فریدکین: اولین مستندم یک اعدامی را نجات داد

آی ‌سینما: ویلیام فریدکین کارگردان مشهورترین فیلم‌های تاریخ سینما از جمله «ارتباط فرانسوی» و «جن‌گیر» که این روزها برای شرکت در جشنواره لومیر به لیون فرانسه سفر کرده است در مستر کلاسی که پنج‌شنبه گذشته برگزار شد بار دیگر دلبستگی‌اش به قصه‌گویی را به اثبات رساند.

برگزارکنندگان نهمین جشنواره لومیر با اضافه کردن بخش مرور آثار فریدکین به این رویداد سینمایی از فیلمساز کهنه‌کار امریکایی دعوت کردند تا روایت شخصی خودش درباره کارنامه کاری‌اش را با مخاطبان در میان بگذارد. فریدکین درباره مباحث مختلف از قدرت سینما گرفته تا مجازات اعدام و بی‌پروایی‌اش هنگام ساخت «ارتباط فرانسوی» حرف زده است.

به گزارش ورایتی، یکی از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های روایت فریدکین درباره خاطره ساخت اولین فیلمش مستند «مردم علیه پل کرامپ» (۱۹۶۲) بود. بعد از ملاقات با سرپرست زندان کوک کانتی واقع در ایالت ایلینوی و مطلع شدن از وضعیت یک زندانی سیاهپوست به نام «پل کرامپ» که در صف اعدام بود تصمیم به ساخت این فیلم گرفت. کشیش و نگهبان زندان هر دو به بی‌گناهی کرامپ باور داشتند و فریدکین هم بعد از ملاقات رو در رو با او به بی‌گناهی‌اش ایمان آورد و امیدوار بود با ساخت این فیلم مستند بتواند زندگی کرامپ را نجات بدهد.

فریدکین با یادآوری خاطرات آن دوران، توضیحات جالبی درباره ساخت فیلم اولش ارایه داد: «پلیس شیکاگو او را وادار به اعتراف کرده بود که در آن دوران روال معمول همین بود. اگر یک دو رگه افریقایی امریکایی متهم به ارتکاب جرم بود آنها چرخی در جامعه افریقایی امریکایی می‌زدند و از بین مظنونین همیشگی یکی را کت‌بسته می‌بردند و به زور اعتراف می‌گرفتند. مشابه اتفاقی که برای این مرد افتاده بود.»

فریدکین در ادامه اضافه کرد: «من هیچی درباره فیلمسازی نمی‌دانستم اما تصمیم گرفتم به همراه دو نفر دیگر یک فیلم مستند بسازم تا بلکه بتوانم زندگی‌اش را نجات بدهم. دیگر امیدی به اثبات بي‌گناهی‌اش نبود. دیوان عالی ایالات متحده تنها با یک رای، درخواست تجدید نظرش را رد کرده بود و زمانی که به ملاقاتش رفتم قرار بود اعدام شود.»

فیلمساز برنده اسکار در ادامه تعریف کرد که چگونه این داستان تاثیرگذار توانست فرماندار را متقاعد کند که «سایه‌ای از شک و تردید بر پرونده حاکم است» و حکم مجازات کرامپ را به حالت تعلیق درآورد. در جریان ساخت این فیلم مستند، فریدکین از نزدیک شاهد اعدام مردی بر صندلی الکتریکی بود؛ تصویری که به گفته خودش هیچ روزی از جلوی چشمانش محو نمی‌شد.

بعدتر، وقتی فریدکین از در زندان خارج شد، با صورت تک و تنهای مادر مرد اعدامی روبه‌رو شد که در چارچوب در منتظر ایستاده بود تا پیکر بی‌جان فرزندش را تحویل بگیرد. فریدکین گفت: «همان‌جا بود که فهمیدم کاری که مقامات داشتند انجام می‌دادند تا چه اندازه خشن و بی‌رحمانه بود. در واقع، قتل بود. مقامات آدم‌ها را قانونا به قتل می‌رساندند. این ماجرا، بقیه زندگی مرا برای همیشه تحت تاثیر قرار داد. حتی تا امروز هم نتوانسته‌ام چیزی را که به چشم خودم دیدم باور کنم. آن اولین تجربه من در ساخت مستند بود.»

فریدکین در ادامه توضیح داد: «فکر کردم عجب ابزار قدرتمندی در دست دارم. قدرتش را داشت که زندگی یک انسان را نجات بدهد. بعد از آن‌جا، به هالیوود رفتم.»

استاد کهنه‌کار فیلمسازی همچنین اعتراف کرد که تا آن زمان نمی‌دانست می‌تواند تکنیک‌های مستندسازی را در ساخت فیلم داستانی به کار بگیرد تا آن که فیلم «زد» ساخته کاستا گاوراس را دید. فریدکین هنگام صحبت درباره «ارتباط فرانسوی» فیلمی که اولین جایزه اسکار کارگردانی را برایش به ارمغان آورد گفت: «خداوندگاری در سینما وجود دارد که جین هکمن و فرناندو ری را به من اعطا کرد و بسیاری از کسانی که شناختی ازشان نداشتم. جین هکمن حتی در فهرست بازیگرهایی که برای آن نقش در نظر گرفته شده بودند، حضور نداشت. اولین شخصی که در ذهن داشتیم پیتر بویل بود.»

جالب آن‌که به گفته فریدکین بعد از اولین ملاقاتش با هکمن فکر کرد: «او یکی از ملال‌آورترین افرادی است که ملاقات کرده‌ام. به تهیه‌کننده‌ام گفتم امکان ندارد این یارو بتواند از پس بازی در «ارتباط فرانسوی» بربیاید. تقریبا هر روز سر صحنه با هم دعوا می‌کردیم. اما او تا آخرین لحظه مقاومت کرد.»

فریدکین همچنین اعتراف کرد که در ضبط صحنه‌های تعقیب و گریز فیلم در خیابان‌های نیویورک بسیار بی‌پروا عمل کرده است. فیلمساز ۸۲ ساله تعریف کرد که اصلا مجوز ضبط صحنه تعقیب و گریز ماشین‌ها در «ترافیک واقعی شهر» را نداشته است. جالب‌تر آن که به گفته فریدکین صحنه‌های تصادف در فیلم اصلا از پیش برنامه‌ریزی نشده و قرار نبود اتفاق بیافتد. اما ماشین جین هکمن واقعا دچار سانحه شد: «جان انسان در خطر بود، جان خودم و تمام کسانی که در ضبط آن سکانس حضور داشتند در خطر بود. ممکن بود هرکسی را به کشتن بدهیم. خدا را شکر که هیچ‌کس آسیبی ندید. دیگر هرگز مرتکب همچون کاری نشدم.»