محروميت كودكان كار بدون هويت از درمان

روزنامه جوان: در شرايطي كه نوع اجراي طرح جمع‌آوري كودكان كار با اعتراض جدي فعالان اجتماعي و حقوق كودك مواجه شده است، ‌سازمان بهزيستي مي‌خواهد تا شش ماه آينده كودكان زباله‌گرد را هم سر و سامان بدهد.

در اين ميان، آنطور كه معاون اجتماعي سازمان بهزيستي مي‌گويد وزارت بهداشت هم با وجود آنكه يكي از اعضاي ستاد ساماندهي كودكان كار و خياباني است، اما در مسير تأمين بهداشت و درمان اين بچه‌ها سنگ‌اندازي مي‌كند و اعلام كرده تنها كودكاني كه بيمه داشته باشند مي‌توانند از مراكز درماني به طور رايگان استفاده كنند، اين در حالي است كه بسياري از اين كودكان اعم از ايراني يا مهاجر فاقد برگه‌هاي هويتي و به تبع آن بيمه هستند.

دستان كوچكش را بايد در دست بگيري تا متوجه شوي نان در‌آوردن از ميان زباله‌هايي كه ديگران رها كرده‌اند چه كار طلاقت‌فرسايي است. قامتش زير‌بار سنگين زباله‌گردي در سنين كودكي خم شده است. سقف آرزوهايش شده ديدن تلي از زباله‌هايي كه به‌واسطه نم‌كشيدن فرهنگ بعضي‌هايمان در گوشه‌اي از خيابان به حال خود رها شده است.

چشمان بي‌فروغ كودكان زباله‌گرد مي‌كاود و دستان كوچكشان زير و رو مي‌كند تا بلكه نان شب خود و خانواده‌شان را از دل اين طلاي كثيف بيرون بكشند؛ ‌بچه‌هايي كه حدود نيمي از آنها تنها نان‌آور خانواده‌اند و چشم تمامي اعضاي خانواده به دستان كوچك آنها دوخته شده است. آنطور كه فعالان حقوق كودك مي‌گويند در پشت پرده كار كودكان در جمع‌آوري زباله پول حرف اول را مي‌زند. كودكاني كه توسط پيمانكاران استثمار مي‌شوند تا با جمع‌آوري زباله، اين طلاي كثيف، جيب آنها را پر كنند.

تاكنون ۶۸۰ مورد در تهران و بيش از هزار كودك و نوجوان زباله‌گرد در شهرستان‌ها شناسايي شده‌اند كه با شرايط موجود، تخمين‌زده مي‌شود تعداد آنها در سطح كشور به ۱۲۰ هزار نفر برسد، اما برخي آمارها تعداد آنها را خيلي كمتر از اينها مي‌داند. با وجود اين اما قدر مسلم آمار كودكان زباله‌گرد پايين نيست.

ممنوعيت كار براي كودكان زير ۱۵ سال

سال ۱۳۷۳، دولت ايران پيمان‌نامه ‌جهاني حقوق كودك را امضا كرد و تعهدات مربوط به كودكان كار و خياباني را به صراحت پذيرفت، اما با گذشت ۱۷سال هنوز اين قشر به رسميت شناخته نشده‌اند و آمار دقيقي از اين كودكان در كشور وجود ندارد. انگار مسئولان و نمايندگان مجلس تنها براي دستيابي به بخش‌هايي از اين پيمان‌نامه همچون افزايش سن ازدواج به بالاي ۱۸ سال پايبندند و بندهاي ديگر به حال خود رها شده است.

حبيب‌الله مسعودي فريد، معاون اجتماعي سازمان بهزيستي كشور در رابطه با فعاليت كودكان زباله‌گرد به‌خصوص در كارگاه‌هايي كه قابل رصد نيستند، مي‌گويد: اين كودكان اغلب در لايه‌هاي پنهان مشغول به فعاليت هستند، با توجه به اينكه كنوانسيون بين‌المللي حقوق كودك را پذيرفته‌ايم، مهم‌ترين بخش اين كنوانسيون اين است كه كودكي كه زير ۱۵ سال سن دارد، حق كار كردن ندارد.

