرند اما این حادثه هم مانند حادثه اول نتیجه‌ای برای قربانیان و خانواده‌های آنان نداشت.

پس از این حادثه، حتی یک عذرخواهی هم از مردم ایران از سوی مقامات عربی صورت نگرفت. یک ریال هم برای دیه جان باختگانی که بعضاً نان آور خانواده‌شان بودند، به خانواده آنها تا امروز پرداخت نشده است.

انگار فقط پیگیری در دستور کار مقامات سازمان حج و زیارت قرار دارد و نتیجه‌گیری‌ای در کار نیست. تلاش کردیم با محمدی تماس بگیریم و درباره نتیجه پیگیری‌ها صحبت کنیم اما ایشان پاسخگوی تلفن همراه خود نبودند.

شاید ممانعت از برگزاری یا همراهی در تسریع سفر عمره موضوعی نباشد که بتواند دولت عربستان را برای پذیرفتن مسوولیت و عواقب اتفاقات سال ۹۴ متقاعد کند اما این نماینده مجلس معتقداست مسوولان باید از روش‌های دیپلماتیک برای رفع این موضوعات بهره بگیرند.
وی اینطور ادامه داد: «ممانعت مسوولان از برقراری سفر عمره برای مردم پذیرفتنی نیست و نمی‌توان و نباید در مقابل این موضوع ایستادگی کرد. مسوولان در این زمینه عاقلانه‌تر تصمیم خواهند گرفت تا پرونده‌های موجود را به تدریج و با روش‌های خاص و دیپلماسی حل کنند.»

وی می‌افزاید: «اینکه ما در برقراری سفر عمره، تأخیر بیندازیم شاید برای مردم خوشایند نباشد و باید مشکلات و پرونده‌های باز مانده از طریق دیپلماتیک پیگیری شوند.»

وی ادامه داد: «از آنجایی که سفر عمره مفرده حساسیت‌های تمتع را ندارد، یعنی نه وجوب دارد و نه جزو اعمال عبادی ماست که واجب باشد و باتوجه به سیاست‌های منطقه و سازمان حج و زیارت، در واقع کسی به دنبال راه اندازی فوری این موضوع نیست. با میزان استقبال بالایی که وزارت حج عربستان از حجاج ایرانی حج تمتع انجام داد، این زمینه هست که آرام آرام دنبال این باشیم که سفر عمره را راه‌اندازی کنیم اما در حال حاضر این نه سیاست مجلس شورای اسلامی است، نه کمیسیون فرهنگی و نه سازمان حج که سفر عمره راه بیفتد.»

رییس فراکسیون حج و زیارت مجلس شورای اسلامی ادامه می‌دهد: «در جریان پیگیری‌ها اتفاقات خوبی افتاد. سعودی‌ها بخش عمده‌ای از آن چه‌راکه ما انتظار داشتیم پذیرفتند ولی بخشی از مطالبه مردم شاید این بود که شدیدتر از آنچه دولت سعودی پذیرفت باید مطالبه می‌کردیم که بحث چالش برانگیزی است و ما براساس شرایط منطقه‌ای که داریم، باید مراودات سیاسی و دیپلماتیک لازم بین دو کشور انجام شود. به‌نظر می‌رسد نوع مراوده سازمان حج و دولت سعودی با دولت ایران برای غرامت اتفاق منا کار قابل تحسینی است.»
وی اضافه می‌کند: «دولت ما از این به بعد برای انجام آنچه قرار بود انجام شود، باید شدت بیشتری به خرج دهد و این دیگر دست سازمان حج نیست و دستگاه دیپلماسی و وزارت خارجه است که باید این مسأله را جدی‌تر از این دنبال کند تا به نتیجه برسد.»

در انتظار تأمین چهارگانه ایرانی

نخست آن که این برقراری مجدد روابط در همه سطوح باشد. یعنی همان طور که ایرانیان برای ورود به عربستان سعودی و خروج ارز از کشور برای سفر زیارتی- سیاحتی و غیرواجب عمره مفرده، مجوز می‌یابند، اتباع عربستان سعودی و از جمله شیعیان این کشور نیز بتوانند برای سفر به اماکن زیارتی چون مشهد مقدس، قم، شیراز و حتی تهران اقدام کنند. به این ترتیب خواسته ایران در ارز آوری با صنعت گردشگری نیز محقق خواهد شد. این امر، مستلزم آن است که کنسولگری‌های دو کشور نیز دوباره فعالیت خود را آغاز کنند تا سازوکار صدور روادید طبق روال معمول انجام شود. ضمن این که با توجه به تراکم زائران ایرانی در شهرهای زیارتی عربستان سعودی، راه اندازی کنسولگری در شهر مکه مکرمه نیز علاوه بر شهر جده، امری ضروری به نظر می‌رسد.رویکرد و شرط سوم آن که عربستان سعودی متعهد به پیشگیری از فضای دوگانه برخورد با ایرانیان در سفرهای تمتع و عمره باشد و سیاست تکریم زائران ایرانی سرزمین وحی را چون زائران دیگر کشورها بدون تبعیض در پیش گیرد و البته موضوع تأمین و تضمین امنیت زائران ایرانی نیز باید به عنوان اصلی مهم در این باره مدنظر قرار گیرد.