نگاهی به موفقیت های سریال های ترکی در ایران

کیکاوس زیاری در روزنامه قانون نوشت:

تلویزیون ترکیه و مجموعه‌های ملودرام سطحی‌اش، در کمال تعجب به موفقیت چشم‌گیری در کشورهای جهان دست پیدا کرده‌‌اند و در نتیجه، این پرسش مطرح شده است که چگونه ترکیه به چنین نیروی پرقدرتی نه‌فقط در قاره‌های آسیا و آفریقا که حتی در بین کشورهای اروپایی بدل شده است؟اما کیکاوس زیاری در تارنمای مجله« فیلم» در همین‌باره می نویسد: پاسخ‌های متعددی‌‌ می‌توان به این پرسش به‌ظاهر ساده داد اما هر یک از طرف‌های درگیر با ملودرام‌های تلویزیونی ترکی، برای پاسخ‌های متفاوت (و گاه بسیار متناقض) خود، دلایل مختلفی ارائه می‌کنند.

زمانی بود که مجموعه‌ها و حتی فیلم‌های سینمایی ترکی، فقط مصرف داخلی داشتند و تماشاگران خارجی نسبت به آن‌ها بی‌اعتنا بودند. بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی منابع رسمی در ترکیه، در سال ۲۰۱۷ صادرات تلویزیونی این کشور رقمی حدود ۳۵۰ میلیون دلار سود به همراه داشته است.به طور طبیعی موفقیت بین‌المللی مجموعه‌های ترکی کمک بسیار زیادی به رشد مجموعه‌سازی کرده و باعث شکوفایی صنعت تلویزیوني آن شده است. در واقع در یک دهه‌ اخیر، تقاضا برای تماشای مجموعه‌های ترکی روزبه‌روز افزایش یافته و مشتری‌های تازه‌ای پیدا کرده است. به گفته‌ برنامه‌سازان ترک، چند سالی‌ است که رقم فروش محصولات آن‌ها از مرز ۳۰۰ میلیون دلار در سال گذشته است.

مجموعه‌سازان ترک در سال‌های اخیر بر حضورشان در جشنواره‌های بین‌المللی فیلم نيز افزوده‌اند و در بازارهای فیلم این جشنواره‌ها حضور چشم‌گیری دارند. تنها در چند ماه گذشته، جشنواره‌هایی مثل ونیز، سارایوو و لوکارنو میزبان تعداد زیادی از برنامه‌سازان و ستارگان قاب کوچک ترکیه بوده‌‌اند. سلین آرات، یکی از تهیه‌کنندگان فعالی است که به‌خوبی با امتیاز حضور در جشنواره‌های بین‌المللی آشناست. کمپانی او «تایمز اند بی پروداکشنز» یکی از شرکت‌های مهم ترکیه است و اروپایی‌ها با نام و کارهای آن به‌طور كامل آشنا هستند. این کمپانی تعدادی از موفق‌ترین مجموعه‌های چند سال اخیر ترکیه، از جمله سده باشکوه (در ایران حریم سلطان) و بازی سکوت را تهیه کرده و آن‌ها را به کشورهای زیادی از آسیا، آفریقا و اروپا فروخته است.

آرات با حضور در جشنواره‌های بین‌المللي، تلاش دارد راه را برای بحث و گفت‌وگو درباره محصولات تلویزیونی باز کند. همین نکته باعث توجه بیشتر مدیران جشنواره‌ها به رسانه‌ تلویزیون شده است و برای مثال، جشنواره سارایوو در برنامه‌های امسال خود بخش ویژه‌ای را به این موضوع اختصاص داد. در این میان، ترک‌ها می‌کوشند با افزایش تبلیغات، تعداد بیشتری از کشورهای جهان را مشتاق خرید مجموعه‌های خود کنند. در این خصوص، بد نیست بدانید که مجموعه‌ حریم سلطان به بیش از ۵۰ شبکه‌ تلویزیونی جهان فروخته شده است و حتی در کشوری مثل روسیه که به‌ندرت احتمال موفقیت کارهایی از این دست‌‌ می‌رود، این درام تاریخی پربیننده بوده است. شبکه دوماشی روسیه به مدد موفقیت این مجموعه، توانست درجه‌بندی خود را تا ۳۵۰ درصد افزایش دهد. تماشاگران برخی کشورهای اروپایی هم که در این مجموعه به عنوان دشمن قسم‌خورده‌ ترکیه‌ عثمانی معرفی‌‌ می‌شوند، از دوستداران اقدام‌های خلیفه‌ عثمانی بوده‌‌اند! مدیران شبکه‌ «مگا تی‌وی» در شیلی ‌‌ می‌گویند با پخش این مجموعه به یکی از موفق‌ترین شبکه‌های تلویزیونی این کشور آمریکای لاتین بدل شده‌اند.