كودكان بين ۱۵ تا ۱۸ سال هم تا زماني كه كار، سلامت آنها را تحت‌تأثير قرار ندهد اجازه كار كردن دارند، بنابراين در بحث زباله‌گردي كودكان با توجه به اينكه اين كار شايسته كودك نيست و شأن و سلامت رواني آنها را تهديد مي‌كند و از همه مهم‌تر عواقب بسيار بدي در سلامت جسم آنها دارد، بايد هرچه سريع‌تر نسبت به جلوگيري از اين كار اقدام شود.

حبيب‌الله مسعودي فريد معتقد است: بهترين حالت در مورد كودكان زباله‌گرد اين است كه خانواده آنها بررسي و حمايت شود. اگر هم قرار است كودك كار كند بايد در يك كار تميز و بدون آسيب ساماندهي شود. در نهايت بايد به اين وضعيت بحراني كودكان كار به‌طور ويژه‌اي رسيدگي شود، بايد طي شش ماه آينده اين كودكان را از زباله‌گردي جدا كنيم و آنها را به سمت كارهاي سوق دهيم كه آسيبي به آنها نرسد.

نداشتن اوراق هويتي مانع درمان كودكان كار و خيابان

به گفته اين مسئول وزارت رفاه، وزارت بهداشت براي احداث بيمارستان كودكان كار و خيابان و حمايت از اين كودكان قول داده است، اما جداسازي كودكان كار از ساير كودك‌ها درست نيست ضمن آنكه استفاده از مراكز درماني به طور رايگان براي اين بچه‌ها به داشتن بيمه مشروط شده است، در حالي كه بسياري از اين كودكان اعم از ايراني يا مهاجر فاقد برگه‌هاي هويتي و متعاقب آن بيمه هستند.

فريد مي‌افزايد: كودكان ايراني بدون ‌شناسنامه هم مشكلات عديده‌اي براي درمان دارند. در همين زمينه نامه‌نگاري‌هايي با وزارت بهداشت داشته‌ايم و اين وزارتخانه اعلام كرده‌ است كه اين كودكان بايد برگه هويت داشته باشند، بعضي‌ها كارت ندارند و ممكن است به تهيه آن نيز دسترسي نداشته باشند. معاون اجتماعي سازمان بهزيستي كشور از اين فرصت براي انتقاد دوباره انتقال بيمه سلامت از وزارت رفاه به وزارت بهداشت استفاده مي‌كند و مي‌گويد: بايد براي كودكان داراي شرايط خاص اعم از ايراني و غيرايراني شرايط خاصي فراهم شود يا كد خاصي به آنها داده شود تا بتوانند از خدمات بيمه‌اي و درماني بهره‌مند شوند، بيمه سلامت ايرانيان تحت‌نظر بهداشت است و بايد در اين خصوص با اين وزارتخانه رايزني شود.

معاون اجتماعي سازمان بهزيستي كشور با اشاره به پوشش بالاي بيمه براي كودكان داراي برگه هويتي تصريح مي‌كند: با وجود اين بايد به سمت تلفيق اجتماعي گروه‌هاي خاص سوق پيدا كنيم، همانطور كه همه بچه‌ها به بيمارستان مي‌روند و به بخش كودكان مراجعه مي‌كنند، كودكان كار نيز بايد از اين امكانات بهره‌مند شوند. از سوي ديگر، وزير بهداشت هم با تأكيد بر اينكه اغلب كودكان كار دچار سوءتغذيه هستند، معتقد است: بايد وزارت كار و سازمان بهزيستي براي ساماندهي اين كودكان بيش از گذشته وارد عمل شوند تا بتوانيم بر‌اساس تعهد برازيليا كه ايران هم آن را امضا كرده است، كل اين بليه را از كشور جمع كنيم.

در برابر تسويه‌حساب دستگاه‌ها با يكديگر به نام كودكان كار، ‌برخي فعالان حقوق كودك معتقدند جمع‌آوري كودكان كار بيشتر از اينكه به منظور حمايت از آنها باشد، براي پاك كردن چهره شهر از اين بچه‌هاست. به ويژه اينكه بهزيستي مراكز مناسبي براي نگهداري از اين بچه‌ها ندارد و همين مراكز نيز براي نگهداري موقت ايجاد شده‌اند. آينده براي اين بچه‌ها مبهم‌ترين واژه موجود است.