ماجرای سوگواری مجازی برای سرپل ذهاب

هلیا آبادی در روزنامه شرق نوشت: در کمتر از چند ثانیه جان بیش از ٣٠٠ نفر گرفته شد و بیش از سه هزار نفر مجروح شدند و خانه‌های بیش از ٧٠ هزار نفر هنوز در دسترس نیست و ١٨٠ میلیون نفر به تعبیری این تکان‌ها و لرزه‌ها را که ٣٠ برابر زلزله مهیب بم بود، حس کردند؛ از سلیمانیه عراق، کویت و ترکیه تا تهران، تبریز، ارومیه، ایلام و کرمانشاه. اما آنجا که بیشتر از همه داغ دید سرپل ذهاب بود که هنوز زخم‌های جنگ در آن بهبود نیافته است. تعداد کشته‌ها، آسیب‌دیده‌ها و بی‌خانمان‌ها هنوز مشخص نشده است. وزیر کشور و بهداشت به آن‌سو روان شده‌اند و رئیس‌جمهور نیز امروز می‌رود. اما دراین‌میان واکنش مردم تفاوت‌هایی با زلزله‌های قبلی داشت.

١- حضور زائران ایرانی: درحالی که زائران ایرانی کربلا درحال بازگشت از عراق و مرزهای غربی بودند، این زلزله رخ داد. آنان که سوار هواپیما شدند و آمدند نگرانی خانواده‌هایشان کمتر شد، اما آنان که در کرمانشاه و دیگر مرزها ساکن هستند و در حال آمدن، از قطعی آب و برق و گاز در ساعات اولیه خبر دادند. از اینکه خطوط تلفنی دچار مشکل شده بود. درواقع شاید حضور هم‌زمان این همه فامیل دور و نزدیک در آن شهر، سبب شد سرعت اطلاع‌رسانی افزایش یابد.

٢- مطالبه‌گری و انتشار اخبار دقیق از محل حادثه: با کمک شبکه‌های اجتماعی خیلی زود خبرهای دقیق، نه از نوع شایعه، بلکه همراه با عکس و فیلم از ساکنان مناطق زلزله‌زده منتشر شد. این اخبار، عکس‌ها و اطلاعات شبکه‌های اجتماعی با هشتگ‌های #زلزله و # کرمانشاه منتشر می‌شد؛ مردمانی که در شب سرد در پارک‌ها، خیابان‌ها، ماشین‌ها و چادرها با امکانات کم خوابیده بودند، یا عکس بیمارستان فروریخته و دکل برق واژگون‌شده. هرچند در ابتدا مرکز زلزله سلیمانیه عراق اعلام شد، اما بعدتر به طور دقیق درباره این زلزله ٧,٣ریشتری اطلاعاتی منتشر شد درعین‌حال امکان مطالبه‌گری را افزایش می‌دهد؛ مثلا وقتی وزیر ارتباطات قول داد به‌سرعت تلفن‌های همراه وصل شود و نشد یا وقتی که قرار شد هزینه رایگان شود و نشد و... .

٣- سرعت اخبار غیررسمی: هرچند شبکه خبر سعی می‌کرد با انتشار گزارش‌هایی از محل حادثه و تلفن با مسئولان ارشد کشور نظیر فرمانده نیروی زمینی، مدیر روابط‌عمومی سپاه، مسئول ستاد حوادث غیرمترقبه، گزارش از جلسه ستاد بحران با حضور وزیر کشور و تأکید مکرر مسئولان بر پیگیری اخبار از طریق شبکه‌های صداوسیما و منابع رسمی، هدایت افکار عمومی را برعهده بگیرد. اما این بار شبکه‌های اجتماعی بودند که خیلی زود، نحوه پناه‌گرفتن در زلزله، کمک به مردم آسیب‌دیده و حتی جزئیات از محل حادثه را به اطلاع رساندند.

٤- تسلیت در شبکه‌های اجتماعی: مقام‌های رسمی نظیر سفیر آلمان یا نماینده سازمان ملل در ایران و... ابتدا در شبکه‌های اجتماعی به همدردی با مردم ایران پرداختند. البته به این افراد ستاره‌ها را نیز باید اضافه کرد. البته همدردی و تسلیت‌گویی بین مردم هم در شبکه‌های اجتماعی از اضطراب و غمشان اندکی می‌کاست.

٥- شوخی، شایعه: اظهارنظرهایی که با شبهه همراه بود ناخودآگاه در این فضای بحرانی رخ می‌داد. بازهم بسیاری بودند که با این مصیبت مهیب شوخی و مزه‌پراکنی کردند و در مدت کوتاهی شبکه‌های اجتماعی از این سخنان پر شد. بازهم عده‌ای بودند که به یاد بقیه آوردند که فضای رسانه‌ای چندان آمادگی فعالیت مناسب در بحران را ندارد. انتشار صحبت‌هایی که از خرافه.... نشئت می‌گرفت مطرح شد؛ یا انتشار عکس نرخ بلیت پرواز تهران - کرمانشاه که با قیمت ٩٠‌ میلیون ریال در شبکه‌ها که البته قیمت بلیت‌های ساعات و روزهای دیگر بین ٣٧٥ هزار تومان تا ١٣٠ هزار تومان نوسان داشت.