کشف سیاره شبه زمینی با خاصیت ضدآفتاب!

وب سایت کلیک: سازمان ناسا طی تحقیقات علمی خود توانست با تلسکوپ هابل سیاره شبه زمینی را کشف کند که خاصیت جالب و شگفت انگیزی دارد. طبق گفته‌های ناسا بر روی سطح این سیاره، اجرام ضد آفتابی وجود دارد.

سیاره های شبه زمینی، سیاره های بیرون از منظومه شمسی در کهکشان راه شیری هستند که به دور ستاره ای می چرخند و شباهت زیادی با سیاره زمین دارند. میلیاردها سیاره از این نوع در سراسر کهکشان راه شیری وجود دارد.

اولین سیاره شبه زمینی (فراخورشیدی) که کشف شد سیاره ای غول پیکر و شبیه به مشتری بود که در مداری نزدیک به دور ستاره اش می چرخید. کاشف این سیاره، میشل مایور ژنوی با کشف این سیاره در سال ۱۹۹۵ انقلابی در نجوم به پا کرد؛ انقلابی که با یک سیاره شروع شد و اکنون به ۳۵۵۹ سیاره شبه زمینی رسیده است و این تعداد روز به روز بیشتر می شود. طی دو دهه گذشته، منجمان بیشتر به دنبال شکار سیاره های کوچکتر مثل سیاره خودمان هستند.

مایور می گوید: «این روزها مردم از چیزهای خاص تر به هیجان می آیند، مثلا یافتن سیاره ای خاکی مثل زمین در فاصله ای از ستاره، به طوری که روی سیاره آب مایع موجود باشد.»

گویا شگفتی سیاره‌های فراخورشیدی پایانی ندارد. محققان موفق شده‌اند یک سیاره شبه زمینی غول‌پیکری را کشف کنند که برفی از دی‌اکسید تیتانیوم بر سطح آن می‌بارد؛ ماده‌ای که یکی از اجزای اصلی کرم‌های ضدآفتاب است. اخترشناسان به کمک تلسکوپ فضایی هابل ناسا سیاره فراخورشیدی کپلر-۱۳ای‌بی در فاصله ۱۷۳۰ سال نوری از زمین را بررسی کردند که شش برابر پرجرم‌تر از مشتری است.

کپلر-۱۳ای‌بی بسیار به ستاره‌ میزبان خود نزدیک است و هر ۱.۸ روز زمینی یک بار به دور آن می‌چرخد. همین نزدیک بودن باعث شده این فراسیاره با دمای سمتِ روزِ حدود ۲۷۶۰ درجه سلسیوس (۵۰۰۰ درجه فارنهایت)، یکی از داغ‌ترین سیاره‌های یافته شده تا به امروز باشد.

گفتنی است؛ کپلر-۱۳ای‌بی هم مانند بسیاری از سیاره‌هایی که مدار تنگ دارند، در قفل گرانشی با ستاره‌ خود گرفتار شده و بنابراین در یک سمت آن همیشه روز و سمت دیگر همواره شب است!

رصدهای هابل نشان داده که دماهای بالای جو کپلر-۱۳ای‌بی کمتر از لایه‌های پایین آن است- این نکته واقعا شگفت‌انگیز است زیرا بیشتر سیاره‌های فراخورشیدی که از گونه‌ "مشتری داغ" هستند الگوی وارونه‌ این را نشان می‌دهند.

در بسیاری از سطوح مشتری داغ، گاز دی‌اکسید تیتانیوم در بالای جو سیاره، نور خورشید را جذب می‌کند و این انرژی را به شکل گرما می‌گسیلد که همین به گرمایش جو بالایی می‌انجامد. پس چرا کپلر-۱۳ای‌بی این گونه نشده؟ به گمان دانشمندان، بادهای نیرومندِ این سیاره، دی‌اکسید تیتانیوم را به سمت شب سیاره می‌راند و این گاز هم در آنجا سرد و چگالیده شده و ابر می‌سازد. این ابرها هم سپس "برفی" از ضدآفتاب می‌سازند که به لطف گرانش نیرومند کپلر-۱۳ای‌بی، به درون لایه‌های پایین‌تر جو آن می‌بارند. این برف سپس دوباره به سمت روز رانده شده و در آنجا دوباره بخار می‌شود.

محققان معتقدند که دلیل این خنکی، نبود گازهای جاذب و منتشرکننده حرارت است که سبب می‌شود تیتانیوم اکسید موجود در جو بالا رفته و به صورت ابر درآید. برای تبدیل تیتانیوم اکسید به ابر نیاز است که بادهای شدید آنها را به محل مناسب برسانند. این سیاره جاذبه‌ای ۶ برابر مشتری دارد و همین موضوع سبب ایجاد برف‌های تیتانیوم‌اکسیدی می‌شود که به این فرآیند «تله سرد» گفته می‌شود.

توماس بیتی (Thomas Beatty) از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا می‌گوید: «در حالت کلی مطالعات جوی ما بر روی سیارات مشتری داغ یک آماده‌سازی برای شناخت سیارات خاکی مشابه زمین است، زیرا این سیارات ما را با بهترین دیدگاه‌ها در رابطه با وضعیت آب و هوایی سیارات فراخورشیدی آشنا می‌کنند.»

این تیم پژوهشگر معتقد است که فرآیند اتمسفری «تله سرما» احتمالا در اکثریت قریب به اتفاق سایره های مشتری‌مانند داغ رخ می‌دهد. با این حال، توزیع مواد در بخش‌های روز و شب این سیارات یکسان نیست و در سیارات کوچک‌تر احتمال دارد که برف اکسید تیتانیوم به قسمت روز از سیاره برسد، تبخیر شده و به حالت اولیه خود یعنی گاز برگردد.

این سیاره ۱۷۳۰ سال نوری از زمین فاصله دارد، اما اگر روزی موفق به سفر به آنجا شویم، باید کرم ضد آفتاب هم همراه خود ببریم، زیرا ضدآفتاب‌های طبیعی آن در قسمت شب آن می‌بارند.

شایان ذکر است؛ نتایج این تحقیق در نشریه علمی Astronomical منتشر شده است.