هفت نکته درباره زلزله کرمانشاه

۱- پس از رخ دادن این زمین لرزه بزرگ کارشناسان می گویند این اتفاق زنگ خطر را برای منطقه زاگراس به صدا در آورده است. بیشتر زلزله‌ها در حوزه زاگرس و به ویژه در شمال غرب زاگرس در فرکانس‌های میان ۴ تا ۶ است، اما زلزله کرمانشاه قدرت معادل ۷.۳ ریشتر داشته است که مهیب به حساب می آید. به نوعی کارشناسان از تغییر رفتار گسل های زاگرس خبر می دهند.

دکتر ابراهیم مقیمی رییس دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران در این باره می گوید: «گسل‌هایی با رفتار کم مقیاس و کم شدت مانند ۲ تا ۴ ریشتر به تدریج خود را در بزرگ مقیاس هم نشان می‌دهد که هشداری برای ما است که در زاگرس به ویژه در بخش شمال غرب یکسری تمهیدات دقیق‌تر در زمینه‌های ساخت و ساز و هم استفاده از زمین داشته باشیم.» او افزود: «زلزله کرمانشاه که در برخی استان‌ها احساس شد، هشداری جدی برای تهران خواهد بود و بر اساس شواهد موجود باید در انتظار زلزله‌هایی باشیم که کل ایران را بلرزاند.»

۲- پس از هر حادثه طبیعی، دولت و نهادهای مسئول موظفند به سرعت شرایط را برای آسیب دیدگان بهبود دهند. امداد رسانی در تمام ابعاد در همان لحظات اولیه باید به سرعت تمام آغاز شود. مواد ضروری همچون آب و غذا، اقلامی برای سرپناه و حفاظت آز اسیب دیدگان در برابر سرما، دارو و ... در کمترین زمان ممکن و در ابعادی بالاتر از نیاز بحران تهیه و به منطقه بحران ارسال گردد. اعزام نیروهای امدادی هم بخش دیگری از کنترل بحران است. آیا این اتفاق در زلزله غرب رخ داده است؟ در همان دقایقی اولیه وزارت کشور و مدیریت ستاد بحران وارد میدان شد، وزیر کشور و رییس جمهور دستورات اولیه را صادر کردند، جلسه ستاد بحران تشکیل شد. ارتش و دیگر نهادهای نظامی برای کمک اعلام آمادگی کردند.

۳- از روز گذشته پس از انتشار تصاویر زلزله مشخص شد که یکی از آسیب پذیرترین خانه ها در زلزله ساختمان های، مسکن مهر بوده اند. ساختمان های تازه سازی که به کلی ویران شده اند و شباهت تاسف برانگیزی با تصاویر شهرهای ویران سوریه، حلب و حمص در جنگ دارند. این موضوع مورد توجه مقامات دولت هم قرار گرفته است.

روز گذشته اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور تأیید کرد که بسیاری از خانه‌های تخریب شده در زلزله کرمانشاه متعلق به ساختمان‌های مسکن مهر بوده است. او از وزیر راه و شهرسازی خواست تا با دقت این موضوع را بررسی کند که چرا خانه‌های نوساز تا این حد آسیب‌پذیر بوده‌اند.

مسکن مهر طرح پر سرو صدایی بود که دولت محمود احمدی نژاد اجرا کرد و دولت روحانی به شدت آن را زیر سوال برده است. حالا پس از زلزله مشخص شده که انتقادات پیشین دولت روحانی از این طرح درست بوده است. با این حال بهتر بود که معاون اول رییس جمهور پس از پایان عملیات امداد رسانی در این باره اظهار نظر می کرد. در کنار انتقادات از طرح مسکن مهر حامیان احمدی نژاد می گویند ساختمان های مسکن مهر شاید استحکام لازم را نداشته اند اما قطعا بهتر از ساختمان های پیشین ساکنان آن است.