حریم سلطان نخستين مجموعه‌ ترکی است که در آمریکای لاتین پخش شده و موفقیت کلان آن، راه را برای هجوم دیگر ساخته‌های تلویزیون ترکیه به کشورهای آمریکای لاتین هموار کرده است.در سال ۲۰۰۸ صادرات تلویزیون ترکیه رقمی نزدیک به۱۰میلیون دلار بود اما کمی پس از آن، ناگهان رشد چشم‌گیری کرد. صاحب‌نظران عقیده دارند تغییر نوع مجموعه‌سازی، عامل اصلی موفقیت‌های بزرگ بعدی بوده است. مجموعه‌های ترکی که کارهای ساده، معمولی و کم‌خرج بودند، ناگهان تغییرشکل دادند و از هر نظر گسترش یافتند. در اصل تهیه‌کنندگان ترک متوجه شدند که برای کسب درآمد بیشتر، باید پول خرج کنند و به مجموعه‌های‌شان رنگ‌ولعاب بیشتری بدهند. البته این موضوع به نفع تماشاگران ترک هم شد و آن‌ها نیز شاهد پخش مجموعه‌هایی باکیفیت‌تر (از نظر ساخت و نه محتوا) شدند. به گفته آرات، هر قسمت از مجموعه‌های جدید ترکی با هزینه تقریبی ۸۰۰ هزار دلار تولید‌‌ می‌شود.

ستارگان این مجموعه‌ها نيز به دلیل موفقیت بالای آن‌ها، دستمزدهای خود را تا۶ برابر افزایش داده‌‌اند. جالب است که در مواردی پس از بروز اختلاف بین تهیه‌کننده و بازیگرو طلب دستمزدهای دوباره بالاتر، تهیه‌کنندگان ترجیح‌‌ داده‌اند عذر بازیگران را خواسته و مجموعه‌ها را بدون حضور آن‌ها جلو ببرند! در واقع تماشاگران مجموعه‌های ترکی در این سال‌ها چند باری شاهد این بوده‌‌اند که ناگهان در اواسط پخش یک مجموعه، یکی از ستارگان (و گاهی وقت‌ها ستاره اصلی) بدون هیچ دلیل منطقی‌ای، کشته می‌شود یا به سفر دايمی و بی‌بازگشت‌‌ می‌رود!

اما موفقیت چشم‌گیر مجموعه‌های ترکی در اروپای شرقی، آسیا، خاورمیانه و کشورهای عرب‌زبان، صدای اعتراض بسیاری از روشنفکران و نیروهای مذهبی را نيز درآورده است. مدافعان این مجموعه‌ها عقیده دارند: «فرهنگ غنی ترکیه، لوکیشن‌های چشم‌نواز، داستان‌های هیجان‌انگیز با چرخش‌های داستانی غیرمنتظره و شوک‌آور و موقعیت جغرافیایی خاص این کشور بین شرق و غرب» ، از دلایل اصلی این موفقیت‌های چشم‌گیر در کشورهای مختلف است. اما مخالفان بر دروغین بودن ماجراهای آن‌ها و ترویج بی‌بندوباری تاکید‌‌ می‌کنند و عقیده دارند آنچه در این مجموعه‌ها به نمایش درمی‌آید، هیچ ارتباط و سنخیتی با زندگی مردم عادی کشور ترکیه ندارد و افسانه‌های بی‌پایه‌واساسی را در ارتباط با روابط آدم‌ها به نمایش‌‌ می‌گذارند.

با توجه به محدودیت‌هایی که در ترکیه در زمینه‌ نمایش ارتباط جنس‌های مخالف وجود دارد، دیالوگ‌های مجموعه‌های ترک به‌شدت اروتیک شده‌اند و همین نکته صدای اعتراض سازمان‌های مذهبی و خانوادگی کشورهای خارجی را بلند کرده است.به هر حال سالانه حدود۵۰۰ مجموعه‌ تلویزیونی توسط کمپانی‌های رقیب در ترکیه ساخته‌‌ می‌شوند که همگی در جست‌وجوی بازارهای جدید نيز هستند. در این میان برخی تولیدکنندگان می‌گویند برای موفقیت در بازار غرب، باید سراغ سوژه‌ها و موضوع‌هایی بروند که برای تماشاگران آن‌ها هم جذابیت داشته باشند. اما گروهی از برنامه‌سازان نيز بر این باورند که ساخته‌های‌شان با همین شکل و محتوای فعلی، موردپسند تماشاگران غربی قرار خواهد گرفت. آن‌ها برای اثبات ادعای خود به بازسازی بازی سکوت اشاره‌‌ می‌کنند که نخستين مجموعه‌ ترکی به حساب‌‌ می‌آید که صاحب یک نسخه‌ انگلیسی‌زبان شده است.