۴- نکته دیگری که در زلزله کرمانشاه بسیار بارز و مهم بود، امداد رسانی فعالانه ارتش در این حادثه تلخ است. نیروهای ارتش پس از حادثه همه جانبه وارد میدان شدند و توانستند عملکرد قابل قبولی را به نمایش بگذارند. ارتش با ایجاد مسیر هوایی در روز اول توانست ۶۰۰ زخمی را از مناطق زلزله زده انتقال دهد. در تمام تصاویر منتشر شده حضور نیروهای ارتش بسیار پررنگ است. در مقابل انتقادهایی به عملکرد هلال احمر وارد شده است، گفته می شود هلال احمر نتوانسته است نیروی امدادی کافی را در این جریان سازماندهی کند.

۵- پس از زلزله تصاویری منتشر شد که نشان می داد تنها بیمارستان سرپل ذهاب ویران شده است. سرپل ذهاب کانون تلفات زلزله بود و بیشترین خسارت و تلفات در آنجا گزارش شده است. ویران شدن بیمارستان این شهر نشان دهنده وضعیت نامناسب امکانات بهداشتی و اماکن بیمارستان هاست. این در حالی است که این اماکن باید امن ترین مکان ها در هر منطقه ای باشند. امروز وزیر بهداشت گفته است که وزارت بهداشت متنخلفان در ساخت ناایمن بیمارستان سرپل ذهاب را به مراکز قضایی معرفی می کند. وضعیت غیرقابل دفاع بیمارستان سرپل ذهاب این نگرانی را درباره دیگر مراکز درمانی کشور ایجاد کرده است که در بحران ها چقدر می توانند کارآمد باشند.

۶- پس از زلزله برای بسیاری از مردم در نقاط مختلف کشور این پرسش پیش آمد که در راستای کاهش درد و آلام آسیب دیدگان چه کاری از آنها بر می آید؟ برخی به دنبال نقش آفرینی در تهیه اقلام ضروری بودند، بسیاری از چهره های فرهنگی، هنری و ورزشی در این میدان وارد شده و اقداماتی انجام دادند. نهادهای خیریه هم در این باره گام هایی برداشتند، اما قاعدتا این کمک های به سرعت و در زمان اصلی خود به دست آسیب دیدگان نمی رسد. شاید مفید ترین و مهمترین اقدام مردم حضور آنها برای اهدای خون به آسیب دیدگان بوده است. کمک های مالی نیز در آینده می تواند در بازسازی منطقه راهگشا باشد. به هر حال مردم به دنبال ایفای نقش غیر نمایشی بودند، اما در این بین برخی نهادها و سازمان ها اقدامات انجام دادند و گام هایی در راستای کمک برداشتند، اما متاسفانه به گونه ای انجام شده است که بیشتر رنگ و بوی نمایشی به خود گرفته است.

از روز گذشته فرماندهان نظامی برای بازدید از مناطق آسیب زده هجوم برده اند، اقدامی که بازخورد عملیاتی آن مشخص نیست. معلوم نیست که حضور این تعداد فرمانده نظامی برای بازدید چه تاثیری در بهبود وضعیت آسیب دیدگان خواهد داشت. این در حالی است که امروز خبر رسیده است که یک کاروان کمک های امدادی شامل حدود ۲۰۰۰چادر و پتو توسط راهزنان در مسیر کرمانشاه به سرپل ذهاب به سرقت رفته است. اگر این خبر صحت داشته باشد، نشان از عملکرد ضعیف نیورهای امنیتی در محل بحران دارد.

۷- نکته دیگری که دربازه زلزله کرمانشاه بارز است، نحوه اطلاع رسانی آن است. گسترش شبکه های اجتماعی باعث شد که در همان دقایق اولیه ابعاد این زلزله حداقل برای مسئولان امر روشن شود. انتشار تصاویر و فیلم های غیر حرفه ای از حادثه در ساعات اولیه به افکار عمومی و مسئولان کمک کرد تا حساسیت بیشتری نسبت به آن داشته باشند. اتفاقی که بر خلاف زلزله های قدرتمند پیشین همچون بم بسیار دیرتر رخ داد. این موضوع احتمالا در کاهش میزان تلفات جانی حادثه اثرگذار بوده است.